Chống chọi với hạn mặn: Phần 1 - Thiên tai lịch sử

"Những vùng được coi là bị mặn thường xuyên ở Đồng bằng sông Cửu Long như Cần Đước, Cần Giuộc (Long An), Gò Công Đông (Tiền Giang), Long Phú (Sóc Trăng),  thành phố Vị Thanh (Hậu Giang),  thành phố Rạch Giá (Kiên Giang); những nơi thường bị hạn ở Nam Trung bộ như Ninh Thuận, Bình Thuận; ở Tây Nguyên như Krông Buk, EaH’Leo (Đắk Lắk) rõ ràng hiện tượng trên không phải là mới xảy ra mà đã có một quá trình lâu dài".

Nhìn lại những quy hoạch của Bộ Thủy lợi (nay Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) năm 1995 về trước, ông Vũ Trọng Hồng, Chủ tịch Hội Thủy lợi Việt Nam nhận xét như vậy.

Ruộng lúa giờ để năn mọc vì đã gieo sạ cả vụ Hè Thu và Đông Xuân đều chết do nắng hạn, mặn xâm nhập. Ảnh: TTXVN

"Thời tiết bất thường của một số năm gần đây chưa phải là khắc nghiệt nhất so với trước đây, thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp và ảnh hưởng cuộc sống của người dân lại có xu hướng tăng lên.

Đặc biệt những con số thống kê về sự tụt giảm mực nước ở các sông suối rất đáng lo ngại về tương lai cho sự phát triển nông nghiệp. Ông Vũ Trọng Hồng đánh giá: "hiện tượng xâm nhập mặn là do tác động của thủy triều đến các cửa sông ven biển".

Đây là lẽ thường nhưng tình hình mặn xâm nhập ngày càng sâu hơn, ngoài hiện tượng nước biển dâng, còn do nguồn nước ngọt nhằm đẩy mặn ở các cửa sông có xu thế giảm.

Ảnh hưởng của hiện tượng El­Nino nên mùa mưa năm 2015 đến trễ, kết thúc sớm, dòng chảy thượng nguồn sông Mê Kông bị thiếu hụt, mực nước thấp nhất trong vòng 90 năm qua nên hạn hán, xâm nhập mặn đã xuất hiện sớm hơn gần 2 tháng so với trung bình nhiều năm.

Điều này chưa từng xuất hiện trong lịch sử quan trắc  xâm nhập mặn diễn ra gay gắt. Xâm nhập mặn có khả năng kéo dài đến đầu tháng  6/2016, muộn hơn cùng kỳ trung bình nhiều năm khoảng gần 2 tháng. Như vậy,  đây sẽ trở thành El Nino dài nhất đã ghi nhận ở nước ta.  

Không chỉ đến quá sớm và sẽ kết thúc quá muộn, xâm nhập mặn lịch sử ở Đồng bằng sông Cửu Long còn được ghi nhận qua những số đo về độ mặn và xâm nhập sâu.

Dự báo các vùng cách biển 30 ­- 45 km, nguồn nước ngọt xuất hiện rất ít và gần như không có khả năng lấy nước ngọt từ cửa sông, gây ra tình trạng thiếu nước  cho sản xuất và sinh hoạt.

Như vậy, vùng này bị mặn xâm nhập sớm, sâu và khả  năng kéo dài đến hết mùa khô nếu không có mưa. 

Với tình hình trên, từ cuối năm 2015 đến nay, cả nước có gần 139.000 ha lúa đã bị thiệt hại. Ảnh: TTXVN 

Cùng với dự báo trên, vụ Hè Thu tới toàn vùng sẽ có khoảng 500.000 ha  không xuống giống đúng thời vụ do thiếu nước, chiếm hơn 40% diện tích của các  tỉnh ven biển và khoảng gần 30% diện tích gieo trồng toàn khu vực. Ngoài ra, một  số diện tích cây công nghiệp và cây ăn quả cũng sẽ bị ảnh hưởng bởi xâm nhập  mặn.

Tại khu vực Nam Trung bộ, lượng nước cung cấp cho sản xuất nông nghiệp chủ  yếu từ các hồ chứa thủy lợi, thủy điện. Tuy nhiên, hiện một số hồ chứa thủy lợi,  thủy điện có dung tích trữ thấp, không đủ đáp ứng cho cây trồng ngay từ vụ Đông  Xuân nên đã xảy ra hạn hán tại một số khu vực.  

Các hồ chứa thủy lợi lưu vực sông Cái Nha Trang, sông Cái Ninh Hòa (Khánh  Hòa) hiện chỉ đạt trung bình 50­60% dung tích thiết kế, dự kiến đến đầu vụ Hè  Thu, dung tích trữ các hồ còn khoảng dưới 30­40%.

Lưu vực sông Cái Phan Rang (Ninh Thuận) các hồ chứa thủy lợi hiện đạt 30­35% dung tích thiết kế, dự kiến còn  lại khoảng 25% khi vào đầu vụ Hè Thu.

Các hồ thủy lợi trên lưu vực sông La Ngà,  sông Lũy (Bình Thuận) hiện đạt 50­55%, cơ bản bảo đảm được cung cấp nước đủ  cho vụ Đông Xuân, nhưng vụ Hè Thu một số hồ sẽ không đủ khả năng cung cấp tưới.

Với mùa khô sẽ kéo dài đến hết tháng 8/2016, tình trạng hạn hán, thiếu nước có thể  xảy ra trên diện rộng, kéo dài đến hết vụ Hè Thu ở hầu hết các tỉnh do lượng nước  trữ tại các hồ chứa đã cung cấp phần lớn cho cây trồng vụ Đông Xuân. Với lượng  nước  tích  trữ  được như  trên,  dự  kiến  vụ  Hè Thu  khu  vực  Nam Trung  bộ sẽ có khoảng 40.000 ha phải dừng sản xuất.

Tại các tỉnh Tây Nguyên, diện tích được tưới từ công trình thủy lợi chỉ được 30%  diện tích canh tác. Đến thời điểm này, diện tích phải dừng sản xuất là gần 2.900 ha.  Dự kiến, đến giữa tháng 3/2016, diện tích bị hạn hán, thiếu nước khoảng 180.000  ha. Riêng cà phê sẽ có khoảng 100.000 ha bị ảnh hưởng do hạn hán. Kéo theo đó là  tình trạng thiếu nước sinh hoạt khả năng sẽ xảy ra ở một số địa phương, nặng nhất  là Đắk Lắk./. 

Đọc tiếp

Phần 2:  Cấp bách tìm giải pháp