Quốc hội: Làm rõ khả năng cân đối vốn, tránh đội vốn khi đầu tư các tuyến cao tốc

Sáng 7/11, tiếp tục Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, thảo luận tại Tổ về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc gồm: Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, các đại biểu bày tỏ sự đồng tình với chủ trương đầu tư, đồng thời đề nghị làm rõ khả năng cân đối vốn, bảo đảm tiến độ và tăng cường trách nhiệm giám sát trong quá trình triển khai.

* Đại biểu Đinh Thị Hồng Minh (Đoàn Quảng Ngãi): Cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum tạo động lực phát triển khu vực phía Tây

Tôi rất phấn khởi khi dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum được đưa ra Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư. Đây là mong mỏi từ lâu của chính quyền và nhân dân hai địa phương, có ý nghĩa quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, tỉnh Quảng Ngãi có diện tích hơn 14.000 km2, đứng thứ 5 cả nước. Địa bàn phía Tây rộng lớn, có hơn 292 km đường biên giới giáp Lào và Campuchia, với 43 dân tộc thiểu số cùng sinh sống. Tuy nhiên, khu vực này còn nhiều khó khăn, dân cư thưa thớt, điều kiện giao thông và phát triển kinh tế còn hạn chế.

Hiện nay, từ phía Đông lên phía Tây tỉnh Quảng Ngãi chủ yếu đi qua đèo Vi Ô Lắc. Tuyến đường có nhiều sương mù, nguy cơ sạt lở, gây khó khăn và mất an toàn cho việc đi lại. Nếu được đầu tư cao tốc, thời gian di chuyển có thể giảm từ 50-60%. Thực tế, hiện nay chúng tôi đi từ phía Đông lên phía Tây mất khoảng 4 giờ, thậm chí lâu hơn khi có sương mù; khi có cao tốc, thời gian chỉ còn khoảng 1 giờ 30 phút đến 2 giờ.

Tôi cho rằng tuyến cao tốc này không chỉ tạo thuận lợi cho việc đi lại của người dân, cán bộ, công chức mà còn mở ra cơ hội kết nối giao thương, vận chuyển hàng hóa từ cửa khẩu quốc tế Bờ Y xuống cảng Dung Quất. Các mặt hàng nông sản của khu vực phía Tây như cà phê, ca cao, cao su và hàng hóa từ Lào qua Việt Nam cũng có điều kiện lưu thông thuận lợi hơn.

Đặc biệt, khu vực Măng Đen có nhiều tiềm năng phát triển du lịch. Ngày 23/11 tới, dự kiến khởi công khu đô thị số 1 tại Măng Đen. Nếu được kết nối bằng tuyến cao tốc, du lịch khu vực phía Tây Quảng Ngãi sẽ có thêm điều kiện phát triển, thu hút đầu tư vào công nghiệp, dịch vụ và các lĩnh vực kinh tế khác.

Tôi cũng xin trao đổi thêm về nguồn vốn thực hiện dự án. Theo phương án trình, tuyến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có tổng chiều dài khoảng 132 km, tổng mức đầu tư hơn 48.000 tỷ đồng; trong đó, ngân sách tỉnh phải bố trí hơn 2.047 tỷ đồng để thực hiện giải phóng mặt bằng, tương đương hơn 55%.

Đây là trách nhiệm và cũng là nỗ lực rất lớn của Quảng Ngãi bởi địa phương còn nhiều khó khăn, nhất là trong thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, tỉnh đã cam kết bố trí phần vốn đối ứng để dự án có thể triển khai.

* Đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Đoàn Khánh Hòa): Quy định rõ trách nhiệm bảo đảm vốn, tránh chậm tiến độ và đội vốn

Tôi rất tán thành chủ trương đầu tư các tuyến đường cao tốc. Đầu tư giao thông cũng chính là đầu tư cho phát triển. Khi hệ thống giao thông được đầu tư đồng bộ, thông suốt sẽ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, tôi đề nghị trong nghị quyết của Quốc hội cần rà soát, nghiên cứu quy định rõ việc cam kết bảo đảm nguồn lực thực hiện các dự án, nhất là nguồn vốn, nhằm bảo đảm tiến độ đầu tư. Cần tránh tình trạng thiếu vốn, kéo dài thời gian thực hiện, làm chậm tiến độ và đặc biệt là đội vốn.

Thực tiễn triển khai một số dự án giao thông thời gian qua cho thấy đã xuất hiện những tình trạng này. Vì vậy, tôi đề nghị nghị quyết của Quốc hội cần quy định rõ cơ chế bảo đảm nguồn lực, trách nhiệm của Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, cần quy định cụ thể việc kiểm tra, giám sát, thanh tra và kiểm toán trong từng giai đoạn triển khai dự án. Qua đó, kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các sai phạm nếu có, không để những tồn tại kéo dài, gây khó khăn cho các đối tượng chịu tác động.

Tôi cho rằng việc xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị cùng với cơ chế giám sát chặt chẽ sẽ góp phần bảo đảm các dự án được triển khai đúng tiến độ, sử dụng hiệu quả nguồn vốn đầu tư và phát huy hiệu quả sau khi hoàn thành.

* Đại biểu Hoàng Văn Tuyên (Đoàn Hải Phòng): Đề nghị bảo đảm đủ vốn, đồng bộ hạ tầng kết nối các tuyến cao tốc

Tôi tán thành sự cần thiết đầu tư ba dự án đường bộ cao tốc: Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận tỉnh Sơn La; Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong và Quảng Ngãi - Kon Tum. Đây là những tuyến đường có ý nghĩa quan trọng đối với kết nối vùng, phát triển sản xuất, cải thiện đời sống người dân, gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tôi đề nghị phương án vốn cần được tính toán cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án, nhất là phần chuyển tiếp sau năm 2030. Đối với dự án Quảng Ngãi - Kon Tum, vốn ngân sách trung ương dự kiến bố trí giai đoạn 2026 - 2030 là 40.924 tỷ đồng, trong khi nhu cầu vốn là 46.236 tỷ đồng. Cần làm rõ nguồn bảo đảm cho phần chênh lệch 5.312 tỷ đồng và phương án xử lý nếu các nguồn bổ sung không đáp ứng tiến độ.

Riêng Lai Châu dự kiến tham gia 2.004 tỷ đồng, tương đương khoảng 38,7% kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh. Tôi đề nghị nghiên cứu phương án ngân sách trung ương bảo đảm khoản vốn này, giúp địa phương dành nguồn lực cho các công trình dân sinh, đường kết nối và chương trình mục tiêu quốc gia.

Về hiệu quả khai thác, tôi đề nghị cụ thể hóa các tuyến đường kết nối thiết yếu từ nút giao cao tốc đến mạng lưới giao thông hiện có, vùng sản xuất, cơ sở chế biến và đầu mối vận tải. Đối với miền núi, nếu đường từ thôn, bản, vùng nguyên liệu đến nút giao vẫn khó đi thì lợi ích của cao tốc sẽ bị hạn chế. Vì vậy, cần tính toán hiệu quả trên toàn bộ hành trình vận chuyển hàng hóa, không chỉ riêng tuyến cao tốc.

Đặc biệt, việc tái định cư cần gắn với bảo đảm sinh kế lâu dài. Dự án qua Sơn La dự kiến có khoảng 920 hộ phải bố trí tái định cư tập trung. Tôi đề nghị làm rõ điều kiện sinh sống, đất sản xuất, việc làm, khả năng tiếp cận trường học, cơ sở y tế và các dịch vụ thiết yếu tại nơi ở mới. Đồng thời, quan tâm cả những hộ không phải di dời nhưng bị thu hồi phần lớn đất sản xuất hoặc gặp khó khăn trong đi lại sau khi tuyến đường hình thành.

Các dự án đi qua địa hình phức tạp, có nhiều cầu, hầm và khối lượng đào đắp lớn nên cần khảo sát kỹ địa chất, khu vực có nguy cơ sạt lở, tính đủ chi phí xử lý nền, mái dốc, bãi thải và bảo vệ môi trường. Việc lựa chọn nhà thầu cần xác định rõ phạm vi, điều kiện áp dụng chỉ định thầu; những gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh cần thực hiện đấu thầu, đồng thời kiểm soát chặt khối lượng, đơn giá và chi phí phát sinh.