ASEAN - Nền tảng khôi phục đối thoại trong vấn đề Triều Tiên

Theo tác giả Richard Javad Heydarian, Phó giáo sư chính trị và quan hệ quốc tế trường đại học De La Salle, Philippines, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) thường xuyên phải hứng chịu sự chỉ trích do thiếu những phản ứng và tiếng nói rõ ràng đối với những cuộc khủng hoảng cũng như những vấn đề nghiêm trọng xảy ra trong khu vực của chính tổ chức này.

Từ thảm họa nhân đạo người Rohingya ở Myanmar cho đến những vấn đề trên Biển Đông, ASEAN đều phải vật lộn để có thể tập hợp được tiếng nói phản ứng thiết thực. Tình hình trên bán đảo Triều Tiên đang mang đến cho ASEAN cơ hội trở thành cơ sở, nền tảng duy nhất để khôi phục lại đối thoại và các cuộc đàm phán hòa bình giữa các bên xung đột.

Sự đổ vỡ của Vòng đàm phán 6 bên năm 2009 đã khiến Diễn đàn An ninh Khu vực ASEAN (ARF) trở thành một cơ chế duy nhất cho các cuộc tiếp xúc ngoại giao giữa các bên có liên quan, từ Seoul và Bắc Kinh cho đến Washington, Tokyo và Bình Nhưỡng.

Nhìn chung, Triều Tiên đã thể hiện một cam kết “lạ thường” trong việc tiếp cận, giao thiệp với thế giới bên ngoài khi thông qua ARF để gửi một phái đoàn cấp cao đến tham dự các cuộc họp của ASEAN.

Tháng 8/2017, Ngoại trưởng Triều Tiên Ri Yong-Ho đã tham dự hội nghị ARF tại Manila, nơi ông đã có cuộc gặp, trao đổi tương đối mang tính xây dựng với Ngoại trưởng Philippines Alan Peter Cayetano, người chịu trách nhiệm với nội dung bản dự thảo tuyên bố của ASEAN về những mối quan ngại an ninh khu vực.

Ngoại trưởng Ri Yong-Ho cũng đã có cuộc gặp với Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte, hiện là Chủ tịch luân phiên của ASEAN, với không khí thậm chí được cho là tích cực hơn. Sau cuộc nói chuyện, Tổng thống Philippines đã mô tả Triều Tiên là một “đối tác đối thoại tốt”, đồng thời khuyến khích, kêu gọi tiếp tục duy trì sự tiếp xúc bền vững giữa ASEAN và Bình Nhưỡng.

Triều Triên dường như coi trọng, đánh giá cao ASEAN như một nhân tố tương đối trung lập và quan trọng trong khu vực.

Tại Hội nghị thượng đỉnh ASEAN tháng 4 vừa qua, Bình Nhưỡng đã gửi một bức thư với lời lẽ thân thiện khác thường tới Chủ tịch ASEAN (Tổng thống Duterte), đề nghị ông khuyên các cường quốc, đặc biệt là Mỹ, đừng đe dọa Triều Tiên, nếu không cả thế giới sẽ phải hứng chịu một “thảm họa hạt nhân”.

Bình Nhưỡng cũng kêu gọi ASEAN thúc đẩy “một đề nghị phù hợp” nhằm ngăn chặn cuộc khủng hoảng có thể xảy ra từ việc gia tăng căng thẳng hơn nữa. Không lâu sau đó, ông Duterte đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, thảo luận viễn cảnh của biện pháp ngoại giao đối với cuộc khủng hoảng liên Triều.

Chính quyền Tổng thống Moon Jae-in cũng đã nhận thấy được giá trị đối tác tiềm năng của ASEAN với hòa bình trên bán đảo Triều Tiên. Trên thực tế, Seoul cũng kêu gọi tổ chức khu vực này đóng vai trò tích cực hơn nữa trong cuộc khủng hoảng.

Cuối tháng 8 vừa qua, Hàn Quốc đã lần đầu tiên tổ chức Hội nghị quốc tế về mối quan hệ đối tác ASEAN-Hàn Quốc. Tại hội nghị, Ngoại trưởng Hàn Quốc Kang Kyung-wha đã nhiệt liệt hoan nghênh vai trò tích cực hơn của ASEAN đối với cuộc khủng hoảng trên bán đảo Triều Tiên.

Một cố vấn của Tổng thống Moon Jae-in cho biết Chính phủ Hàn Quốc đang rất thiết tha và trông chờ căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc trong vấn đề này được giảm bớt. Nếu vấn đề này không được xử lý đúng cách, bán đảo Triều Tiên một lần nữa có thể lâm vào cuộc chiến toàn diện.

Các cơ chế trung gian như ASEAN được xem là không thể thiếu cho việc khôi phục lộ trình ngoại giao tái thiết hòa bình, phù hợp với tầm nhìn của ông Moon về một khu vực phi vũ khí hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên vào năm 2020.

Công bằng mà nói, các quốc gia Đông Nam Á cũng đã chứng tỏ sự đoàn kết và kiên định trước các hành động gây bất ổn của Bình Nhưỡng. Trong những tháng gần đây, ASEAN đã thể hiện rõ sự lo ngại bằng việc tuyên bố “quan ngại sâu sắc” đối với các vụ thử tên lửa liên lục địa của Triều Tiên.

Vụ thử hạt nhân mới nhất của Bình Nhưỡng đã làm gia tăng hơn nữa các biện pháp của ASEAN trong việc kiềm chế các động thái khiêu khích của Triều Tiên. Đặt trong bối cảnh mối quan hệ gần gũi về mặt lịch sử và địa lý với Triều Tiên, sự đồng tâm nhất trí của các nước Đông Nam Á là cực kỳ quan trọng đối với việc thực thi có hiệu quả các lệnh trừng phạt quốc tế chống lại Bình Nhưỡng.

ASEAN đã rất khôn khéo trong việc duy trì các kênh liên lạc thiết thực với Triều Tiên, trong khi vẫn tiếp tục làm sâu sắc mối quan hệ chiến lược với Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Điều này giúp ASEAN có một vị trí duy nhất để đóng vai trò xây dựng và mang lại kết quả trong việc ngăn chặn cuộc xung đột đang đến gần ở Đông Bắc Á.