Australia - 'phòng thí nghiệm' của ngành ô tô toàn cầu

Từ một quốc gia sở hữu ngành chế tạo ô tô tự chủ, với những biểu tượng huyền thoại như Holden hay Ford Falcon, Australia nay đã trở thành thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu. Sự rút lui của các tập đoàn sản xuất toàn cầu kết hợp với làn sóng xâm nhập mạnh mẽ của xe điện (EV) Trung Quốc đang tái định hình căn bản trật tự thương mại ô tô tại xứ sở "Chuột túi", biến nơi đây thành "phòng thí nghiệm" cho cuộc đua trong ngành ô tô toàn cầu.

*Từ thị trường khép kín đến khoảng trống nhập khẩu

Trong nhiều thập kỷ sau năm 1945, thị trường ô tô Australia bị chi phối bởi các thương hiệu Mỹ như General Motors (GM), Ford và Chrysler, trước khi các thương hiệu xe Nhật Bản - dẫn đầu là Toyota - vươn lên chiếm lĩnh phân khúc xe du lịch. Tuy nhiên, giai đoạn 2016–2017 đã ghi nhận bước ngoặt lịch sử khi các "ông lớn" này, bao gồm cả thương hiệu biểu tượng nội địa Holden (thuộc tập đoàn GM), đồng loạt đóng cửa toàn bộ nhà máy lắp ráp tại Australia. Đến năm 2020, GM chính thức "khai tử" thương hiệu Holden sau 160 năm gắn bó, đưa Australia trở thành thị trường tiêu thụ thuần túy.

Nguyên nhân cốt lõi của làn sóng tháo chạy này nằm ở giới hạn quy mô. Với dân số duy trì mức 25–26 triệu người trong nhiều năm, sức mua của Australia chỉ dao động từ 1,1 đến 1,2 triệu xe/năm - quá bé để chia sẻ cho hàng chục thương hiệu. Chi phí nhân công đắt đỏ, chi phí logistics cao và sự biến động bất lợi của đồng đô la Australia (AUD) đã triệt hạ hoàn toàn khả năng cạnh tranh xuất khẩu. Cùng lúc đó, các hiệp định thương mại tự do (FTA) mở rộng khiến việc nhập khẩu xe nguyên chiếc từ Thái Lan, Nhật Bản hay Hàn Quốc rẻ hơn nhiều so với duy trì sản xuất nội địa.

Nhưng vô hình trung chính sự rút lui của các nhà sản xuất nội địa đã biến Australia thành một trong những thị trường ô tô mở và cạnh tranh gay gắt nhất thế giới. Không còn ngành sản xuất ô tô trong nước để bảo hộ, Chính phủ Australia không áp đặt các mức thuế tự vệ hay rào cản kỹ thuật khắt khe như Mỹ hay Liên minh Châu Âu (EU). Đây chính là "mảnh đất màu mỡ " để các thương hiệu xe điện thế hệ mới bứt phá.

Bên ngoài một showroom ô tô Nhật Bản và Hàn Quốc ở thành phố Sydney. Ảnh: Lê Đạt - P/v TTXVN tại Australia

* Cuộc xâm nhập thần tốc của xe điện Trung Quốc

Trong thập kỷ qua, đã có hơn 20 thương hiệu ô tô mới gia nhập thị trường Australia, phần lớn đến từ Trung Quốc như BYD, Chery, GWM, MG, Geely, Zeekr hay Omoda Jaecoo. Sự xuất hiện này đẩy các hãng xe truyền thống từ Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ vào thế phòng thủ bị động.

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Liên bang Australia (FCAI), sau khi chấm dứt vị thế dẫn đầu 28 năm liên tiếp của Nhật Bản vào đầu năm 2026, Trung Quốc tiếp tục củng cố ngôi vị quốc gia xuất khẩu ô tô lớn nhất vào Australia. Riêng trong tháng 6/2026, các dòng xe nguồn gốc Trung Quốc chiếm tới 35,5% thị phần (46.592 xe), vượt xa Nhật Bản (20,7%) và Thái Lan (17,8%). Xét theo hãng, mặc dù Toyota vẫn giữ vị trí số một, nhưng BYD đã bám đuổi sát nút ở vị trí thứ hai với 18.881 xe bán ra trong tháng.

Đáng chú ý, phân khúc xe điện đang chứng kiến đà tăng trưởng bứt phá khi chiếm 25% tổng lượng xe mới bán ra trong tháng 6/2026, trong bối cảnh người tiêu dùng Australia tìm kiếm giải pháp ứng phó với giá xăng dầu leo thang do xung đột tại Trung Đông. Phân tích của Ngân hàng Commonwealth (CBA) chỉ ra rằng các thương hiệu Trung Quốc đã nắm giữ 58% thị phần xe điện tại Australia trong nửa đầu năm 2026, tăng mạnh từ mức 35% của năm trước.

Sự linh hoạt và tư duy thực dụng của người tiêu dùng Australia chính là "đòn đẩy" tâm lý quan trọng, giúp các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc tái định hình thói quen mua sắm và gia tăng thị phần kỷ lục tại đây. Sự xuất hiện của các thương hiệu Trung Quốc như BYD hay Geely với mức giá cạnh tranh - rẻ hơn từ 20–25% so với các đối thủ cùng phân khúc - đã đánh trúng nhu cầu sở hữu một chiếc xe tiết kiệm chi phí vận hành.

Tâm lý e ngại về chất lượng xe "Made in China" tại Australia nhanh chóng bị xóa bỏ khi các dòng xe thế hệ mới của Trung Quốc chứng minh được độ an toàn, thiết kế hiện đại và được tích hợp nhiều công nghệ vượt trội. Bên cạnh đó, lợi thế về chuỗi cung ứng giúp các hãng xe Trung Quốc rút ngắn thời gian giao xe xuống còn 1–4 tuần, so với thời gian chờ đợi từ 4 đến 12 tháng của các hãng xe Nhật Bản hay châu Âu.

*Bài toán chính sách và bức tranh năng lượng mới

Làn sóng xe điện hóa bình dân hóa (với các dòng xe dao động quanh mức 35.000–40.000 AUD, khoảng 24.479 – 27.977 USD) giúp người dân Australia dễ dàng tiếp cận phương tiện xanh, góp phần thúc đẩy mục tiêu cắt giảm phát thải quốc gia. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng quá nhanh cũng đang bộc lộ những "nút thắt" hạ tầng và chính sách.

Ngay cả khi 80% người dùng tại Australia sạc xe tại nhà, nhưng việc thiếu hụt trạm sạc nhanh tại các khu chung cư, bãi đỗ công cộng và khu vực xa trung tâm đang đòi hỏi nguồn vốn đầu tư cao đột biến. Về mặt ngân sách, sự sụt giảm nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu buộc Chính phủ Australia phải cân nhắc phương án áp thuế sử dụng đường bộ đối với chủ xe điện, để bù đắp chi phí bảo trì hạ tầng. Đồng thời, giới chức cũng đối mặt với yêu cầu nâng cấp hệ thống dữ liệu phương tiện, nhằm quản lý rủi ro an ninh mạng liên quan đến các dòng xe thông minh kết nối internet.

Sự chuyển dịch trên thị trường ô tô Australia trong những năm qua phản ánh rõ nét quy luật cạnh tranh toàn cầu trong thời đại chuyển đổi năng lượng. Sự rút lui của ngành sản xuất nội địa trong quá khứ cùng sự chậm chân của các hãng xe truyền thống đã tạo ra khoảng trống lớn - điều mà các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc nhanh chóng lấp đầy bằng lợi thế quy mô, công nghệ và giá thành. Diễn biến thị trường ô tô Australia trong nửa đầu năm 2026 cho thấy đây chính là "phép thử" sinh động, dự báo trật tự mới của ngành ô tô thế giới.