Bộ Công Thương siết điều kiện đầu mối, tăng minh bạch thị trường xăng dầu

Trước những phản ánh về khó khăn trong tiếp cận nguồn cung xăng dầu, đặc biệt là mặt hàng dầu diesel tại một số địa phương, Bộ Công Thương đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm nguồn cung cho thị trường. Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh xăng dầu, Bộ cũng khẩn trương hoàn thiện Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu theo hướng nâng cao năng lực doanh nghiệp và tăng tính minh bạch trong điều hành thị trường.

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), thời gian gần đây, xung đột tại Trung Đông tiếp tục kéo dài đã ảnh hưởng đến hoạt động tạo nguồn của các doanh nghiệp đầu mối. Cùng với đó, nhu cầu tiêu thụ tăng nhanh tại một số địa bàn khiến lượng khách tập trung nhiều hơn vào các hệ thống đầu mối lớn, tạo áp lực lên khâu tiếp nhận, vận chuyển và bổ sung hàng hóa. Trong một số thời điểm, doanh nghiệp buộc phải điều tiết lượng bán để duy trì nguồn cung liên tục.

Tuy nhiên, Bộ Công Thương khẳng định nguồn cung xăng dầu trên phạm vi cả nước vẫn được cân đối, không xảy ra tình trạng thiếu hàng. Việc một số thương nhân phân phối hoặc cửa hàng bán lẻ gặp khó khăn trong việc lấy hàng, nhất là đối với dầu diesel, chủ yếu diễn ra cục bộ trong vài ngày gần đây. Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc một số thương nhân phân phối ký hợp đồng với nhiều đầu mối khác nhau thay vì duy trì nguồn cung ổn định. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng không loại trừ khả năng một số doanh nghiệp bán cầm chừng để chờ điều chỉnh giá.

Để kịp thời ổn định thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước đã liên tục ban hành các văn bản chỉ đạo tăng cường kiểm tra hoạt động kinh doanh bán lẻ xăng dầu. Mới đây nhất, Công văn số 2371/TTTN-NV ngày 23/7/2026 đã được gửi tới Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, yêu cầu triển khai đồng bộ các biện pháp bảo đảm nguồn cung phục vụ sản xuất, kinh doanh và nhu cầu tiêu dùng của người dân.

Theo đó, các địa phương được yêu cầu tăng cường giám sát tình hình cung cầu, đặc biệt đối với mặt hàng dầu diesel; theo dõi chặt lượng tồn kho, nguồn hàng và giá bán tại từng cửa hàng bán lẻ để kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm như găm hàng, bán nhỏ giọt, tự ý giảm thời gian bán hàng hoặc ngừng bán không có lý do chính đáng.

Cùng với việc kiểm tra, các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và cửa hàng bán lẻ được yêu cầu thực hiện nghiêm cam kết bảo đảm nguồn hàng, chủ động duy trì nguồn cung liên tục, mở cửa bán hàng đúng thời gian đã đăng ký, niêm yết và bán đúng giá theo quy định.

Song song với các giải pháp điều hành trước mắt, Bộ Công Thương đang hoàn thiện dự thảo Nghị định thay thế Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu nhằm khắc phục những bất cập của cơ chế hiện hành và xây dựng thị trường vận hành minh bạch, hiệu quả hơn.

Ông Trần Hữu Linh cho biết, sau nhiều lần tiếp thu, chỉnh sửa, Bộ Công Thương dự kiến trình Chính phủ dự thảo nghị định trong tháng 7 để xem xét ban hành. Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là nâng cao điều kiện đối với thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu. Theo đó, doanh nghiệp muốn trở thành thương nhân đầu mối phải có tối thiểu 36 tháng hoạt động liên tục với tư cách thương nhân phân phối; sở hữu kho tiếp nhận xăng dầu có sức chứa ít nhất 15.000 m³ và sở hữu tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ, thay vì được phép thuê như quy định hiện hành. Đồng thời, thương nhân đầu mối phải bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m³ mỗi năm; trường hợp không đạt mức này trong hai năm liên tiếp sẽ bị thu hồi giấy phép.

Dự thảo cũng hướng tới tinh gọn hệ thống phân phối khi sáp nhập loại hình đại lý bán lẻ, thương nhân nhận quyền bán lẻ và thương nhân phân phối thành một loại hình thống nhất là thương nhân phân phối xăng dầu. Việc bãi bỏ giấy xác nhận đủ điều kiện đối với thương nhân phân phối, chuyển sang cơ chế hậu kiểm trên cơ sở kê khai, báo cáo sẽ góp phần giảm thủ tục hành chính, đồng thời nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp.

Đáng chú ý, dự thảo đổi mới cơ chế điều hành giá theo hướng tiệm cận cơ chế thị trường. Nhà nước sẽ không còn công bố giá cơ sở định kỳ; thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được chủ động quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống phân phối của mình trên cơ sở công thức giá được quy định tại Nghị định. Sau mỗi lần điều chỉnh, doanh nghiệp có trách nhiệm kê khai và gửi thông tin đến cơ quan quản lý để phục vụ việc giám sát.

Đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, dự thảo quy định giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn nhằm bảo đảm mục tiêu an sinh xã hội. Nhà nước chỉ công bố chi phí kinh doanh định mức - một trong các yếu tố cấu thành giá - để doanh nghiệp làm căn cứ tính toán, qua đó hạn chế tình trạng tăng giá bất hợp lý.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng yêu cầu thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối kết nối dữ liệu trực tuyến với Bộ Công Thương về kho chứa, lượng tồn kho, tổng nguồn, hệ thống phân phối và kê khai giá. Đây sẽ là cơ sở để cơ quan quản lý theo dõi sát diễn biến cung cầu, nâng cao hiệu quả điều hành thị trường và bảo đảm nguồn cung xăng dầu ổn định trong mọi tình huống.