Thiết lập cơ chế bảo vệ nhà đầu tư trên thị trường tài sản mã hóa

Cuối tháng 10/2026, thị trường tài chính toàn cầu rúng động trước vụ tấn công nhằm vào Binance – một trong những nền tảng giao dịch tài sản mã hóa hàng đầu thế giới, khiến 6,3 tỷ USD tài sản bị chuyển trái phép khỏi các ví nóng của sàn chỉ trong vòng 20 phút. Giới phân tích đánh giá đây là vụ đánh cắp tài sản có quy mô lớn nhất trong lịch sử thị trường tiền mã hóa. Trước đó, tháng 2/2025, sàn Bybit cũng bị tin tặc đánh cắp khoảng 1,5 tỷ USD tài sản số.

Những vụ việc này cho thấy rủi ro an ninh mạng vẫn hiện hữu ngay cả với các nền tảng giao dịch có quy mô toàn cầu. Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa và xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, bảo vệ tài sản nhà đầu tư, bảo mật dữ liệu và kiểm soát dòng tiền trở thành những vấn đề không thể tách rời trong quá trình hình thành thị trường.

* Từ lỗ hổng bảo mật đến rủi ro dòng tiền

Tại Diễn đàn An ninh tài chính số vừa tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh, bà Vũ Trần Ái Tâm, Giám đốc phát triển kinh doanh OKX Global, cho biết các sàn giao dịch tài sản mã hóa đang phải đối mặt với những cuộc tấn công ngày càng tinh vi. Đáng chú ý, tội phạm công nghệ cũng tận dụng AI để dò tìm lỗ hổng bảo mật, gia tăng nguy cơ xâm nhập hệ thống và chiếm đoạt tài sản.

Theo bà Vũ Trần Ái Tâm, AI có thể hỗ trợ kiểm tra mã độc, nhận diện những đoạn mã bất thường và cảnh báo rủi ro ngay từ khâu phát triển, triển khai sản phẩm. Tuy nhiên, công nghệ này không thể thay thế các biện pháp bảo mật truyền thống. Doanh nghiệp vẫn cần hệ thống bảo vệ nhiều lớp, phân quyền và giới hạn truy cập dữ liệu chặt chẽ.

Một nguy cơ đáng chú ý khác là tình trạng chiếm quyền kiểm soát tài khoản (Account Takeover), khi kẻ gian sử dụng đường link giả mạo hoặc mã QR độc hại để chiếm quyền truy cập và thực hiện giao dịch trái phép. Để hạn chế rủi ro, đại diện OKX cho biết sàn triển khai các biện pháp như hạn chế rút tiền trên giao diện website, thiết lập hạn mức rút tiền, yêu cầu OTP đối với giao dịch vượt ngưỡng và sử dụng Passkeys kết hợp xác thực sinh trắc học.

Bên cạnh nguy cơ tấn công hệ thống, hoạt động giao dịch tài sản mã hóa cũng đặt ra thách thức trong kiểm soát dòng tiền. Theo ông Chris Chiew, Cố vấn cấp cao Công ty cổ phần Sàn giao dịch Tài sản mã hóa Việt Nam Thịnh Vượng (CAEX), quy mô người tham gia và giá trị giao dịch tại Việt Nam đã ở mức đáng chú ý.

Dẫn số liệu năm 2025, ông Chris Chiew cho biết, thế giới có khoảng 741 triệu người sở hữu tài sản mã hóa. Tại Việt Nam, con số này ước tính khoảng 17 triệu người, tương đương 17% dân số; giá trị giao dịch tài sản mã hóa liên quan đến Việt Nam vượt 220 tỷ USD. Việt Nam cũng nằm trong nhóm 7 quốc gia có số lượng người sở hữu tài sản mã hóa lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, phần lớn người dùng trong nước hiện giao dịch trên các sàn quốc tế chưa được cấp phép tại Việt Nam. Điều này gây khó khăn trong kết nối với hệ thống ngân hàng, đồng thời hạn chế khả năng bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư khi xảy ra tranh chấp.

Đáng chú ý, phương thức giao dịch ngang hàng (P2P) tiềm ẩn nhiều rủi ro do người mua và người bán chuyển tiền trực tiếp cho nhau. Khi giao dịch diễn ra, ngân hàng thường chỉ ghi nhận khoản chuyển tiền giữa các cá nhân mà không có đầy đủ thông tin về mục đích mua bán tài sản mã hóa. Nhà đầu tư có thể vô tình nhận dòng tiền liên quan đến lừa đảo, rửa tiền; tài khoản ngân hàng có nguy cơ bị phong tỏa và người nhận gặp khó khăn khi chứng minh nguồn tiền. Ở chiều ngược lại, người mua cũng có thể chuyển tiền nhưng không nhận được tài sản.

Ông Chris Chiew dẫn vụ án được công bố tại Đà Nẵng ngày 29/10/2025, liên quan đến khoảng 700 tỷ đồng được rửa tiền thông qua USDT, để minh họa nguy cơ từ những dòng tiền khó kiểm soát. Khi giao dịch P2P phân tán qua nhiều tài khoản cá nhân, việc truy vết và nhận diện giao dịch bất thường trở thành thách thức đối với cả ngân hàng lẫn cơ quan quản lý.

* Hoàn thiện hạ tầng kết nối và cơ chế bảo vệ nhà đầu tư

Trước những rủi ro trên, theo ông Chris Chiew, cần xây dựng cơ chế kết nối trực tiếp giữa ngân hàng và sàn giao dịch được cấp phép. Theo mô hình này, nhà đầu tư sử dụng tài khoản ngân hàng chính chủ để nạp tiền Việt Nam đồng vào sàn thông qua mã QR. Sau khi tiền được ghi nhận, người dùng có thể sử dụng số dư VND để mua bán tài sản mã hóa thông qua hệ thống khớp lệnh tự động.

So với mô hình P2P phải qua nhiều khâu trung gian, phương thức kết nối trực tiếp giúp hạn chế sự tham gia của các cá nhân không rõ danh tính, đồng thời tạo luồng tiền minh bạch giữa tài khoản ngân hàng với tài khoản trên sàn. Nhà đầu tư cũng có thể kiểm chứng nguồn tiền và lịch sử giao dịch rõ ràng hơn. Ở góc độ quản lý, việc xác thực danh tính và ghi nhận đầy đủ dòng tiền giúp nâng cao khả năng giám sát, truy vết, phát hiện và báo cáo các giao dịch đáng ngờ.

Đại diện CAEX cho rằng, hạ tầng thị trường cần được xây dựng trên năm trụ cột, gồm kết nối ngân hàng trực tiếp; lưu ký và bảo vệ tài sản thông qua quản lý ví nóng, ví lạnh và đối soát định kỳ; giám sát giao dịch để phát hiện dấu hiệu bất thường; bảo vệ, nâng cao hiểu biết của nhà đầu tư và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc mã hóa tài sản thực, nhất là xác định tài sản cơ sở và quyền sở hữu.

Khi các nền tảng này được thiết lập, Việt Nam có thể từng bước hình thành cầu nối hai chiều với thị trường quốc tế: nhà đầu tư trong nước tiếp cận tài sản và thanh khoản toàn cầu thông qua hệ thống trong nước, trong khi tài sản thực đủ điều kiện tại Việt Nam có thể được mã hóa để tiếp cận nhà đầu tư nước ngoài.

Tại Tọa đàm "Thị trường vốn chu kỳ X - Bệ phóng cho doanh nghiệp Made by Vietnam", do Đài Phát thanh và Truyền hình TP. Hồ Chí Minh (HTV) tổ chức chiều 6/11, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho biết, ngay từ khi xây dựng chủ trương đưa thị trường tài sản mã hóa vào vận hành, Đảng và Chính phủ đã xác định đây là thị trường có nhiều tiềm năng nhưng cũng tiềm ẩn không ít rủi ro. Vì vậy, việc triển khai phải dựa trên nguyên tắc thận trọng, từng bước và có kiểm soát.

Theo ông Tô Trần Hòa, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP của Chính phủ về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đã xác định định hướng thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đồng thời từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý trong quá trình triển khai. Việc vội vàng đưa thị trường vào vận hành đại trà có thể dẫn đến nhiều rủi ro. Do đó, các yêu cầu đối với tổ chức cung cấp dịch vụ được đặt ra ở mức cao, đặc biệt là tiêu chuẩn về vốn.

Ông Tô Trần Hòa cho biết, khi làm việc với các cơ quan chính phủ nước ngoài và doanh nghiệp quốc tế, nhiều ý kiến đặt câu hỏi về mức vốn lớn mà Việt Nam yêu cầu. Nếu quy đổi, mức vốn này tương đương gần 400 triệu USD, trong khi tại nhiều quốc gia, kể cả ở châu Âu, chỉ cần mức vốn hơn 1 triệu USD đã có thể thành lập sàn giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Lý giải về yêu cầu này, đại diện Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, mức vốn tương đương 400 triệu USD mới chỉ là điều kiện cơ bản để bảo vệ một phần tài sản của nhà đầu tư. Trước mắt, Việt Nam quy định mức vốn pháp định tối thiểu 10.000 tỷ đồng nhằm tạo nguồn lực tài chính để trong trường hợp sàn giao dịch bị tấn công có thể phục vụ việc chi trả, bồi hoàn cho nhà đầu tư.

Bên cạnh yêu cầu về vốn, tổ chức cung cấp dịch vụ phải cam kết chịu trách nhiệm toàn diện nếu sự cố tấn công xuất phát từ lỗi của sàn. Tiền và tài sản của nhà đầu tư cũng phải được tách biệt với tài sản của tổ chức cung cấp dịch vụ, nhằm hạn chế nguy cơ tài sản khách hàng bị ảnh hưởng khi đơn vị vận hành gặp sự cố.

Trong quá trình thí điểm, cơ quan quản lý dự kiến thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành để giám sát việc tuân thủ quy định, đồng thời bảo đảm thông tin do các tổ chức cung cấp dịch vụ công bố phải chính xác, đầy đủ và minh bạch. Đối với thông lệ quốc tế về chứng minh dự trữ tài sản (Proof of Reserves), Việt Nam hiện chưa có quy định cụ thể, do đó việc đặt ra yêu cầu này ngay từ đầu cũng là vấn đề cần được nghiên cứu.

Như vậy, bảo đảm an toàn cho thị trường tài sản mã hóa không chỉ phụ thuộc vào công nghệ bảo mật của từng sàn giao dịch. Đây còn là bài toán về hạ tầng thanh toán, quản lý dòng tiền, lưu ký tài sản và trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ. Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngân hàng, doanh nghiệp công nghệ và các sàn được cấp phép sẽ là điều kiện quan trọng để thị trường thí điểm vận hành minh bạch, hạn chế rủi ro và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.