Áp lực và bài toán đủ điện

Phát biểu tại Hội nghị Doanh nghiệp góp phần vào tăng trưởng 2 con số và Thủ tướng Chính phủ tri ân doanh nghiệp diễn ra cuối tháng 3 vừa qua, ông Đặng Hoàng An, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định, nhiệm vụ trọng tâm của EVN là bảo đảm cung ứng điện cho nền kinh tế tăng trưởng 2 con số.

Theo ông Đặng Hoàng An, EVN đã từng bước vượt qua khó khăn, duy trì cung ứng điện cho nền kinh tế tăng trưởng ở mức cao. Hiện hệ thống điện Việt Nam có quy mô đứng thứ hai Đông Nam Á và thứ 22 thế giới, tổng công suất lắp đặt đạt 87.600 MW. Các chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật của hệ thống điện duy trì trong nhóm 4 nước dẫn đầu ASEAN, trong khi chỉ số tiếp cận điện năng được Ngân hàng Thế giới xếp thứ hai Đông Nam Á sau Singapore.

Những con số này cho thấy hạ tầng điện của Việt Nam đã phát triển nhanh trong nhiều năm qua. Trong 5 năm gần đây, EVN duy trì  đầu tư lớn cho nguồn và lưới điện với tổng vốn gần 500.000 tỷ đồng. Riêng năm 2024, vốn đầu tư đạt 112.892 tỷ đồng và năm 2025 đạt 125.778 tỷ đồng. Nhờ đó, tỷ lệ hộ dân có điện đạt 99,85%; trong đó, khu vực nông thôn đạt 99,77%.

Đồng thời, hệ thống điện được hiện đại hóa với gần 1.000 trạm biến áp 110kV, gần 200 trạm 220kV và 35 trạm 500kV vận hành tự động; 12 dịch vụ điện được cung cấp trực tuyến cấp độ 4 và tỷ lệ thanh toán tiền điện không dùng tiền mặt đạt 99,95%. Tuy nhiên, những nền tảng này chỉ đáp ứng yêu cầu tăng trưởng hiện tại, trong khi mục tiêu tăng trưởng 2 con số đặt ra áp lực lớn hơn nhiều.

Chuyên gia kinh tế, TS. Cấn Văn Lực cho biết, tốc độ tăng nhu cầu điện giai đoạn 2021-2025 khoảng 8% mỗi năm, nhưng giai đoạn 2026–2030 có thể tăng lên mức 10 - 12% mỗi năm. Đây là mức tăng rất cao, đồng nghĩa hệ thống điện phải mở rộng với tốc độ nhanh chưa từng có.

Quy hoạch điện VIII điều chỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 tổng công suất nguồn toàn hệ thống đạt trên 183.000 MW. Như vậy, mỗi năm phải bổ sung khoảng 8.000 - 10.000 MW nguồn điện mới, cao gấp nhiều lần so với mức tăng bình quân hơn 3.000 MW mỗi năm trong giai đoạn 2021 - 2024.

Áp lực cung ứng điện đã bắt đầu thể hiện rõ ngay từ đầu năm 2026. Theo Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), ngày 7/4 vừa qua, công suất cực đại hệ thống điện quốc gia đạt 51.691 MW, lập kỷ lục mới của năm, tăng khoảng 12% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng điện toàn quốc trong ngày này đạt 1.078 triệu kWh, tăng hơn 15%.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh nắng nóng đến sớm. Theo ông Nguyễn Thế Hữu, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương), thời tiết năm nay có khả năng chuyển sang El Nino trong các tháng 5 - 7, khiến nắng nóng xuất hiện sớm và kéo dài. Ngày 31/3, nắng nóng đã xuất hiện tại miền Bắc, sớm hơn quy luật thường rơi vào cuối tháng 4. Điều này khiến phụ tải điện tăng nhanh ngay từ đầu mùa khô, tạo áp lực lớn với hệ thống điện.

Không chỉ áp lực ngắn hạn, nhu cầu điện dài hạn cũng đang gia tăng mạnh do quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và chuyển đổi số. Sự phát triển của trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, sản xuất công nghệ cao và phương tiện điện hóa đều làm tăng nhu cầu điện. Theo Bộ Công Thương, đến năm 2030, số lượng ô tô điện có thể đạt 1–1,6 triệu chiếc, xe máy điện khoảng 8–13 triệu chiếc, kéo theo nhu cầu điện tăng thêm 3,1–5,6 tỷ kWh mỗi năm.

Trong bối cảnh đó, Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nhận định, tăng trưởng 2 con số phải gắn với phát triển năng lượng, coi đảm bảo điện cho sản xuất là mục tiêu số một.

Theo ông Sơn, nếu thiếu điện cục bộ, các chỉ tiêu tăng trưởng về công nghiệp, dịch vụ, logistics, dữ liệu hay AI đều bị ảnh hưởng dây chuyền. Vì vậy, cần thay đổi tư duy từ “ngành điện tự cân đối” sang “an ninh năng lượng là hạ tầng của tăng trưởng”.

Để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng cao, EVN đang tăng tốc đầu tư nguồn và lưới điện. Ông Đặng Hoàng An cho biết, EVN tiếp tục triển khai các dự án theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đồng thời đặt mục tiêu mỗi năm bố trí khoảng 5 tỷ USD vốn đầu tư, tương đương khoảng 25 tỷ USD trong giai đoạn 2026–2030. Các dự án trọng điểm gồm điện hạt nhân Ninh Thuận 1, điện gió ngoài khơi, các dự án thủy điện mở rộng và hệ thống truyền tải 500kV.

Trong năm 2026, EVN dự kiến khởi công 295 công trình và đóng điện 303 công trình lưới điện. Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia cũng đặt mục tiêu khởi công 87 và đóng điện 86 công trình truyền tải. Nhiều dự án trọng điểm như đường dây 500kV Nho Quan – Phủ Lý – Thường Tín được yêu cầu thi công đồng loạt nhằm tăng cung cấp điện cho miền Bắc.