Bài toán nan giải của ngành sản xuất thép Trung Quốc

Đây là nhận định vừa được người đứng đầu Hiệp hội Thép Thế giới (Worldsteel), ông Edwin Basson đưa ra trong cuộc phỏng vấn với hãng tin Bloomberg.

Ông cho biết việc đóng cửa một công ty thép sẽ tạo ra hiệu ứng domino lớn đối với phần còn lại của nền kinh tế nội địa Trung Quốc. Do đó, ông khẳng định không có giải pháp thực tế nào trong ngắn hạn cho vấn đề này.

Ngành thép với quy mô sản lượng 1 tỷ tấn/năm của Trung Quốc đang vật lộn với tình trạng dư thừa năng lực sau nhiều năm mở rộng nhanh chóng, trong khi nhu cầu thực tế hiện không còn tương xứng. Sự suy thoái kéo dài của thị trường bất động sản nước này đã làm suy yếu nhu cầu đối với các sản phẩm thép, tạo ra thặng dư ngày càng lớn và lượng hàng này đang bị đẩy ra thị trường toàn cầu với giá rẻ. Điều này gây áp lực lớn lên những nhà sản xuất ở các quốc gia khác và làm leo thang căng thẳng thương mại.

Worldsteel dự báo nhu cầu thép của Trung Quốc sẽ giảm 2% vào năm 2025 và giảm thêm 1% vào năm 2026. Xu hướng suy thoái này buộc các nhà sản xuất phải xuất khẩu khối lượng hàng hóa gần mức kỷ lục ra nước ngoài bất chấp những rào cản bảo hộ gia tăng.

Thép là một trong những sản phẩm đầu tiên rơi vào "tầm ngắm" của Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông áp đặt một loạt thuế nhập khẩu hồi đầu năm nay. Nhiều quốc gia khác cũng đã áp thuế chống bán phá giá đối với thép Trung Quốc. Những rào cản thương mại này đang đảo ngược hai thập kỷ tương đối mở cửa của ngành kinh doanh thép toàn cầu.

Ông Basson nhận định thị trường mở mà thế giới được hưởng từ năm 2000 đến khoảng năm 2020 đang dần biến mất. Khả năng luân chuyển vật liệu giữa các châu lục đang trở thành một vấn đề quan trọng đối với ngành.

Thương mại không phải là nạn nhân duy nhất của sự phân mảnh trong ngành thép toàn cầu. Ông Rizwan Janjua, Giám đốc công nghệ của Worldsteel, cho biết việc làm sạch một ngành công nghiệp chịu trách nhiệm cho khoảng 8% lượng khí thải CO2 toàn cầu đòi hỏi sự hợp tác chưa từng có. Nhưng điều này ngày càng khó đạt được khi các thị trường bị chia rẽ.

Theo ông Janjua, những đột phá lớn trong quá trình khử carbon sẽ chỉ đạt được nếu các quốc gia thống nhất nỗ lực. Mặc dù công nghệ cắt giảm khí thải đã sẵn có, nhưng khả năng cung ứng năng lượng và sự phối hợp chính sách vẫn là những "nút thắt" đáng kể đối với ngành công nghiệp này.

Trước đó, báo cáo của Hiệp hội Thép thế giới (Worldsteel) dự báo nhu cầu thép toàn cầu năm 2025 sẽ ổn định ở mức khoảng 1,75 tỷ tấn như năm 2024, và dự kiến sẽ tăng 1,3% lên 1,77 tỷ tấn vào năm 2026.

Triển vọng lạc quan cho thị trường thép được củng cố bởi khả năng phục hồi của nền kinh tế toàn cầu, đầu tư vào cơ sở hạ tầng công cộng ở hầu hết các nền kinh tế lớn trên thế giới và các điều kiện tài chính dự kiến được nới lỏng, theo báo cáo về Triển vọng ngắn hạn của Hiệp hội trên.

Theo Worldsteel, tăng trưởng vào năm 2026 còn được thúc đẩy bởi sự kết hợp của nhiều xu hướng khu vực. Trong khi nhu cầu thép từ Trung Quốc sẽ chậm lại, nhu cầu lại tăng trưởng mạnh ở các nền kinh tế đang phát triển như Ấn Độ, Ai Cập và Saudi Arabia (A-rập Xê-út). Báo cáo cũng lưu ý rằng nhu cầu thép ở châu Âu sẽ tăng trở lại, bên cạnh mức tăng trưởng nhu cầu thép khoảng 9% trong giai đoạn 2025-2026 tại Ấn Độ (nhu cầu dự kiến sẽ tăng gần 75 triệu tấn vào năm 2026 so với năm 2020), đồng thời nhu cầu tăng trưởng tương đối mạnh ở mức 5,5% trong năm nay tại Trung và Nam Mỹ.

Đối với thị trường Mỹ, Worldsteel dự báo nhu cầu thép sẽ tăng 1,8% trong năm nay do sản xuất được đẩy mạnh trước khi tăng thuế quan và chi tiêu cho cơ sở hạ tầng tiếp tục tăng. Thị trường này cũng được dự báo sẽ tăng 1,8% trong năm 2026, nhờ nhu cầu bị dồn nén trong xây dựng nhà ở và đầu tư tư nhân, cũng như việc nới lỏng điều kiện tài chính và giảm bớt sự bất ổn. Tổ chức này cho biết có thể có thêm động lực tăng trưởng từ việc triển khai các gói kích thích kinh tế, có thể thúc đẩy nhiều lĩnh vực.

Trong khi đó, Worlsteel ước tính trong ba năm qua, nhu cầu thép của châu Phi đã tăng trưởng trung bình 5,5% mỗi năm, đặc biệt là nhờ hoạt động mạnh mẽ ở các khu vực miền Bắc và miền Đông châu lục. Động lực mới này được hỗ trợ bởi các yếu tố nền tảng kinh tế vĩ mô và quản trị được cải thiện và đưa nhu cầu thép của châu Phi lên khoảng 41 triệu tấn vào năm 2025.

Tuy nhiên, Worldsteel cũng cho biết ngành sản xuất toàn cầu vẫn tiếp tục phải đối mặt với áp lực từ chi phí sản xuất tăng cao và khả năng chi trả liên tục của người tiêu dùng. Ngoài ra, căng thẳng thương mại leo thang đang có tác động tiêu cực trực tiếp đến nhu cầu thép ở các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu hàng hóa sử dụng nhiều thép, chẳng hạn như máy móc và linh kiện ô tô.