Chính quyền ở “siêu đô thị” - Tháo gỡ “nút thắt”

Tuy nhiên, việc loại bỏ hoàn toàn “bộ lọc” trung gian, chính quyền cấp cơ sở cũng đứng trước thách thức lớn với trách nhiệm, lượng công việc lớn hơn. 

*Áp lực “quá tải” hành chính ở cơ sở 

Khi không còn tổ chức cấp quận/huyện, vai trò “bộ lọc” điều tiết trung gian cũng không còn, toàn bộ áp lực thủ tục và trách nhiệm giải trình đã trực tiếp dồn xuống hệ thống hành chính cấp xã, phường. Với địa bàn có quy mô dân số lớn như xã Bà Điểm (trên 200.000 dân) hoặc nơi có mật độ dân số dày đặc tại phường thuộc đô thị lõi trung tâm, xã vành đai với diện tích tự nhiên quá rộng, thì đây thực sự là một cuộc thử thách lớn.

Tính nhân văn của mô hình chính quyền mới càng được khắc họa sâu sắc khi cán bộ tận tình hỗ trợ nhóm người yếu thế. Ảnh: Hữu Duyên - TTXVN

Thực tiễn tại các địa bàn có mật độ cư dân dày đặc, hoạt động kinh tế sôi động như các phường Phú Nhuận, Tân Định hay Sài Gòn, lượng hồ sơ trực tuyến đổ về hệ thống giải quyết thủ tục hành chính tập trung liên tục tăng đột biến.

Cán bộ cơ sở một mặt phải đảm bảo tỷ lệ xử lý hồ sơ đúng hạn, bảo quản dữ liệu an toàn trên không gian mạng theo đúng các chỉ số KPI nghiêm ngặt. Mặt khác, họ phải túc trực để hướng dẫn trực tiếp, viết tờ khai hộ cho nhóm đối tượng yếu thế như người già, người khuyết tật bẩm sinh, người dân không thành thạo công nghệ số. 

Bà Phạm Thị Thanh Trang, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công phường Phú Nhuận chia sẻ: Khối lượng hồ sơ tiếp nhận hằng ngày là rất lớn. Trung bình mỗi ngày, Trung tâm phải tư vấn, hướng dẫn trực tiếp cho hơn 150 lượt người dân, xử lý hàng trăm hồ sơ trực tuyến toàn trình và tiếp nhận trên 800 hồ sơ chứng thực. Do tính chất gần dân nhất, áp lực yêu cầu giải quyết vừa phải nhanh,  chính xác là thử thách rất lớn đối với cán bộ, công chức ở địa phương. 

Tại xã Bà Điểm – địa bàn được sáp nhập từ 3 xã cũ (Xuân Thới Thượng, Bà Điểm, Trung Chánh) với quy mô dân số khổng lồ, vượt hơn 204.000 nhân khẩu, khối lượng công việc tăng vọt sau. Biên chế quá ít so với quy mô dân số và số lượng tổ chức Đảng trực thuộc (141 tổ chức Đảng với 2.390 đảng viên) đã gây ra sự quá tải trầm trọng. 

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy xã Bà Điểm thẳng thắn nhìn nhận, quá tải nghiêm trọng và rõ nhất là tại Ban Xây dựng Đảng, phòng Kinh tế và phòng Văn hoá – Xã hội của xã. Dù số lượng biên chế thực tế đã bố trí cao hơn khung quy định nhưng bộ máy vẫn không thể đáp ứng kịp khối lượng hồ sơ đổ về. Tình trạng thiếu hụt cán bộ chuyên trách có trình độ chuyên sâu về khoa học – công nghệ buộc nhân sự hiện hữu phải gánh vác đa nhiệm, khiến mục tiêu vận hành toàn trình trên môi trường số phải đối mặt với áp lực rất lớn. 

Các xã vành đai rộng lớn như xã Thái Mỹ hay xã Phú Giáo lại đối mặt với bài toán áp lực địa bàn. Địa hình trải rộng, tình trạng biến động về đất đai phức tạp, nhu cầu tư vấn pháp lý và giải quyết thủ tục dân sinh của người dân vùng nông thôn tăng cao. Ông Vũ Hải Lý, Chủ tịch UBND xã Phú Giáo trăn trở: Lực lượng mỏng, địa bàn rộng lớn khiến cán bộ công chức lĩnh vực địa chính, môi trường, xây dựng, tư pháp phải xuống từng ấp để rà soát thực địa, hòa giải các tranh chấp và xử lý hồ sơ chuyển tiếp, khối lượng công việc hằng ngày tăng lên... 

*Khoảng trống năng lực số 

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, sự bất đồng bộ giữa hệ thống dữ liệu đất đai, hộ tịch cũ với hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của Thành phố đã gây ra không ít trở ngại. 

Tại phường Bình Dương, lượng hồ sơ đổ về tiếp nhận đã lên tới gần 60.000 hồ sơ - áp lực không nhỏ đối với cấp cơ sở. Ông Nguyễn Hữu Lợi, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Dương chỉ rõ nguyên nhân khiến tỷ lệ hồ sơ chưa đúng hạn rơi vào mảng đất đai, kinh tế và tư pháp xuất phát từ cơ chế liên thông thủ tục hành chính ở địa phương, kinh nghiệm xử lý của một số cán bộ, công chức, viên chức còn hạn chế. Các hệ thống công nghệ thông tin chưa thực sự liên thông toàn diện, dẫn đến việc dữ liệu bị lưu lại, nghẽn cục bộ và không thể xử lý liền mạch ngay trên hệ thống hành chính công”. 

Xung đột rõ nhất vào thời điểm Thành phố Hồ Chí Minh áp dụng bảng giá đất mới cuối năm 2025, người dân tập trung thực hiện thủ tục chuyển mục đích sử dụng đất, hoàn thiện nghĩa vụ tài chính dồn dập. Ông Phan Huỳnh Lam Sơn, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã Củ Chi xác nhận: Hồ sơ trễ hạn chủ yếu tập trung vào lĩnh vực đất đai vào cuối năm 2025. Khi dồn hồ sơ lại, sự thiếu đồng bộ giữa cơ quan chuyên môn và hệ thống thuế, kết hợp với các lỗi đồng bộ phần mềm chuyên ngành đã làm chậm tiến độ. Để xử lý, cán bộ đã phải thiết lập các nhóm phản ứng nhanh trên Zalo với đầu mối sở, ngành nhằm gỡ vướng trực tiếp cho người dân”. 

Một điểm nghẽn hệ thống khác là việc các công chức cấp xã đang phải thao tác độc lập trên khoảng 12 phần mềm chuyên ngành khác nhau của các bộ, ngành Trung ương do chưa có một cổng thông tin dùng chung liên thông hoàn toàn. Sự lệch pha về quy trình nội bộ khiến dữ liệu đôi khi bị lỗi đường truyền, không thể đẩy về hệ thống một cửa của địa phương. 

Để gánh vác các chỉ số KPI và xử lý dứt điểm núi hồ sơ trực tuyến vốn tăng hơn 50% so với trước khi sáp nhập, đội ngũ cán bộ phải liên tục tăng ca. Ông Nguyễn Thanh Hưởng, Giám đốc Trung tâm Phục vụ Hành chính công phường Bến Cát cho biết: Tại các địa bàn xa như Tân Hưng, Lai Hưng, cơ sở dữ liệu đất đai chưa được đồng bộ, quy trình liên thông giữa các bộ ngành với Thành phố chưa thống nhất nội bộ dẫn đến những vướng mắc về thành phần hồ sơ. Cán bộ của Trung tâm phải bám sát tinh thần “vướng ở đâu gỡ ở đó, tắc ở đâu thông ở đó” liên lạc trực tiếp với các đầu mối chuyên trách để giải quyết cho bà con.

Bà Đỗ Thị Ánh Tuyết, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Định chia sẻ, vấn đề liên thông dữ liệu của các bộ, ngành hiện nay còn thiếu đồng bộ, là rào cản cho cán bộ, công chức tại cơ sở. Ảnh: Hữu Duyên - TTXVN

Bà Đỗ Thị Ánh Tuyết, Phó Chủ tịch UBND phường Tân Định thông tin, vấn đề liên thông dữ liệu của các bộ, ngành hiện nay còn thiếu đồng bộ, chưa có hệ thống dữ liệu dùng chung cho toàn quốc đã tạo không ít rào cản cho cán bộ, công chức tại cơ sở. Điều này cũng khiến cho việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính phục vụ người dân và doanh nghiệp đôi lúc phải kéo dài, trễ hạn. 

Đáng chú ý, tốc độ chuyển dịch sang nền hành chính điện tử diễn ra quá nhanh đã làm lộ rõ một nút thắt lớn, đó chính là khoảng cách công nghệ số và sự chênh lệch trình độ số ngay trong chính đội ngũ cán bộ, công chức cơ sở. Sau sáp nhập, một bộ phận công chức lớn tuổi hoặc nhân sự điều động từ vị trí cũ sang gặp rào cản rất lớn về kỹ năng thao tác trên môi trường mạng. Điểm nghẽn này buộc các địa phương phải áp dụng giải pháp tình thế, lấy lực lượng trẻ gánh vác, bù đắp cho nhân sự yếu công nghệ. 

Khoảng trống công nghệ số cũng xảy ra tại phòng chuyên môn phụ trách chuyển đổi số. Ông Ngô Thế Huy, Trưởng phòng Văn hóa Xã hội xã Phú Giáo cho biết, mảng chính quyền số tại địa phương hiện đang phải giao cho một cán bộ kiêm nhiệm hoàn toàn không có bằng cấp chuyên môn. Phòng đã ký hợp đồng với nhân sự vững tay nghề ở ngoài, song nút thắt lớn nhất là không thể đưa họ vào hàng ngũ công chức nhà nước do vướng định biên khung 46 biên chế cứng của xã.... 

Trên thực tế ghi nhận, “nút thắt” công nghệ không chỉ nằm ở hạ tầng, đường truyền mà cốt lõi vẫn nằm ở con người. Ông Cao Văn Nghĩa, Bí thư Chi bộ khu phố Mỹ Phước, phường Bến Cát chia sẻ, tại cấp chi bộ, có đến trên 50% là các đồng chí lớn tuổi hoàn toàn không biết gì về công nghệ thông tin. Địa phương phải tổ chức các lớp tập huấn ngắn hạn theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, hướng dẫn những phần việc thiết yếu cần làm. 

Việc nhìn nhận trực diện vào các “nút thắt” bên trong bộ máy cho thấy, hệ thống chính trị ở Thành phố Hồ Chí Minh đã không hề né tránh thực tế, nhận diện rõ ràng từng điểm nghẽn về hạ tầng công nghệ, năng lực số của đội ngũ công chức để chủ động bồi dưỡng, điều động các tổ công tác chuyên môn hỗ trợ. Đây cũng chính là tiền đề quan trọng để bảo đảm cho bộ máy mới vận hành thông suốt, liêm chính, thực sự lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Bài cuối: Không gian mới, vận hội mới