Nâng hạng thị trường: “Tấm vé vàng” mở khóa dòng vốn tỷ đô

Trong thế giới tài chính toàn cầu, FTSE Russell đóng vai trò như một “người gác cổng” quan trọng, với hệ thống phân loại thị trường cổ phiếu có khả năng định hướng dòng vốn đầu tư lên tới hàng nghìn tỷ USD. Đối với bất kỳ thị trường nào, việc được tổ chức này nâng hạng không chỉ là một sự công nhận về vị thế mà còn là một sự kiện mang tính bước ngoặt, mở ra những cơ hội lớn và thúc đẩy những thay đổi cấu trúc sâu sắc cho toàn bộ nền kinh tế.

Bốn bậc thang phân loại và dấu ấn lịch sử

Hệ thống phân loại thị trường cổ phiếu của FTSE Russell phân định các thị trường thành bốn bậc thang chính, phản ánh mức độ phát triển và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư của mỗi quốc gia. Bậc cao nhất là Thị trường phát triển (Developed), kế đến là Thị trường mới nổi tiên tiến (Advanced Emerging), Thị trường mới nổi thứ cấp (Secondary Emerging), cuối cùng là thị trường cận biên (Frontier).

Lịch sử của hệ thống này bắt nguồn từ năm 2000, khi FTSE Russell bắt đầu phân biệt các thị trường "Phát triển" và "Mới nổi". Đến năm 2008, khái niệm "thị trường cận biên" được chính thức đưa vào để bao trùm các nền kinh tế có tiềm năng nhưng chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của một thị trường mới nổi.

Những nguyên tắc định hình quy trình đánh giá

Nền tảng của quy trình phân loại này là sáu nguyên tắc cốt lõi, được đúc kết từ quá trình tham vấn sâu rộng giữa FTSE Russell với cộng đồng đầu tư toàn cầu từ năm 2003.

Trọng tâm của quá trình đánh giá là chất lượng thị trường, một yếu tố bao hàm từ khung pháp lý, môi trường giao dịch cho đến các thủ tục lưu ký, thanh toán. Bên cạnh đó, một thị trường phải có tính trọng yếu, tức là phải có quy mô đủ lớn để tạo ra ảnh hưởng trong một bộ chỉ số toàn cầu.

Ngoài ra, quy trình xếp hạng của FTSE Russell còn được định hình bởi các yếu tố thực tiễn, bao gồm đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường thuận lợi, duy trì tính ổn định trong dài hạn và cân nhắc đến hạn chế chi phí cho các nhà đầu tư khi có sự thay đổi về chính sách.

Cơ chế giám sát và đánh giá thị trường của FTSE Russell vô cùng nghiêm ngặt. Công cụ trung tâm của họ là Ma trận Chất lượng Thị trường (Quality of Markets Matrix), nơi các tiêu chí được chấm điểm một cách khách quan. Để được công nhận là một thị trường phát triển, một quốc gia tuyệt đối không được có điểm "Không Đạt" ở bất kỳ hạng mục nào.

Một cơ chế đệm quan trọng khác là Danh sách Theo dõi (Watch List). Một thị trường tiềm năng phải hiện diện trong danh sách này ít nhất qua một kỳ đánh giá trước khi quyết định cuối cùng được đưa ra. Ví dụ, để được nâng hạng từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, thị trường đó phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, vốn hóa tối thiểu (ước tính khoảng 9,39 tỷ USD vào tháng 6/2025) và có mức thu nhập quốc dân (GNI) không thấp hơn mức "Trung bình thấp" theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới (WB).

Toàn bộ quy trình này tuân theo một lịch trình hàng năm, với một báo cáo đánh giá tạm thời vào tháng Ba và báo cáo đánh giá thường niên vào tháng Chín. Kết quả đánh giá chính thức sẽ được công bố rộng rãi một tháng sau đó.

Tác động toàn diện của việc nâng hạng

Khi một thị trường chính thức được FTSE Russell nâng hạng, đó là lúc làn sóng thay đổi mạnh mẽ bắt đầu quét qua, tác động sâu rộng đến dòng vốn, hiệu suất và cả cấu trúc của thị trường đó.

Đầu tiên, việc nâng hạng sẽ thu hút hai luồng vốn chính. Thứ nhất là dòng vốn thụ động từ các quỹ ETF Russell và quỹ chỉ số. Các quỹ này buộc phải mua vào cổ phiếu của thị trường mới để đảm bảo danh mục của họ bám sát chỉ số chuẩn, tạo ra một lực cầu lớn và chắc chắn.

Luồng vốn thứ hai, thường lớn hơn và năng động hơn, là dòng vốn chủ động. Các nhà quản lý quỹ thường hành động sớm hơn, giải ngân ngay từ khi thị trường được đưa vào "Danh sách Theo dõi" để đón đầu xu hướng.

Lịch sử từ thị trường Kuwait cho thấy dòng vốn nước ngoài tăng vọt đáng kể nhiều tháng trước ngày nước này được FTSE Russell nâng hạng chính thức vào năm 2018. Khi đó, dòng vốn nước ngoài ròng chảy vào Kuwait trong nửa cuối năm 2018 đạt khoảng 700 triệu USD, rồi tăng lên 1,1 tỷ USD trong năm tháng đầu năm 2019. Những con số này đều cao hơn nhiều so với mức khoảng 200 triệu USD ghi nhận một năm trước đó. Ngoài ra, dòng vốn chảy vào từ các công cụ theo dõi chỉ số thụ động liên quan riêng đến việc FTSE nâng hạng cho Kuwait ước tính khoảng là 800-950 triệu USD.

Ngoài dòng vốn, việc nâng hạng cũng mang tới những cú hích về hiệu suất, thanh khoản và định giá cho thị trường

Lịch sử đã chứng minh hiệu ứng "mua tin đồn", khi các thị trường thường tăng giá mạnh mẽ trước thềm nâng hạng. Để thấy rõ hơn sức mạnh của cú hích này, hãy nhìn vào trường hợp của Saudi Arabia, khi thị trường chứng khoán Tadawul của họ đã được cả FTSE Russell và MSCI nâng hạng lên thị trường mới nổi vào năm 2019. Đáng chú ý, thành công này đến sau một loạt cải cách mạnh mẽ, như mở cửa cho các nhà đầu tư nước ngoài đủ điều kiện và hiện đại hóa cơ chế thanh toán.

Kết quả của quá trình cải cách này là một minh chứng không thể thuyết phục hơn: chỉ trong giai đoạn từ cuối năm 2018 đến tháng 3/2025, tổng giá trị sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại thị trường này đã tăng gần gấp năm lần, từ khoảng 23 tỷ USD lên mức kỷ lục 111,3 tỷ USD. Phần lớn sự tăng trưởng đột phá này diễn ra ngay sau khi các chỉ số chính thức ghi tên Saudi Arabia.

Dòng vốn ngoại đổ vào cũng tạo ra một cú hích về thanh khoản, giúp khối lượng giao dịch hàng ngày tăng vọt và cải thiện độ sâu của thị trường. Điều này trực tiếp dẫn đến việc tái định giá toàn bộ thị trường. Khi cảm giác rủi ro giảm xuống và nhu cầu tăng lên, mặt bằng chỉ số giá trên thu nhập (P/E) được nâng lên một tầm cao mới, như đã từng thấy ở Saudi Arabia.

Động lực cho cải cách cấu trúc dài hạn

Việc nâng hạng không chỉ dừng lại ở câu chuyện dòng tiền, mà còn là chất xúc tác cho những thay đổi mang tính cấu trúc. Vị thế mới giúp các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) trở nên hấp dẫn hơn. Đồng thời, sự hiện diện ngày càng lớn của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế với tầm nhìn dài hạn sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp niêm yết cải thiện mạnh mẽ hơn về quản trị, tính minh bạch và hiệu quả hoạt động.

Hơn nữa, việc được FTSE Russell công nhận thường là một bước đệm vững chắc, một tín hiệu tích cực để thị trường tiếp tục chinh phục các bộ chỉ số quan trọng khác như MSCI. Nhìn chung, việc được nâng hạng là một cột mốc chiến lược và là một bảo chứng quan trọng cho sự trưởng thành của thị trường, mở đường cho sự hội nhập sâu rộng hơn vào dòng chảy tài chính toàn cầu.