Thúc đẩy đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam. Ảnh minh họa: TTXVN

Đồng chí Phạm Gia Túc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ mới đây (22/4) đã có buổi làm việc với Bộ Xây dựng, một số bộ, ngành, Thủ đô Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh về thúc đẩy triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và các dự án đường sắt quan trọng. 

Bộ Xây dựng cho biết: đến nay dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã hoàn thành báo cáo nghiên cứu tiền khả thi; lập đề cương nhiệm vụ, dự toán, hồ sơ mời thầu gói thầu tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi. Các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đang rà soát, kiểm đếm khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời đường điện, triển khai xây dựng khu tái định cư… 

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết, nhiệm vụ hết sức quan trọng hiện nay của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam là lựa chọn đơn vị tư vấn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi; đối tác cung cấp và chuyển giao công nghệ. 

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy báo cáo, làm rõ thêm về công tác lập quy hoạch, báo cáo nghiên cứu khả thi, giải phóng mặt bằng, chi phí đầu tư đối với các tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội – Đồng Đăng… 

Bộ Xây dựng, Bộ Khoa học và Công nghệ đã biên dịch, thẩm định, ban hành 606 quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật đối với dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam; 106 quy chuẩn, tiêu chuẩn cho tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; 636 quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật cho các dự án đường sắt đô thị. Bộ Xây dựng đang rà soát 16.105 định mức xây dựng chung, trong đó tập trung vào sửa đổi, bổ sung một số định mức phù hợp với yêu cầu mới… 

Lãnh đạo các Bộ: Tài chính, Công Thương, Khoa học và Công nghệ, Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam đã trao đổi, làm rõ tình hình bố trí vốn cho dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, các dự án đường sắt đô thị; phát triển khoa học, công nghệ, công nghiệp đường sắt; triển khai đề án tái cơ cấu Tổng Công ty Đường sắt Việt Nam; kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực vận hành đường sắt tốc độ cao. 

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng báo cáo về công tác chuẩn bị khu tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam; tình hình triển khai các tuyến đường sắt đô thị Ga Hà Nội - Yên Sở, đoạn Hà Đông - Xuân Mai, Nhổn - Ga Hà Nội, Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo, Văn Cao - Láng - Hòa Lạc.

Trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch UBND Bùi Xuân Cường cho biết sau khi sáp nhập, thành phố đang rà soát, tích hợp lại quy hoạch 28 tuyến đường sắt đô thị đã được quy hoạch trước đây; tiếp tục triển khai những tuyến đã rõ như Bến Thành - Tham Lương, Bến Thành – Cần Giờ, Bến Thành - Thủ Thiêm…

Ông Bùi Xuân Cường đề nghị Bộ Xây dựng sớm bàn giao mốc giới, hành lang tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam để xác định chồng lấn ranh giới với các dự án giao thông trọng điểm khác của thành phố; sớm có phương án thiết kế, kiến trúc ga cuối của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam để thành phố chuẩn bị phương án phát triển đô thị, dịch vụ theo hướng tuyến giao thông (TOD). 

Lãnh đạo Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh cũng mong các bộ sớm hoàn thiện bộ quy chuẩn, tiêu chuẩn quốc gia về đường sắt đô thị để áp dụng thống nhất, đồng bộ trên cả nước. Bộ Tài chính rà soát để sớm báo cáo Chính phủ về nhiệm vụ đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt. Đây là căn cứ để các địa phương khuyến khích sự tham gia của nhà đầu tư, doanh nghiệp trong nước vào các dự án đường sắt đô thị.

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá cao Bộ Xây dựng, các bộ, ngành, Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh rất trách nhiệm, chủ động triển khai các dự án đường sắt. Đây là những dự án quan trọng, đóng góp rất hiệu quả vào thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số của nền kinh tế trong thời gian dài và tạo nhiều cơ hội phát triển khác.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh: đầu tư xây dựng đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam là nhiệm vụ rất mới, có những vấn đề chưa có tiền lệ nên cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến địa phương.

Nhấn mạnh sự quan tâm, chỉ đạo sâu sát của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu các bộ, ngành, địa phương bám sát, thực hiện nghiêm các nghị quyết, kết luận, chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, các cơ quan liên quan đối với việc triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và các dự án đường sắt khác.

heo đó, phải đánh giá tổng thể về kinh tế, chính trị, đối ngoại, tài chính, mô hình quản lý, vận hành, khai thác hiệu quả nhất. Trong đó, đặc biệt lưu ý tới vấn đề chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, tiến tới sớm tự chủ về công nghệ, bao gồm cả phát triển ngành công nghiệp đường sắt.

Phó Thủ tướng Thường trực lưu ý những bài học trong quá trình triển khai một số dự án đường sắt đô thị, do sử dụng các công nghệ khác nhau, tiêu chuẩn, quy chuẩn chưa rõ ràng, chưa thống nhất dẫn đến không kết nối được. Những điều này đã được nhận diện rõ, cần tránh lặp lại trong triển khai dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và các dự án đường sắt khác. 

Phó Thủ tướng Thường trực giao Bộ Xây dựng, Bộ Công Thương, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tư pháp và các bộ, ngành có liên quan phối hợp chặt chẽ nhằm sớm hoàn thiện, báo cáo, phê duyệt áp dụng các quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, bảo đảm đồng bộ, hiện đại theo chuẩn của các nước phát triển. Đây là cơ sở để lựa chọn công nghệ, đơn vị tư vấn, nhà thầu, gắn với điều kiện tiên quyết là chuyển giao công nghệ thực chất, hướng tới phát triển công nghiệp đường sắt.

Phó Thủ tướng Phạm Gia Túc nêu rõ: “Chúng ta phải tính toán rất kỹ, cân đối ngân sách, đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, tạo hiệu ứng lan tỏa, góp phần vào tăng trưởng khi xây dựng tuyến đường sắt hiện đại, bảo đảm tự chủ về công nghệ với tầm nhìn dài hạn. Bộ Xây dựng, các bộ, ngành cần đẩy nhanh những việc đã triển khai, đồng thời kiến nghị những yêu cầu, đề xuất mới để bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ chính trị là sớm có đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam,  hiệu quả tối ưu nhất”. 

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đề nghị Bộ Xây dựng, Bộ Tư pháp, cùng các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện quy định về hoạt động quản lý, vận hành, khai thác bảo đảm hiệu quả, cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phù hợp với điều kiện thực tế.  Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt các bộ, ngành thực hiện cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. 

Phó Thủ tướng cho rằng cần có kế hoạch chủ động, đa dạng hóa nguồn vốn từ ngân sách nhà nước, vốn ODA đến đầu tư tư nhân, hợp tác công – tư và cụ thể đến từng dự án. 

Về đào tạo nguồn nhân lực, Phó Thủ tướng nhấn mạnh “phải đi trước một bước, từ rất sớm”, chủ động hợp tác chặt chẽ với các đối tác, từ đào tạo cơ bản, “cầm tay chỉ việc” đến nâng cao, gắn với những dự án đang vận hành; đào tạo bằng nhiều nguồn: từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, xã hội hóa, hỗ trợ quốc tế gắn với yêu cầu quản lý, khai thác, vận hành cũng như đủ năng lực tiếp nhận chuyển giao công nghệ, từng bước làm chủ công nghệ đường sắt. 

Cho ý kiến về dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Đồng Đăng, Phó Thủ tướng cho rằng hai dự án này sẽ góp phần tạo thuận lợi thúc đẩy hoạt động kinh tế, thương mại, du lịch giữa Việt Nam với Trung Quốc, cũng như kết nối với Liên bang Nga và các nước Trung Á.

Trong đó, dự án đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng phải được triển khai bảo đảm chất lượng, hiệu quả, tiến độ gắn với chuyển giao công nghệ; an toàn tuyệt đối trong trường hợp có biến động về địa chất, thiên tai; chú ý cảnh quan hai bên tuyến đường sắt… 

Phó Thủ tướng đề nghị các địa phương có các dự án đường sắt đi qua triển khai ngay phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư ở những khu vực đã xác định được hướng tuyến, mốc giới, đồng thời sẵn sàng thực hiện ngay khi dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam được phê duyệt. 

Trao đổi thêm về định hướng phát triển TOD dọc theo tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Phó Thủ tướng Thường trực cho rằng việc lựa chọn hướng tuyến rất quan trọng, liên quan đến giải phóng mặt bằng, tổng mức đầu tư. Việc xây dựng mỗi nhà ga tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam sẽ giống như một thành phố nhỏ, một trung tâm kinh tế của địa phương. Do đó, các địa phương cần khẩn trương quy hoạch nhằm phát huy hiệu quả kinh tế của tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, gắn với lợi thế từng vùng, địa phương. 

Phó Thủ tướng Thường trực đánh giá cao kết quả triển khai các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, tuy nhiên, hai địa phương cần có phương án khắc phục sự khác biệt về quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật giữa các tuyến đường sắt đô thị để tạo sự kết nối đồng bộ; đồng thời nghiên cứu, đề xuất phát triển các tuyến tàu điện ngầm, tạo điều kiện giao thông thuận lợi cho người dân, bảo đảm an ninh, an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu… 

Phó Thủ tướng khẳng định sẵn sàng làm việc với các bộ, ngành, địa phương về từng dự án cụ thể để xử lý ngay những vấn đề vướng mắc thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Phó Thủ tướng tin tưởng với sự lãnh đạo, chỉ đạo của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Quốc hội, Chính phủ; sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, chúng ta chắc chắn sẽ đạt được các các mục tiêu, yêu cầu về phát triển lĩnh vực đường sắt theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng.