Căng thẳng Nga-Ukraine sẽ gây ra kịch bản tồi tệ nào cho nền kinh tế châu Âu?

Các lệnh trừng phạt của phương Tây đối với Nga sau khi nước này triển khai chiến dịch quân sự tại Ukraine đã khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh và niềm tin tiêu dùng sụt giảm tại châu Âu. Nga đang bị cắt đứt khỏi các thị trường tài chính ở phương Tây.

Giới chuyên gia dự đoán nền kinh tế châu Âu sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Các chuyên gia phân tích của ngân hàng Barclays đã giảm 1,7 điểm phần trăm trong dự báo tăng trưởng kinh tế năm nay của Khu vực sử dụng dồng tiền chung euro (Eurozone) xuống 2,4%. Tiêu dùng tư nhân, đầu tư và xuất khẩu đều được dự đoán sẽ tăng chậm hơn trên khắp châu lục này.

Cùng lúc đó, giá năng lượng và các loại hàng hóa khác như lúa mỳ và kim loại lại tăng nhanh. Barclays đã nâng 1,9 điểm phần trăm trong dự báo lạm phát của Eurozone lên 5,6%.

Nói cách khác, tình hình chiến sự tại Ukraine đang nhen nhóm cho một thời kỳ lạm phát đình trệ. Điều này đã từng có tiền lệ vào những năm 1970, khi một cú sốc về nguồn cung năng lượng đè nặng lên các nền kinh tế phát triển.

Lạm phát đình trệ là một “cơn ác mộng” đối với giới hoạch định chính sách, vốn không có nhiều sự lựa chọn hữu hiệu để kìm hãm đà tăng giá mà không gây tổn thương cho nền kinh tế.

Tại Mỹ, vào những năm 1970, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) thời điểm đó là ông Paul Volcker cuối cùng đã buộc phải nâng lãi suất lên các mức chưa từng có tiền lệ để kiểm soát lạm phát.

Quay lại hiện tại, châu Âu giờ đây có thể đối mặt với điều còn tồi tệ hơn cả lạm phát đình trệ. Đó là nguy cơ xảy ra một đợt suy thoái với lạm phát vượt khỏi tầm kiểm soát. Barclays cho biết kể cả sau khi đã giảm mạnh các dự báo, thì nền kinh tế Eurozone có thể còn xấu hơn dự đoán. Ngân hàng này cảnh báo tình hình hiện tại rất bất ổn.

Vậy kịch bản nào tồi tệ nhất đang chờ nền kinh tế châu Âu? Một lệnh cấm hoàn toàn đối với hoạt động nhập khẩu năng lượng từ Nga có thể khiến giá dầu Brent lên 160 USD/thùng và đẩy Eurozone vào đợt suy thoái thứ ba kể từ khi đại dịch COVID-19 bùng phát, theo nhận định của Capital Economics.

Chuyên gia kinh tế Caroline Bain dự đoán: "Một sự sụp đổ trong hoạt động thương mại năng lượng của Nga sẽ thúc đẩy chính sách phân phối điện theo định mức (power rationing) tại nhiều nơi ở châu Âu, từ đó làm đứt gãy chuỗi cung ứng và có thể làm gia tăng áp lực lạm phát trên toàn cầu”.

Theo bà, giá năng lượng cao hơn còn thúc đẩy giá các mặt hàng nông nghiệp và kim loại.

Cần doanh thu từ năng lượng để tài trợ cho các chi tiêu của chính phủ và hỗ trợ nền kinh tế, Nga đã cảnh báo phương Tây về việc cấm nhập khẩu dầu của nước này.

Phát biểu trên kênh truyền hình quốc gia, Phó Thủ tướng Alexander Novak cho biết: “Rõ ràng là việc từ chối dầu của Nga sẽ dẫn đến những hậu quả mang tính thảm họa cho nền thị trường toàn cầu. Ông Novak cho biết sự gia tăng của giá dầu sẽ không thể dự đoán được, có thể lên đến 300 USD/thùng hoặc thậm chí còn cao hơn.

Tổng thống Mỹ Joe Biden ngày 8/3 đã công bố lệnh cấm nhập khẩu năng lượng từ Nga. Các lãnh đạo của Liên minh châu Âu (EU) trong tuần này đã trình bày rõ lập trường rằng khối này chưa thể hành động như Mỹ, vì những tác động của nó đối với hộ gia đình và doanh nghiệp.

Sau khi Nga triển khai chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, EU đã nỗ lực gia tăng sức ép với Nga thông qua các biện pháp trừng phạt. Gần đây nhất, EU còn nhất trí bổ sung một số quan chức và những người có ảnh hưởng tại Nga vào danh sách trừng phạt, siết chặt các quy định về chuyển tiền điện tử và nhắm tới lĩnh vực hàng hải của nước này.

Tuy nhiên, khối này không nhắm tới hoạt động xuất khẩu dầu mỏ và khí đốt của Nga vì nhiều thành viên còn phụ thuộc vào nguồn năng lượng của quốc gia này.

Dù vậy, đây cũng không phải là tin tốt đối với các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), với cuộc họp dự kiến diễn ra vào ngày 10/3.

Các chuyên gia của Barclays cho rằng xung đột này sẽ khiến ECB phải “án binh” và có thể đưa ra một lập trường chính sách nới lỏng hơn, khi ngân hàng này sẽ làm bất cứ điều gì có thể (với bất cứ giá nào) để ngăn chặn cuộc đụng độ này trở thành một cuộc khủng hoảng kinh tế và tài chính.

Điều này có thể đồng nghĩa với việc sẽ không có đợt nâng lãi suất nào trước tháng 3/2023 và không có cam kết gì với việc chấm dứt chương trình nới lỏng định lượng. Barclays còn dự đoán ECB sẽ cân nhắc mọi phương án để duy trì sự ổn định./.