Bưởi, chanh “mở khóa” thị trường: Cơ hội lớn từ chuẩn hóa sản xuất

Việt Nam và Trung Quốc ký kết Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và quả chanh xuất khẩu chính ngạch, cùng với việc lô bưởi đầu tiên của Việt Nam chính thức thông quan vào thị trường Australia mở ra thêm một bước phát triển mới cho ngành trái cây. Khi những chuẩn mực trong sản xuất, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc được thực thi nghiêm túc, cơ hội xuất khẩu không chỉ mở rộng về quy mô mà còn nâng tầm giá trị nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Lô hàng đầu tiên với 940 kg bưởi được vận chuyển bằng đường hàng không vừa cập cảng thành công tại Australia. Đây không đơn thuần là một lô hàng xuất khẩu mà là kết quả của cả một hành trình dài, với những nỗ lực bền bỉ để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của một trong những thị trường khó tính nhất thế giới. Sự hiện diện của quả bưởi Việt Nam tại Australia thể hiện sự kiên định trong nâng cao chất lượng và khát vọng vươn xa của nông nghiệp Việt Nam trên bản đồ quốc tế.

Theo ông Lý Hoàng Duy – Chủ tịch Tập đoàn 4 Ways Fresh, đơn vị nhập khẩu và phân phối trái cây Việt Nam tại Australia, tiềm năng thị trường dành cho bưởi Việt là rất lớn. Ông cho biết, trong thời gian tới, doanh nghiệp sẽ chuyển sang vận chuyển bằng đường biển với sản lượng khoảng 20 tấn mỗi tuần, thay vì chỉ vận chuyển bằng đường hàng không như giai đoạn đầu.

Phân tích rõ hơn về cơ hội thị trường, ông Lý Hoàng Duy cho biết mùa bưởi nội địa của Australia kéo dài từ tháng 2 đến tháng 6 hằng năm. Ngoài khoảng thời gian này, nước này chủ yếu nhập khẩu từ Mỹ. Đây chính là “khoảng trống thị trường” để bưởi Việt Nam khai thác. “Tập đoàn 4 Ways Fresh sẽ chủ động tránh nhập khẩu trong chính vụ bưởi nội địa Australia, tập trung từ khoảng tháng 5 năm trước đến tháng 1 năm sau - giai đoạn được đánh giá còn nhiều dư địa cho bưởi Việt Nam”, ông Hoàng Duy chia sẻ. Ông Lý Hoàng Duy tin tưởng bưởi da xanh Việt Nam sẽ được người tiêu dùng Australia đón nhận tích cực.

Thành công bước đầu tại Australia cũng phản ánh khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật ngày càng cao của ngành trái cây Việt Nam. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, để có thể vào được thị trường này, toàn bộ chuỗi từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm soát sinh vật gây hại, truy xuất nguồn gốc đến xử lý chiếu xạ đều phải đáp ứng nghiêm ngặt quy định. Các cơ quan chuyên môn đã ban hành hướng dẫn kỹ thuật, tổ chức kiểm tra, giám sát và phối hợp chặt chẽ với địa phương, doanh nghiệp nhằm đảm bảo quy trình sản xuất - xử lý - xuất khẩu tuân thủ đầy đủ yêu cầu kiểm dịch thực vật của phía nhập khẩu.

Không chỉ vậy, các lô hàng khi đến Australia còn phải trải qua quy trình kiểm tra nghiêm ngặt tại cửa khẩu. Cơ quan chức năng tiến hành kiểm tra hồ sơ, giấy chứng nhận kiểm dịch, bao gói, ghi nhãn, điều kiện bảo quản, đồng thời lấy mẫu ngẫu nhiên để đánh giá rủi ro an toàn sinh học. Điều này cho thấy, để chinh phục được các thị trường cao cấp, sản phẩm không chỉ cần đạt chuẩn ở khâu sản xuất mà còn phải duy trì chất lượng đồng đều trong toàn bộ chuỗi logistics.

Song song với thị trường Australia, việc ký kết Nghị định thư xuất khẩu bưởi và chanh sang Trung Quốc tiếp tục mở ra một hướng đi rộng lớn hơn. Đây là thị trường có quy mô tiêu thụ rất lớn, nhu cầu ngày càng gia tăng và có vị trí đặc biệt quan trọng đối với trái cây Việt Nam. Tuy nhiên, khác với trước đây, việc xuất khẩu sang thị trường này cũng phải tuân thủ các yêu cầu chặt chẽ về kỹ thuật và quản lý.

Theo quy định, tất cả các vùng trồng và cơ sở đóng gói muốn xuất khẩu sang Trung Quốc đều phải được đăng ký và được cơ quan chức năng hai bên phê duyệt. Vùng trồng phải áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP), quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), thực hiện bao trái trước thu hoạch ít nhất 60 ngày, đặt bẫy ruồi đục quả và kiểm soát chặt các đối tượng sinh vật gây hại. Bên cạnh đó, cơ sở đóng gói phải đảm bảo điều kiện vệ sinh, có khu chức năng riêng biệt, quy trình phân loại, làm sạch nghiêm ngặt để loại bỏ hoàn toàn sản phẩm không đạt chuẩn.

Những yêu cầu này, xét ở góc độ sản xuất, chính là động lực để ngành trái cây chuyển đổi theo hướng chuẩn hóa, chuyên nghiệp và bền vững hơn. Thực tế tại Hợp tác xã bưởi da xanh Sông Xoài (Thành phố Hồ Chí Minh) là một minh chứng rõ nét. Sau khi từng phải tạm dừng xuất khẩu sang Mỹ do không đảm bảo sản lượng và chất lượng, đến đầu năm 2026, nhờ tổ chức lại sản xuất và liên kết chặt chẽ, hợp tác xã dự kiến đạt sản lượng xuất khẩu khoảng 5.000 tấn.

Ông Hồ Hoàng Kha, Giám đốc hợp tác xã, cho biết: “Sản xuất hàng xuất khẩu buộc bà con phải thay đổi toàn diện, từ tư duy đến kỹ thuật. Việc tuân thủ quy trình không chỉ đáp ứng yêu cầu của đối tác mà còn giúp nâng cao chất lượng đất, cây trồng phát triển bền vững hơn. Lợi nhuận vì thế cũng tăng từ 1 đến 1,5 lần so với sản xuất thông thường, đây là động lực để bà con gắn bó với mô hình này”.

Tuy nhiên, ông Hồ Hoàng Kha cũng thẳng thắn nhìn nhận, để mô hình phát triển bền vững và có thể nhân rộng vẫn cần nhiều điều kiện hỗ trợ. Việc đào tạo kỹ thuật, hỗ trợ vốn, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường là những yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, việc duy trì ổn định các đơn hàng xuất khẩu, đảm bảo sản lượng và chất lượng đồng đều cũng là thách thức không nhỏ. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị đóng vai trò quan trọng.

Việc ký kết các nghị định thư không chỉ mang ý nghĩa mở cửa thị trường mà còn góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý cho xuất khẩu chính ngạch. Điều này giúp nâng cao hiệu quả tiêu thụ, gia tăng thu nhập cho người sản xuất, đồng thời nâng cao giá trị gia tăng của ngành hàng.

Quan trọng hơn, quá trình đàm phán và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật đã tạo ra “chuẩn chung” cho sản xuất nông nghiệp. Từ đó, thúc đẩy tổ chức lại sản xuất theo hướng hiện đại, kiểm soát chặt chẽ dịch hại, đảm bảo truy xuất nguồn gốc và đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của thương mại quốc tế. Đây cũng là nền tảng để các loại trái cây khác của Việt Nam tiếp tục tiếp cận những thị trường khó tính trong thời gian tới.