Khắc phục "thẻ vàng" IUU: Số hóa quản lý tàu cá, minh bạch nguồn gốc thủy sản

Việc vận hành đồng bộ các hệ thống cơ sở dữ liệu và phần mềm chuyên ngành đang góp phần giảm giấy tờ, tiết kiệm thời gian cho ngư dân và nâng cao hiệu quả quản lý nghề cá, góp phần minh bạch hóa hoạt động khai thác thủy sản tại địa phương ven biển này.

* Số hóa thủ tục thủ tục 

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá và hiện đại hóa thủ tục xuất nhập cảng, các đơn vị Bộ đội Biên phòng tuyến biển tỉnh Thanh Hóa đang tích cực hướng dẫn ngư dân cài đặt, sử dụng Sổ danh bạ điện tử trên ứng dụng eCDT. Việc số hóa không chỉ giảm bớt thủ tục hành chính mà còn giúp lực lượng chức năng quản lý phương tiện, ngư dân một cách khoa học, chính xác, minh bạch.

Một góc bến cá Lạch Trường (xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa). Ảnh: Hoa Mai - TTXVN

Hoằng Tiến là xã biển có đội tàu đánh bắt xa bờ lớn nhất tỉnh Thanh Hóa với 106 tàu cá chiều dài từ 15m trở lên đang tham gia khai thác thủy sản và hàng trăm tàu cá dưới 15m. Dưới sự hướng dẫn của cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Trường - Đồn Biên phòng Hoằng Trường (xã Hoằng Tiến), ngư dân Nguyễn Văn Hưng, chủ tàu TH-92543-TS đã nhanh chóng hoàn thành việc đăng ký sổ danh bạ điện tử dành cho chủ tàu.

Từ nay, trong mỗi chuyến biển, ông Hưng sẽ không cần mang sổ giấy truyền thống đến các trạm Biên phòng hay Ban quản lý cảng cá để ký đóng dấu mỗi khi tàu xuất, nhập bến. Thay vào đó, ông Hưng sẽ thực hiện quản lý và khai báo danh bạ điện tử trực tiếp trên Hệ thống phần mềm hỗ trợ quản lý tàu cá và thủ tục xuất nhập bến trực tuyến (Ứng dụng e-CDT). 

Ông Nguyễn Văn Hưng, chủ tàu TH-92543-TS, xã Hoa Lộc, tỉnh Thanh Hóa cho biết, do phần lớn ngư dân đều đã lớn tuổi, lại hạn chế về công nghệ nên việc chuyển từ sổ giấy danh bạ thuyền viên tàu cá truyền thống sang sử dụng sổ danh bạ điện tử gây không ít khó khăn cho ngư dân.

Bên cạnh đó thói quen dùng sổ sách giấy, nói miệng, ghi tay đã ăn sâu từ bao đời nay, giờ phải tập làm quen với việc sử dụng ứng dụng, đăng nhập, cập nhật danh sách thuyền viên và khai báo xuất, nhập bến trên điện thoại thông minh nên chúng tôi cũng có phần bỡ ngỡ. Nhưng khi đã dùng quen, việc kê khai thông tin thuyền viên trên điện thoại trước mỗi chuyến biển đã đơn giản hơn rất nhiều nên ngư dân rất phấn khởi.

Tương tự, trước đây mỗi lần chuẩn bị chuyến biển mới, ngư dân Trương Đình Ánh, tàu cá TH-90589-TS phải mang theo các hồ sơ, giấy tờ, kê khai từng nội dung, sự biến động thuyền viên… đến Trạm kiểm soát và cảng cá rồi xếp hàng chờ đến lượt để được kiểm tra, đóng dấu.

Nhưng từ khi cài đặt ứng dụng e-CDT thì mọi thao tác được anh Trương Đình Ánh khai báo trước trên điện thoại, khi đến Trạm chỉ cần đưa điện thoại ra để cán bộ biên phòng đối chiếu, kiểm tra nên thuận lợi hơn nhiều. Không còn phải tất bật lo giấy tờ như trước, anh Ánh dành nhiều thời gian hơn để chuẩn bị, kiểm tra ngư lưới cụ, nhiên liệu cho chuyến biển.

“Lúc mới dùng, tôi quên trước quên sau, nhưng sau vài chuyến biển, các thao tác đã thành thạo hơn. Thuận tiện nhất là khi tàu đi khai thác chuẩn bị cập bến, tôi đã thao tác trên điện thoại đăng ký giờ cập cảng, khai báo sản lượng đánh bắt ngay trên hệ thống eCDT để đơn vị quản lý tiện theo dõi. Vì vậy mấy chuyến vừa rồi, mọi thủ tục cập bến, lên cá của tàu tôi diễn ra nhanh chóng hơn so với trước đây” - anh Trương Đình Ánh khẳng định.

Với tinh thần “Bộ đội Biên phòng đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Hoằng Trường “đi tận bến, đến tận thuyền” tuyên truyền, hướng dẫn ngư dân về công tác số hóa thủ tục thủ tục xuất - nhập bến đối với tàu cá. Ảnh: Hoa Mai - TTXVN

Với tinh thần “Bộ đội Biên phòng đồng hành chuyển đổi số nơi biên giới”, những ngày qua, cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Hoằng Trường đã “đi tận bến, đến tận thuyền” tuyên truyền, hướng dẫn bà con ngư dân nắm rõ sự thuận tiện của phần mềm e-CDT.

Khi ngư dân đã thông, các chiến sỹ biên phòng lại trực tiếp “cầm tay, chỉ việc”, giúp đỡ, hướng dẫn ngư dân tải app ứng dụng e-CDT, đăng ký tài khoản đến thao tác cập nhật thông tin sổ danh bạ điện tử tàu cá, khai báo thủ tục xuất, nhập bến, gửi danh bạ thuyền viên điện tử và truy xuất nguồn gốc thủy sản…

Anh Vũ Văn Hòa, cán bộ Trạm Kiểm soát Biên phòng Lạch Trường cho biết: Đa phần ngư dân đều nhận thức được sự cần thiết và tiện dụng của ứng dụng e-CDT. Việc chuyển đổi sang e-CDT giúp cắt giảm thủ tục giấy tờ, nâng cao hiệu quả kiểm soát tàu cá ra vào bến và phục vụ công tác phòng, chống khai thác IUU.

Nhất là đối với lực lượng làm nhiệm vụ tại Trạm kiểm soát biên phòng như chúng tôi, dữ liệu điện tử giúp việc kiểm tra, đối chiếu thông tin nhanh hơn, hạn chế tình trạng ghi thiếu hoặc sai phải kê khai lại.

Không chỉ ngư dân xã biển Hoằng Tiến, tại các xã biển khác ở Thanh Hóa, ngư dân đã dần quen với việc ghi chép hành trình và sản lượng khai thác ngay trên điện thoại thông minh. Thời gian qua, việc triển khai e-CDT được tỉnh Thanh Hóa thực hiện đồng bộ, tại các cảng cá lớn như Lạch Hới (phường Sầm Sơn), Lạch Bạng (phường Hải Bình), Hòa Lộc (xã Hoa Lộc), Hải Châu (phường Ngọc Sơn)… việc đăng ký xuất nhập cảng qua hệ thống e-CDT đã trở thành việc làm quen thuộc của cán bộ trực và ngư dân.

Dữ liệu được cập nhật theo thời gian thực, giảm đáng kể việc ghi chép thủ công, đồng thời tạo thuận lợi cho doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu trong quá trình truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhờ đó, tính minh bạch và hợp pháp của sản phẩm thủy sản khai thác được nâng cao rõ rệt.

* “Chìa khóa” hiện đại hóa nghề cá 

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, tính đến ngày 13/10, toàn tỉnh Thanh Hóa có 97,8% tàu cá đã cài đặt ứng dụng trên hệ thống eCDT. Số tàu cá thực hiện thủ tục xuất, nhập cảng cá, bến cá trên hệ thống eCDT cũng đạt tỷ lệ 91% Tại các cảng cá chỉ định như Hoà Lộc, Lạch Hới, Lạch Bạng và Hải Châu và các điểm lên cá do địa phương thiết lập có 27.714 lượt tàu xuất, nhập cảng trên e-CDT, trong đó số lượt/tàu rời cảng là 14.255 lượt; số tàu cập cảng là 13.459 lượt/2.064 tàu.

"Tổ công nghệ số Biên phòng" đẩy mạnh chuyển đổi số ngành biển. Ảnh: Hoa Mai - TTXVN

Sản lượng thuỷ sản khai thác bốc dỡ qua cảng là 14.723 tấn. Những thông tin về sản lượng, chủng loại hải sản và tọa độ ngư trường được cập nhật trực tiếp về hệ thống quản lý, giúp minh bạch hóa hoàn toàn chuỗi cung ứng. Đồng thời, giúp cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ vị trí đánh bắt, ngăn chặn tình trạng tàu cá vi phạm vùng khi khai thác trên biển. 

Để hiện thực hóa mục tiêu 100% tàu cá có chiều dài từ 12m trở lên sử dụng nhật ký điện tử e-CDT hiệu quả, minh bạch, ngành thủy sản Thanh Hóa đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị cung cấp hạ tầng viễn thông như VNPT, Viettel, Mobiphone... hoàn thiện hạ tầng kết nối. Đồng thời, các lực lượng chức năng phối hợp với địa phương triển khai các tổ công tác trực tiếp xuống cảng cá để tuyên truyền, hỗ trợ ngư dân cài đặt và sử dụng phần mềm, từ đó tạo sức lan tỏa trong cộng đồng ngư dân, hướng đến một nghề cá trách nhiệm, bền vững, góp phần cùng cả nước sớm gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban Châu Âu. 

Nhằm nâng cao ý thức chấp hành các quy định về khai thác thủy sản cho ngư dân trên địa bàn, trong tháng 10/2026, các Đồn Biên phòng tuyến biển ở Thanh Hóa đã đẩy mạnh hoạt động tuần tra, kiểm soát, kết hợp tuyên truyền các quy định của pháp luật về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) cho chủ tàu, thuyền trưởng và ngư dân trên địa bàn.

Nội dung tập trung những quy định liên quan đến hoạt động khai thác thủy sản, các hành vi vi phạm cần tránh và kết hợp hướng dẫn chủ tàu, thuyền trưởng sử dụng phần mềm e-CDT, thực hiện các thao tác cần thiết nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, giám sát hoạt động tàu cá, góp phần bảo đảm trong quá trình đi khai thác thủy sản đúng quy định.

Ông Lê Văn Thăng, Giám đốc Ban Quản lý Cảng cá Thanh Hóa cho biết: “Việc ứng dụng e-CDT không chỉ nhằm đáp ứng các quy định chống khai thác IUU, mà còn là giải pháp quan trọng để ngành thủy sản Thanh Hóa số hóa công tác quản lý nghề cá, giúp cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ tàu cá, sản lượng khai thác và nguồn gốc nguyên liệu. Đây không chỉ là chuyển biến về thủ tục hành chính mà quan trọng hơn là thay đổi về tư duy để ngư dân hành động theo hướng hiện đại, hội nhập.

Bến cá Hoằng Trường nhộn nhịp hoạt động mua bán hải sản. Ảnh: Hoa Mai - TTXVN

Bên cạnh số hóa tàu cá, để nâng cao hiệu quả trong khai thác thủy sản, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện khi hoạt động trên biển, tỉnh Thanh Hóa đã chỉ đạo các đơn vị, địa phương tích cực tuyên truyền, triển khai chính sách hỗ trợ ứng dụng công nghệ vật liệu mới trong đóng mới hầm bảo quản sản phẩm khai thác thủy sản, hỗ trợ ngư dân mua thiết bị giám sát hành trình và phí thuê bao dịch vụ thiết bị giám sát hành trình cho chủ tàu cá có chiều dài từ 15m trở lên.

Các tàu khai thác vùng lộng, vùng khơi được trang bị thiết bị định vị, giám sát hành trình, máy dò cá… đã giúp tăng hiệu suất khai thác lên 20-25% so với phương pháp truyền thống.

Đáng lưu ý, trong phiên họp lần thứ 36 Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), tổ chức sáng 13/10, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Cao Văn Cường đã yêu cầu các đơn vị, địa phương khẩn trương hoàn thiện thủ tục cho tàu cá đủ điều kiện, cũng như quản lý chặt tàu cá không đủ điều kiện hoạt động.

Từ đó tăng cường kiểm soát tàu cá ra vào cảng, truy xuất nguồn gốc thủy sản và xử lý nghiêm các vi phạm, nhất là hành vi gửi thiết bị VMS. Đồng thời, giao nhiệm vụ cụ thể, ấn định thời hạn hoàn thành cho từng đơn vị, địa phương, quyết tâm khắc phục dứt điểm các tồn tại, góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.