Cần có lối thoát lâu dài cho rác thải ở đô thị Đà Lạt

Rác ùn ứ khắp đường phố Đà Lạt sau 2 ngày Nhà máy xử lý rác đóng cửa. Ảnh: Chu Quốc Hùng - TTXVN

Dù chỉ xảy ra trong 3 ngày, nhưng lượng rác thải đã ùn ứ khắp các con phố trên địa bàn trung tâm tỉnh lỵ Lâm Đồng. Đến thời điểm này, qua kết quả làm việc với đại diện UBND các phường trên địa bàn, Nhà máy đã đồng ý tiếp nhận xử lý rác thải trở lại, tuy nhiên tình trạng trên mới chỉ giải quyết được phần ngọn, bởi nguyên nhân chính của hiện trạng này vẫn chưa được xử lý triệt để, dù đã phát sinh trong nhiều năm qua.

Tái diễn tình trạng “đóng” rồi “mở” cửa Nhà máy rác mỗi năm

Trước đó, ngày 12/6/2026, Công ty Trách nhiệm hữu hạn (TNHH) Môi trường Năng Lượng Xanh, chủ đầu tư Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt (đóng tại phường Xuân Trường, Đà Lạt) có thông báo gửi UBND các phường trên địa bàn đô thị Đà Lạt.

Thông báo có nội dung: do Thi hành án dân sự khu vực I Lâm Đồng ban hành văn bản yêu cầu Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Lâm Đồng thực hiện hạn chế ghi nợ tài khoản của Công ty TNHH Môi trường Năng Lượng Xanh từ ngày 11/6/2026. Mọi hoạt động giao dịch liên quan đến tài khoản của công ty như mua nhiên liệu, thực phẩm, thanh toán chi phí sửa chữa máy móc, thiết bị... đều không thực hiện được. Vì vậy, Công ty không thể tiếp tục duy trì hoạt động của nhà máy, nên Nhà máy sẽ đóng cửa từ 18 giờ ngày 12/6.

Theo đại diện Công ty Cổ phần Đô thị Đà Lạt là đơn vị vận chuyển rác thải sinh hoạt, từ đêm 12/6 do Nhà máy xử lý rác thải ngưng tiếp nhận, nên 15 xe ép rác của Công ty đã tập trung trước cửa Nhà máy để chờ đổ rác. Trong 2 ngày từ đêm 12 đến 14/6, đã có khoảng 900 tấn rác tồn đọng trên các tuyến phố thuộc 5 phường của trung tâm Đà Lạt, gây mất vệ sinh môi trường, trong khi đang là tháng cao điểm du lịch hè, lượng du khách lên Đà Lạt rất đông.

Các công nhân vệ sinh môi trường làm việc trong tình trạng quá tải sau khi Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt hoạt động trở lại. Ảnh: Chu Quốc Hùng - TTXVN

Trước tình hình trên, sáng ngày 14/6, lãnh đạo UBND của 2/5 phường khu vực Đà Lạt đã đến làm việc, vận động chủ đầu tư của Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt vận hành trở lại để tháo gỡ khó khăn trước mắt cho trung tâm hành chính của tỉnh. Cục Quản lý thi hành án dân sự tỉnh Lâm Đồng cũng có văn bản thu hồi lại văn bản số 2597/THADS-KVI-NV trước đó về việc thực hiện hạn chế ghi nợ của Công ty TNHH Môi trường Năng Lượng Xanh tại ngân hàng. Lý do thu hồi văn bản trên để tạo điều kiện cho Công ty mua nhiên liệu, thanh toán các khoản chi khác, đảm bảo cho xử lý rác thải trên địa bàn.

Lãnh đạo UBND tỉnh cũng có văn bản chỉ đạo các sở, ngành, đơn vị và các phường liên quan tạo điều kiện để Công ty Cổ phần Đô thị Đà Lạt và Công ty TNHH Môi trường Năng Lượng Xanh tiếp tục hoạt động thu gom, xử lý rác thải. Tuy nhiên, theo các đơn vị liên quan, tất cả những giải pháp này chỉ giải quyết được phần ngọn của vấn đề. Tình trạng Nhà máy xử lý rác thải Đà Lạt có thể đóng cửa lại bất cứ lúc nào, do nguyên nhân gốc rễ chưa được tháo gỡ.

Nguyên nhân khiến rác thải Đà Lạt ùn ứ nhiều năm

Nhà máy xử lý chất thải rắn Xuân Trường do Công ty Trách nhiệm hữu hạn Môi trường Năng Lượng Xanh làm chủ đầu tư, được xây dựng trên diện tích 28 ha, tại xã Xuân Trường, thành phố Đà Lạt (cũ). Nhà máy chính thức hoạt động từ năm 2015, với 3 dây chuyền tách lọc, 3 lò đốt, công suất xử lý bình quân 350 tấn rác/ngày đêm. Trong 10 năm hoạt động, Nhà máy đã nhiều lần đóng cửa tạm thời với nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, từ năm 2024 đến nay, nguyên nhân chính là không được chính quyền địa phương thanh toán đủ chi phí để xử lý rác thải.

Công ty Cổ phần đô thị Đà Lạt huy động gần 200 công nhân thu gom rác thải sau khi Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt hoạt động trở lại. Ảnh: Quốc Hùng - TTXVN

Theo đại diện Công ty TNHH Môi trường Năng Lượng Xanh, giai đoạn 2017 – 2023, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành quyết định phê duyệt đơn giá từ 336.000 đồng đến 461.000 đồng/tấn rác tùy thời điểm, phù hợp với giá cả của thị trường dịch vụ xử lý rác thải và quy trình, công nghệ xử lý rác tại Nhà máy. Đến tháng 4/2024, UBND thành phố Đà Lạt thông báo chỉ cho tạm ứng với mức giá 129.500 đồng/tấn chất thải rắn.

Do chi phí không đủ để vận hành, từ tháng 6/2024 đến nay, Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt đã nhiều lần ngừng tiếp nhận rác thải. Tình trạng này đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động bình thường của đô thị này. Mỗi lần đóng cửa, đại diện chính quyền địa phương cũng chỉ đến vận động Nhà máy hoạt động trở lại, vì một thành phố du lịch nổi tiếng như Đà Lạt không thể để rác thải ngập ngụa trên đường phố. Vì vậy, Công ty cố gắng duy trì hoạt động của Nhà máy, nhưng đến nay đã hết nguồn kinh phí hoạt động, lâm vào cảnh nợ nần và có nguy cơ vỡ nợ…

Tuy nhiên, theo lãnh đạo Sở Tài chính Lâm Đồng, khi xin cấp Giấy phép đầu tư, hồ sơ của chủ đầu tư xây dựng phương án xử lý rác bằng công nghệ yếm khí. Nhưng thực tế, chủ đầu tư lại sử dụng công nghệ đốt hoàn toàn. Hai công nghệ xử lý rác này có hai đơn giá thanh toán cho mỗi tấn rác thải khác nhau, trong đó công nghệ đốt có chi phí cao hơn nhiều.

Chính vì điều này mà khi Ủy ban Kiểm tra Trung ương tới kiểm tra dự án đã phát hiện ra lỗi trên và có kết luận, yêu cầu UBND tỉnh Lâm Đồng chi trả theo đúng quy định. Theo quy định, nếu Nhà máy xử lý theo công nghệ đốt hoàn toàn sẽ được chi trả đơn giá 461.000 đồng/tấn. Trên thực tế, Nhà máy chỉ đốt từ 30 - 50% tùy từng đợt rác chuyển vào, còn lại xử lý theo hướng công nghệ vi sinh. Nên phần rác xử lý theo công nghệ không đốt, Công ty phải lập phương án để được Sở Tài chính thẩm định, thanh toán theo mức quy định…

Rác thải ùn ứ tại các tuyến phố đô thị Đà Lạt khi Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt ngưng tiếp nhận. Ảnh: Chu Quốc Hùng - TTXVN

Tại cuộc đối thoại với doanh nghiệp ngày 24/10/2024, ông Võ Ngọc Hiệp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng khẳng định để xảy ra tình trạng trên, lỗi ban đầu thuộc về doanh nghiệp không tuân thủ đúng các nội dung trong Giấy phép đầu tư. Nhưng nếu thực hiện theo công nghệ đã đăng ký ban đầu thì sản phẩm phân vi sinh do Công ty sản xuất ra rất khó tiêu thụ do gây ô nhiễm môi trường. Việc Ủy ban Kiểm tra Trung ương “bắt lỗi” của dự án này hoàn toàn đúng quy định của pháp luật. Tuy nhiên, hiện tại Nhà máy cũng không thể dừng hoạt động, do đó cả hai bên chính quyền và doanh nghiệp đều phải cùng nhau tìm ra phương án tốt nhất để tháo gỡ. Trước mắt, UBND tỉnh giao Sở Tài chính tiếp tục hoàn thiện phương án về giá, sớm có kinh phí để Nhà máy xử lý chất thải rắn Đà Lạt hoạt động bình thường.

Tuy nhiên, sau gần 2 năm có chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Võ Ngọc Hiệp, các sở, ngành chức năng tỉnh Lâm Đồng vẫn chưa tìm ra hướng giải quyết. Đến ngày 14/6/2026, tại Công văn số 9080/UBND-NNMT, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Ngọc Phúc lại tiếp tục có chỉ đạo, giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu, đề xuất phương án giải quyết, trình UBND tỉnh trước ngày 20/6/2026.