“Số hóa” nghề cá giúp ngư dân vươn khơi bám biển

Trong bối cảnh ngành thủy sản Việt Nam đang nỗ lực gỡ "thẻ vàng" IUU, việc ứng dụng các hệ thống dữ liệu số không chỉ là yêu cầu từ cơ quan quản lý mà còn là chìa khóa giúp ngư dân nâng cao hiệu quả kinh tế biển.

Trước đây, việc đăng ký, kiểm định tàu cá thường mất nhiều thời gian với các thủ tục giấy tờ phức tạp. Giờ đây, với Hệ thống Vnfishbase, VMS, hay phần mềm eCDT giống như một cuốn sổ hộ khẩu điện tử, giúp ngư dân dễ dàng thực hiện các thủ tục cấp phép, đăng kiểm một cách minh bạch và nhanh chóng hơn.

Khi ra khơi, thay vì phải cặm cụi ghi chép nhật ký bằng tay dễ bị hư hỏng do sóng nước, hệ thống Nhật ký khai thác điện tử (eLogbook) cho phép ngư dân nhập dữ liệu ngay trên thiết bị di động. Việc này không chỉ giúp dữ liệu chính xác mà còn là bằng chứng thép để chứng minh nguồn gốc hải sản hợp pháp, giúp cá của bà con dễ dàng "vượt rào" vào các thị trường khó tính như EU hay Mỹ.

Hiện Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phối với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan có liên quan hoàn thiện hệ thống dữ liệu như: thực hiện cấp phép, đăng ký trên Hệ Thống quản lý dữ liệu nghề cá quốc gia (Vnfishbase); nhật ký khai thác thủy sản (elogbook); Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản (eCDT); Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS); hệ thống xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản.

Một trong những bước tiến đột phá của Viettel hỗ trợ như dân số hóa là phối hợp triển khai Nhật ký khai thác thủy sản điện tử (eCDT). Trước đây, ngư dân phải ghi chép thủ công bằng tay vào sổ giấy, dễ gây sai lệch và khó tra cứu. Giờ đây, với ứng dụng trên điện thoại thông minh, ngư dân có thể khai báo xuất bến, nhập bến và ghi chép sản lượng đánh bắt chỉ bằng vài thao tác "chạm". Dữ liệu được đồng bộ trực tiếp về cơ quan quản lý, giúp việc truy xuất nguồn gốc thủy sản trở nên minh bạch, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của Liên minh Châu Âu.

Các chuyên gia cho rằng, việc triển khai phần mềm eCDT giúp cơ quan quản lý dễ dàng kiểm soát quá trình tàu cá xuất bến, cập cảng, sản lượng khai thác cũng như phục vụ truy xuất nguồn gốc khi cần thiết. Đây là yêu cầu quan trọng trong hệ thống quản lý nghề cá hiện đại, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế.

Ông Tô Huy Hùng, chủ tàu cá NA 92888 TS (Nghệ An) cho biết, trước đây, việc khai báo khi tàu ra, vào cảng chưa được thực hiện đầy đủ. Tuy nhiên, trong khoảng 5-6 năm trở lại đây, khi cơ quan chức năng yêu cầu khai báo chi tiết khu vực đánh bắt, ông đã chấp hành lắp định vị VMS, cài đặt eCDT để thực hiện khai báo.

Ban đầu sử dụng phần mềm phần mềm eCDT để khai báo, ông lúng túng lắm, không biết vào ứng dụng, các mục cần khai báo ra sao. Nhưng sau vài lần được cán bộ cảng hướng dẫn, giờ thì ông đã quen. Theo ông Hùng, khai báo điện tử tiết kiệm được nhiều thời gian.

Không chỉ riêng ông Hùng, ngày càng nhiều ngư dân từng bước tiếp cận và sử dụng thành thạo phần mềm eCDT. Từ thói quen ghi chép nhật ký hành trình, sản lượng đánh bắt bằng sổ tay và làm thủ tục trực tiếp tại cảng, họ chuyển dần sang thao tác số hóa trên điện thoại thông minh, dù phần lớn là những người không quen với công nghệ.

Theo các ngư dân vùng biển, hành trình làm quen với công nghệ không hề dễ dàng. Những người lớn tuổi, vốn chỉ quen nhìn con nước, sao trời hay ánh đèn pha, phải mất nhiều thời gian để đọc bản đồ số, xem hướng gió trên ứng dụng và ghi nhật ký khai thác bằng điện thoại.

Trong nỗ lực đưa ngành thủy sản Việt Nam thoát khỏi "thẻ vàng" của Ủy ban Châu Âu (EC), giải pháp giám sát hành trình S-Tracking của Viettel không chỉ là một thiết bị định vị, mà đã trở thành nền tảng số hóa then chốt, giúp quản lý hơn 30.000 tàu cá xa bờ trên khắp cả nước. Khác với các thiết bị định vị thông thường phần mềm S-Tracking của Viettel là một hệ thống tích hợp đa tầng, được thiết kế đặc thù cho môi trường khắc nghiệt trên biển. Đây được coi là "vật bất ly thân" của ngư dân thời đại số.

S-Tracking tích hợp cả sóng vệ tinh Iridium và mạng di động GSM/GPRS. Điều này giúp thiết bị hoạt động thông suốt ngay cả khi tàu ra khỏi vùng phủ sóng di động. Hệ thống tự động cập nhật vị trí, tốc độ và hướng di chuyển của tàu về trung tâm quản lý. Đặc biệt, tính năng cảnh báo ranh giới biển sẽ phát tín hiệu tức thì khi tàu sắp đi vào vùng biển nước ngoài, giúp ngư dân tránh được những rủi ro pháp lý quốc tế. Hiện nay, 100% tàu lắp S-Tracking đều có thể thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử, phục vụ trực tiếp cho các đợt kiểm tra của đoàn thanh tra EC.

Anh Chu Quang Dần, Kỹ sư giải pháp IoT của Viettel High Tech chia sẻ về những cải tiến của sản phẩm trong thời gian tiếp theo như Viettel có công nghệ tự động phát hiện lật tàu và cảnh báo về cơ quan chức năng bằng cảm biến quán tính và AI. Bên cạnh đó, sẽ có bộ firmware mới để lưu trữ tìm nguyên nhân gây mất kết nối, thông báo sự cố mất kết nối vệ tinh để tránh bị xử phạt sai. Quy trình xác nhận và chứng nhận nguồn gốc thủy sản, vốn mất hàng giờ với nhiều loại giấy tờ, nay được rút gọn đáng kể.

Để giúp ngư dân giữ liên lạc, Viettel phát triển gói cước Sea+ giúp xóa bỏ "vùng lõm" thông tin – gói cước di động đầu tiên tại Việt Nam thiết kế riêng cho ngư dân và người dân vùng biển. Thông qua Sea+, ngư dân nhận được các bản tin dự báo thời tiết, cảnh báo bão sớm qua tin nhắn SMS hoàn toàn miễn phí. Bên cạnh đó, tính năng gọi nhóm với chi phí tiết kiệm giúp các đội tàu dễ dàng giữ liên lạc, hỗ trợ nhau khi gặp luồng cá lớn hoặc sự cố kỹ thuật, tạo nên một "cộng đồng số" đoàn kết trên biển.

Bên cạnh đó, Viettel cũng hỗ trợ ngư đân tích hợp dữ liệu tàu cá và ngư dân vào ứng dụng định danh điện tử VNeID. Điều này giúp giảm thiểu các thủ tục hành chính giấy tờ khi tàu ra vào cảng. Trong những tình huống nguy cấp như bão lũ hay tàu gặp sự cố, nút bấm SOS trên thiết bị của Viettel sẽ gửi tọa độ chính xác về đất liền. Nhờ đó, việc cứu hộ cứu nạn được triển khai nhanh chóng, chính xác, giảm thiểu tối đa thiệt hại về người và tài sản.

Không chỉ dừng lại ở đánh bắt, Viettel hỗ trợ ngư dân tiếp cận thương mại điện tử thông qua nền tảng Vỏ Sò (Voso). Hải sản sau khi đánh bắt có thể được kết nối trực tiếp với các đơn vị thu mua hoặc người tiêu dùng thông qua hệ thống logistics của Viettel Post. Việc bớt đi các khâu trung gian giúp ngư dân bán được giá cao hơn, đồng thời đảm bảo độ tươi ngon của sản phẩm.

Chuyển đổi số trong nghề cá không còn là câu chuyện của tương lai mà đang diễn ra mạnh mẽ trên từng con tàu của ngư dân Việt Nam. Với sự đồng hành của Viettel, những chuyến biển giờ đây không chỉ mang theo hy vọng về một khoang tàu đầy cá, mà còn là sự an tâm, hiện đại và khẳng định chủ quyền biển đảo bằng công nghệ số.

Ông Tào Đức Thắng, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn Viettel đã nhiều lần khẳng định vai trò của Viettel trong công cuộc số hóa quốc gia; trong đó có ngành thủy sản: "Viettel xác định sứ mệnh chủ đạo trong việc kiến tạo xã hội số. Với ngư dân, chúng tôi không chỉ dừng lại ở viễn thông mà sẽ tiếp tục đẩy mạnh các nền tảng số như Nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử để giúp bà con nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển kinh tế biển bền vững", ông Tào Đức Thắng nói.