Chống buôn lậu đường thủy: Bài 3 - Đối mặt khó khăn

Lãnh đạo các Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan, lực lượng kiếm soát Hải quan trên cả nước đã tổ chức có hiệu quả mối quan hệ phối hợp với các lực lượng khác trong tham mưu hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật liên quan tới công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu trên tuyến giao thông đường thủy.

Lực lượng kiểm soát Hải quan thường xuyên phối hợp với lực lượng chức năng khác trong xây dựng kế hoạch tuần tra, kiểm soát nhằm phát hiện, xử lý kịp thời các đối tượng, phương tiện vi phạm trên tuyến đường biển; phối hợp trong tổ chức lực lượng, phương tiện, tổ chức tuần tra chung để đảm bảo thực thi pháp luật.

Theo số liệu thống kê của Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan, tính trong 03 năm (từ năm 2014 - 2016), lực lượng kiểm soát Hải quan "trên cả nước đã khởi tố hình sự 105 vụ buôn lậu trên tuyến giao thông đường thủy; xử lý hành chính 1.038 vụ.

Trung bình mỗi năm số hàng hóa lực lượng kiểm soát hải quan thu giữ từ những vụ vi phạm kể trên trị giá khoảng 122.949 triệu đồng; Số tiền truy thu thuế, bổ sung công quỹ từ xử phạt vi phạm hành chính trung bình mỗi năm đạt khoảng 87.968 triệu đồng.

Tuy nhiên,  ông Thanh Tuấn, Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan chia sẻ, lực lượng kiểm soát Hải quan đã và đang gặp phải một số khó khăn, vướng mắc.

Do lực lượng kiểm soát Hải quan không phải là lực lượng vũ trang, không thuộc hệ thống cơ quan điều tra nên thẩm quyền của lực lượng này trong quá trình tiến hành hoạt động điều tra tội phạm buôn lậu trên tuyến giao thông đường thủy còn nhiều hạn chế.

Thậm chí, khi cơ quan Hải quan làm giấy mời người làm chứng, người biết việc phối hợp để xác minh làm rõ các nội dung có liên quan nhưng những người này không họp tác, không tới hoặc cố tình trốn tránh do không có chế tài xử lý đối với những người này.

Do trình độ nghiệp vụ trinh sát của cán bộ, công chức Hải quan còn nhiều hạn chế nên trong những chuyên án phức tạp, lực lượng kiểm soát Hải quan còn gặp nhiều khó khăn khi cần phải sử dụng tổng hợp biện pháp trinh sát để thu thập thông tin, tài liệu, để tiếp cận đối tượng hoặc đi sâu vào đường dây băng nhóm, tổ chức của các đối tượng nhằm làm rõ phương thức, thủ đoạn hoạt động của đối tượng từ bên trong.

Việc phối họp với các lực lượng chức năng đòi hỏi nhiều thủ tục phức tạp, mất nhiều thời gian và trong một số trường hợp tính bí mật không được đảm bảo.

Hệ thống phương tiện và trang thiết bị nghiệp vụ phục vụ cho công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm buôn lậu trên tuyến giao thông đường thủy chưa thực sự đảm bảo yêu càu thực tiễn công tác này.

Cụ thể như: Tàu, xuồng đã cũ, thường xuyên xảy ra các sự cố hư hỏng, mức độ chịu sóng, gió của các tàu rất hạn chế, phần lớn các tàu chỉ chịu đụng được sóng tối đa là cấp 3, cấp 4, bên cạnh đó tốc độ tối đa cũng chỉ dưới 20 hải lý/giờ. Phần lớn các trang thiết bị hàng hải, máy móc và thiết bị nghiệp vụ đều đã cũ, lạc hậu và thiếu. Trong khi đó các đối tượng buôn lậu ngày càng sử dụng nhiều phương thức và thủ đoạn hết sức tinh vi và rất manh động.

Các đối tượng buôn lậu thường sử dụng các phương tiện có thể chịu được sóng lên tới cấp 6, cấp 7, tốc độ chạy tương đương hoặc vượt so với tàu tuần tra lực lượng Hải quan nên việc theo dõi, truy đuổi các tàu nghi vấn trên biển rất khó khăn. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động tuần tra, kiểm soát trên biển và một số tuyến đường thủy ở khu vực và nhưng địa bàn giáp danh.

Theo Thiếu tướng Ngô Kiên, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về buôn lậu, một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là do các quy định của pháp luật về hoạt động này vẫn chưa đầy đủ, còn nhiều những bất cập gây khó khăn cho các lực lượng chức năng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Hiện nay, công tác đấu tranh với tội phạm buôn lậu trên đường thủy được thực hiện dựa trên cơ sở pháp lý quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật cụ thể như: Bộ luật hình sự 1999 (sửa đổi bổ sung 2009); Luật Giao thông đường thủy nộ ì địa 2004; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giao thông đường thủy nộ) địa 2014; Luật Đầu tư 2014; Thông tư số 61/2015/TT-BGTVT của Bộ Giao thông vận tải quy định về vận tải hàng hóa trên đường thủy nội địa; Nghị định số 110/2014/NĐ-CP quy định điều kiện kinh doanh vận tải đường thủy nội địa; Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu, Thông tư số 38/2014/TT-BCT quy định chi tiết một số điều của Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày 03/9/2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu...

Tuy nhiên, tại các văn bản pháp luật trên vẫn còn tồn tại nhiều bất cập. Cụ thể như Luật Đầu tư 2014 quy định các mặt hàng ngà voi, sừng tê giác, động vật hoang dã, sản phẩm từ động vật hoang dã không được coi là hàng cấm và không định giá được nên khi bắt giữ hành vi buôn lậu các mặt hàng nêu trên trong các tuyến giao thông nói chung, tuyến đường thủy nói riêng không xử lý hình sự được mà chỉ tịch thu hàng hóa.

Tại Nghị định số 83/2014/NĐ-CP thay thế Nghị định số 84/2009/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu, đã mở rộng thêm đối tượng hoạt động trong kinh doanh xăng dầu, đó là “thương nhân phân phối xăng dầu” tuy nhiên tại Nghị định số 97/2013/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xăng dầu lại chưa quy định phạm vi điều chỉnh với loại đối tượng này.

Ngoài ra các quy định mới của Nhà nước về hoạt động tạm nhập, tái xuất còn nhiều kẽ hở để các đối tượng lợi dụng thực hiện hoạt động phạm tội buôn lậu trên đường thủy.

>>> Buôn lậu đường thủy: Bài 2 – Thủ đoạn tinh vi

>>> Chống buôn lậu đường thủy: Bài 1 - Phối hợp liên ngành