An ninh năng lượng: Indonesia kiểm soát giá xăng dầu bằng chiến lược đa tầng

Trong bối cảnh giá dầu thế giới tăng mạnh do căng thẳng leo thang tại Trung Đông, đặc biệt trước các rủi ro xoay quanh eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu – Indonesia đang nổi lên là một trong những quốc gia Đông Nam Á kiểm soát tốt mặt bằng giá nhiên liệu.

Khi một số nước trong khu vực buộc phải điều chỉnh giá bán lẻ theo diễn biến thị trường quốc tế và chịu áp lực lạm phát, tại Indonesia, thị trường vẫn duy trì trạng thái ổn định. Tại các trạm xăng ở Jakarta và nhiều địa phương, không xuất hiện tình trạng khan hiếm hay xếp hàng kéo dài.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Jakarta, ông Udin, một người dân ở đây cho biết ông có theo dõi thông tin về việc giá dầu tăng do xung đột Trung Đông, song thực tế tại Indonesia giá nhiên liệu vẫn được kiểm soát, vì vậy người dân cảm thấy yên tâm. Trong khi đó, ông Bahualim – một tài xế Gojek – cho biết việc giá xăng không thay đổi đã giúp thu nhập và chi tiêu của gia đình ông không bị xáo trộn, nhất là khi đang trong Lễ Idul Fitri.

Đa dạng hóa nguồn cung

Sự ổn định thị trường nhiên liệu ở Indonesia là kết quả của một loạt biện pháp chính sách được kích hoạt sớm và triển khai đồng bộ, từ đa dạng hóa nguồn cung, củng cố dự trữ, duy trì trợ cấp, cho đến quản lý nhu cầu tiêu thụ năng lượng.

Ngay khi rủi ro địa chính trị gia tăng, Chính phủ Indonesia đã rà soát cơ cấu nhập khẩu năng lượng. Tại cuộc họp với Hội đồng Năng lượng Quốc gia, Bộ trưởng Năng lượng và Tài nguyên Khoáng sản Bahlil Lahadalia cho biết Indonesia không phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Đông. Hiện chỉ khoảng 20% dầu thô nhập khẩu đến từ khu vực này. Tuy nhiên, chính phủ cũng đã có kế hoạch chuyển một phần nguồn cung sang nhập khẩu từ Mỹ để bảo đảm tính liên tục của chuỗi cung ứng trong kịch bản căng thẳng kéo dài.

Ông cũng nhấn mạnh Indonesia hiện không còn nhập khẩu dầu diesel, nhờ năng lực lọc hóa dầu trong nước được cải thiện, đặc biệt từ dự án phát triển tại Balikpapan. Các sản phẩm nhiên liệu tinh chế như xăng RON 90, RON 93, RON 95 và RON 98, chủ yếu được nhập khẩu từ khu vực châu Á – Thái Bình Dương và không phụ thuộc vào Trung Đông.

Đối với khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG), Indonesia dự kiến sẽ tăng lượng nhập khẩu từ Mỹ. Tổng lượng LPG nhập khẩu năm nay ước đạt 7,8 triệu tấn, trong đó khoảng 70% có nguồn gốc từ Mỹ. Cơ cấu này giúp Indonesia phân tán rủi ro và củng cố an ninh năng lượng trong bối cảnh thị trường toàn cầu biến động.

Bên cạnh đó, giới chức nước này cũng đang đánh giá tác động của giá dầu toàn cầu tăng cao đối với ngân sách nhà nước. Ông Lahadalia cho biết Tổng thống Prabowo Subianto đã chỉ đạo ưu tiên bảo đảm ổn định nguồn cung và duy trì liên tục các dịch vụ năng lượng công cộng.

Ba trụ cột để “neo” giá

Thứ nhất, Indonesia đã duy trì chính sách trợ cấp xăng dầu cho người dân từ nhiều năm qua với việc chính phủ hỗ trợ chi trả khoảng 30–40% chi phí nhiên liệu tiêu dùng. Khoản trợ cấp này chiếm khoảng 15% tổng chi ngân sách nhà nước. Trong bối cảnh giá dầu quốc tế tăng cao, chính phủ vẫn tuyên bố kiên định bảo vệ chương trình trợ cấp, coi đây là “lá chắn” trực tiếp chống lạm phát và bảo vệ sức mua của hơn 284 triệu dân.

Trong khi một số nước trong khu vực điều chỉnh giá bán lẻ theo chu kỳ ngắn dựa trên biến động thị trường quốc tế, Indonesia chấp nhận gia tăng gánh nặng ngân sách trong ngắn hạn để duy trì sự ổn định xã hội và tâm lý thị trường.

Thứ hai, mặc dù là nước nhập khẩu ròng dầu mỏ, Indonesia vẫn duy trì dự trữ thương mại và dự trữ quốc gia ở mức an toàn. Bên cạnh đó, hệ thống lọc hóa dầu trong nước tương đối phát triển, giúp giảm phụ thuộc hoàn toàn vào nhiên liệu thành phẩm nhập khẩu. Năng lực này giúp tạo “vùng đệm” quan trọng khi thị trường thế giới biến động, hạn chế cú sốc ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán lẻ trong nước.

Thứ ba là quản lý nhu cầu và chuyển dịch cơ cấu năng lượng. Tại cuộc họp nội các gần đây, Tổng thống Prabowo Subianto nhấn mạnh mục tiêu cắt giảm chi phí thông qua thúc đẩy các biện pháp tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy sản xuất năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện Mặt Trời, nhằm giảm dần phụ thuộc vào dầu nhập khẩu. Ông cũng yêu cầu xem xét phương án làm việc tại nhà và các biện pháp tiết kiệm năng lượng trong khu vực công.

Bên cạnh đó, chính phủ đặt mục tiêu thắt chặt chi tiêu công và nâng cao hiệu quả ngân sách nhằm tiết kiệm khoảng 80 nghìn tỷ rupiah (tương đương 4,7 tỷ USD) để tạo dư địa tài khóa nhằm ứng phó biến động. Đây là bước đi quan trọng nhằm cân bằng giữa ổn định ngắn hạn và kỷ luật ngân sách trung hạn.

Với quy mô là nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á, bất kỳ biến động mạnh nào về giá nhiên liệu tại Indonesia đều có thể kéo theo áp lực lạm phát diện rộng, tác động đến tăng trưởng và ổn định xã hội. Đặc biệt, Indonesia đang trong mùa lễ Idul Fitri (Eid al-Fitr) – mùa cao điểm tiêu dùng lớn nhất trong năm, nên nhu cầu tiêu dùng và đi lại tăng đột biến, kéo theo mức tiêu thụ xăng dầu tăng mạnh. Bất kỳ biến động giá nào trong giai đoạn này đều có thể lan sang giá vận tải, lương thực, thực phẩm và hàng hóa thiết yếu.

Do đó, đối với quốc gia vạn đảo, việc kiểm soát giá xăng dầu không chỉ là vấn đề năng lượng mà còn là biện pháp ổn định kinh tế - xã hội và là công cụ điều hành kinh tế vĩ mô.

Trong thời gian tới, thách thức vẫn hiện hữu nếu giá dầu thế giới tiếp tục duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, sự kết hợp giữa trợ cấp quy mô lớn, đa dạng hóa nguồn cung, dự trữ an toàn và quản lý nhu cầu linh hoạt đang giúp Indonesia giữ vững mặt bằng giá nhiên liệu.

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu nhiều bất ổn, cách điều hành chủ động này cho thấy nỗ lực của Jakarta trong việc bảo đảm an ninh năng lượng, kiểm soát lạm phát và bảo vệ đời sống người dân, yếu tố then chốt để duy trì ổn định của nền kinh tế lớn nhất khu vực.