Các ngân hàng trung ương toàn cầu lo ngại bất ổn tài chính vì AI

Tại Hội nghị thường niên của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) diễn ra  từ 29/6 - 1/7 tại Bồ Đào Nha, trí tuệ nhân tạo (AI) đã trở thành tâm điểm chi phối mọi cuộc thảo luận.

Giới chức tài chính toàn cầu đều chung nhận định: AI có thể đảo lộn mọi khía cạnh của nền kinh tế, từ thị trường lao động, tín dụng đến an ninh mạng, qua đó đe dọa trực tiếp đến sự ổn định tài chính toàn cầu.

Tân Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh gọi cuộc cách mạng AI là thời khắc bước ngoặt lớn nhất đối với kinh tế thế giới. Tuy nhiên, nhiều diễn giả lo ngại sự trỗi dậy của công nghệ này có thể vượt tầm kiểm soát, trong khi giới hoạch định chính sách lại có quá ít công cụ để can thiệp.

Rủi ro nhãn tiền lớn nhất là nguy cơ hình thành bong bóng tài sản khi các thuật toán hiện đã vận hành hầu hết các chức năng trong lĩnh vực giao dịch. Giáo sư Itay Goldstein từ Đại học Pennsylvania (Mỹ) cảnh báo khả năng thao túng của các thuật toán AI: chúng có thể cấu kết để thổi phồng “bong bóng” rồi tự đánh sập, giúp trục lợi cả khi thị trường đi lên lẫn đi xuống. Điều đáng lo là dạng thao túng này sẽ cực kỳ khó bị phát hiện.

Trên thực tế, “bong bóng” cổ phiếu AI đang dần hình thành, một phần do dòng vốn khổng lồ đổ vào việc xây dựng nền tảng cho công nghệ này. Dù định giá cổ phiếu gần đây có hạ nhiệt, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) vẫn so sánh đợt bùng nổ này với những vụ sụp đổ tài sản lớn nhất lịch sử như như cơn sốt đường sắt Anh những năm 1840 hay “bong bóng” dotcom đầu thập niên 2000, đồng thời cảnh báo rủi ro suy thoái trong ngắn hạn.

Về phía lĩnh vực ngân hàng thương mại, AI có thể giúp thực hiện các phân tích tín dụng phức tạp hơn để mở rộng nhóm khách hàng vay vốn. Tuy nhiên, ông Tobias Adrian, quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), gọi đây là "cơn ác mộng" cho các cơ quan giám sát. Nguyên nhân là vì các quyết định cho vay do AI thực hiện hoạt động như một "hộp đen", thiếu sự minh bạch để cơ quan quản lý có thể truy xuất và đánh giá.

Bên cạnh đó, AI sẽ nới rộng khoảng cách giữa các doanh nghiệp và quốc gia giàu - nghèo. Khả năng tự vệ trước các mối đe dọa tấn công mạng ngày càng đắt đỏ sẽ khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó. Phó Thống đốc Ngân hàng trung ương Anh (BoE) Sarah Breeden đề xuất một giải pháp là tạo ra mô hình bảo hiểm rủi ro không gian mạng (tương tự như bảo hiểm tiền gửi khi ngân hàng phá sản), cho phép một tổ chức có thể tiếp quản các chức năng cơ bản của tổ chức khác khi hệ thống bị tấn động.

Nhìn xa hơn, các chuyên gia cảnh báo sự thành công hay thất bại của AI cũng mang đến rủi ro. Nếu đạt được hiệu suất tối đa, AI có thể thay thế sức lao động của con người trên quy mô lớn, dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Điều này kéo theo thu nhập khả dụng giảm, đẩy nền kinh tế vào suy thoái và phá hỏng chính những kỳ vọng về lợi nhuận đầu tư ban đầu. Ở kịch bản ngược lại, nếu AI không thành công như mong đợi, hàng loạt khoản đầu tư khổng lồ sẽ biến thành nợ xấu.

Nhìn lại bài học từ cuộc khủng hoảng dotcom đầu những năm 2000, Thống đốc Ngân hàng trung ương Canada Tiff Macklem lưu ý rằng: Dù công nghệ mới mang lại giá trị to lớn, thị trường vẫn sẽ phải trải qua giai đoạn “bong bóng xì hơi” trước khi tìm được điểm cân bằng và phát triển bền vững.