Chuẩn bị phương án ứng phó mưa lũ từ cơ sở

Tại cơ sở, Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã đang rà soát dân quân, phương tiện và các tổ xung kích ở thôn để phương án có thể triển khai khi nước lên.

* Từ con số sơ tán đến nhiệm vụ của từng xã

Theo Phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro trên địa bàn tỉnh Quảng Trị năm 2026, ban hành kèm Quyết định số 1156/QĐ-UBND ngày 13/5/2026 của UBND tỉnh, khi lũ vượt báo động 3, toàn tỉnh dự kiến bố trí sơ tán xen ghép 79.096 người và sơ tán tập trung 37.602 người.

Ở kịch bản lũ vượt báo động 3 thêm một mét, hai con số tương ứng là 117.940 người và 71.307 người. Nếu lũ vượt mức lịch sử, phương án dự kiến 174.700 người sơ tán xen ghép, 150.803 người sơ tán tập trung.

Đây là quy mô dự kiến để chuẩn bị phương án, không phải số người đã phải di dời. Phụ lục của tỉnh phân bổ theo từng xã, phường để địa phương tính nơi đến, đường đi, lực lượng hỗ trợ và nhu cầu hậu cần.

Quy mô ấy đặt ra việc phải làm trước khi có lũ. Một điểm sơ tán tập trung cần được xác định khả năng tiếp nhận; một tuyến đường đưa dân đi phải được tính đến tình huống ngập hoặc bị chia cắt.

Với những hộ có người già, trẻ nhỏ, người cần chăm sóc y tế, xã phải biết ai hỗ trợ và phương tiện nào có thể tiếp cận. Nếu chỉ dừng ở tổng số người dự kiến sơ tán, phương án sẽ khó sử dụng vào thời điểm phải hành động nhanh.

Phương án ứng phó thiên tai năm 2026 của UBND tỉnh Quảng Trị phân định trách nhiệm theo cấp độ rủi ro. Ở cấp độ 1, Chủ tịch UBND cấp xã trực tiếp chỉ huy, huy động lực lượng xung kích, dân quân tự vệ cùng vật tư, phương tiện có sẵn; nếu vượt khả năng ứng phó thì đề nghị tỉnh hỗ trợ. Từ cấp độ 2, tỉnh chỉ huy việc triển khai trên địa bàn và huy động nguồn lực cấp tỉnh; cấp xã tiếp tục thực hiện nhiệm vụ tại chỗ, hướng dẫn, tổ chức sơ tán người dân khi cần thiết.

Như vậy, phân cấp không có nghĩa xã tự xoay xở với mọi tình huống. Nhưng trong khoảng thời gian từ lúc nhận cảnh báo đến khi lực lượng tăng cường đến nơi, cấp xã phải nắm được người cần di dời, đường có thể đi và lực lượng có thể huy động ngay.

Tại xã Lệ Thủy, kịch bản lũ vượt báo động 3 dự kiến có 3.009 người sơ tán xen ghép và 1.521 người sơ tán tập trung. Khi nước vượt báo động 3 thêm một mét, số người thuộc hai diện này lần lượt là 5.713 và 3.067.

Trung tá Lê Văn Dũng, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã, cho biết, ở kịch bản vượt lũ lịch sử, phương án dự kiến sơ tán xen ghép 9.609 người và sơ tán tập trung 5.646 người. Chênh lệch lớn giữa các kịch bản đòi hỏi địa phương chuẩn bị khả năng mở rộng điểm tiếp nhận dân, phương tiện vận chuyển và nhu yếu phẩm, thay vì chỉ tính cho một mức lũ thường gặp.

* Ban Chỉ huy Quân sự xã chuẩn bị cho giờ đầu của mưa lũ

Phương án của tỉnh yêu cầu theo dõi dự báo mưa và mực nước, thống kê các hộ ở vùng dễ bị ngập, sạt lở; chuẩn bị nơi ở tạm, phương tiện đưa dân đi và các điểm chốt cứu hộ. Khi xảy ra lũ, địa phương phải cảnh giới nơi ngập sâu, nước chảy xiết; hạn chế hoặc cấm người, phương tiện đi qua ngầm tràn, đò ngang, khu vực nguy hiểm trên sông.

Xuồng, áo phao, xăng dầu, thuốc và hàng dự trữ phải sẵn sàng; lương thực, nước uống, thuốc men cùng vật dụng cần thiết được tính cho ít nhất 15 ngày.

Cuối tháng 9, thiết bị, vật dụng ứng phó mưa lũ đã được tập kết về Ban Chỉ huy Quân sự xã Quảng Ninh và phân phối cho 14 xã, phường lân cận.

Xã Quảng Ninh hiện nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập các xã Võ Ninh, Hàm Ninh, Vĩnh Ninh và thị trấn Quán Hàu trước đây, có diện tích 100,27 km², dân số khoảng 36.200 người, gồm 14 thôn.

Phía Tây là đồi núi, vùng trung tâm thấp trũng và bị chia cắt bởi sông Nhật Lệ, kênh rạch, mương máng; phía Đông là vùng đồi cát. Riêng vùng đồng bằng trung tâm có nhiều nơi cao hơn mực nước biển chỉ từ 0,5 đến một mét. Địa bàn có nhiều vùng thấp trũng, thường chịu ảnh hưởng của lũ lụt.

Sau sáp nhập, phạm vi quản lý của xã rộng hơn; việc nắm từng khu dân cư có nguy cơ ngập, từng tuyến đường có thể bị chia cắt càng cần được chuẩn bị từ trước.

Thượng tá Bùi Quang Thành, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Quảng Ninh cho biết: “Đơn vị tham mưu cho UBND xã kiện toàn lực lượng, xây dựng phương án phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn.

Công việc tập trung vào rà soát vật tư, phương tiện, phân công nhiệm vụ và thống nhất cách phối hợp giữa các lực lượng. Ban Chỉ huy Quân sự xã cũng kiểm tra trang bị hiện có, chuẩn bị lương thực, thực phẩm phục vụ nhiệm vụ và luyện tập các tình huống để có thể cơ động khi cần”.

Một vấn đề đặt ra sau sáp nhập là địa bàn thôn rộng hơn, trong khi người phát hiện nguy cơ đầu tiên vẫn thường là lực lượng ở gần dân nhất. Lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai ở thôn tiếp tục được duy trì; cùng với đó là dân quân tại chỗ và dân quân cơ động để phối hợp xử lý tình huống. Cách tổ chức này giúp xã giữ được lực lượng bám địa bàn, đồng thời có người tăng cường khi một thôn không thể tự ứng phó.

Xã Lệ Thủy được hình thành từ các xã An Thủy, Lộc Thủy, Phong Thủy, Liên Thủy, Xuân Thủy và thị trấn Kiến Giang trước đây, mưa lũ cũng là mối lo thường trực vì là địa bàn trũng thấp bậc nhất của tỉnh.

Trung tá Lê Văn Dũng, Chỉ huy trưởng Ban Chỉ huy Quân sự xã Lệ Thủy thông tin: “Sau khi sắp xếp thôn, địa phương hiện có 19 thôn và đã thành lập tổ xung kích ở các thôn. Thành viên gồm những người tham gia công tác tại cơ sở, có điều kiện nắm địa bàn và tiếp cận người dân khi xảy ra tình huống”.

“Đây là lực lượng trực tiếp nhất tại các thôn. Khi có tình huống xảy ra, họ kịp thời xử trí, đồng thời báo cáo, đề xuất để huy động lực lượng ứng cứu. Hiện tại, trang thiết bị và nhu yếu phẩm ứng phó mưa lũ tại đơn vị cũng đã chuẩn bị đầy đủ”, Trung tá Dũng nói.

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã trang bị các loại xuồng phục vụ phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, trong đó có xuồng ba thân cho các Ban Chỉ huy Quân sự địa bàn xung yếu. Cho đến nay, các Ban chỉ huy đã tổ chức kiểm đếm, kiểm tra khả năng sử dụng, người điều khiển và phương án đưa xuồng đến nơi cần cứu hộ khi đường bộ bị ngập.

Quảng Trị đã có các kịch bản về số người cần sơ tán và trách nhiệm chỉ huy theo cấp độ rủi ro. Khâu quyết định nằm ở việc chuyển những bảng số liệu ấy thành danh sách hộ dân, điểm đến, tuyến di chuyển và nhiệm vụ của từng lực lượng tại xã. Ban Chỉ huy Quân sự cấp xã cùng các tổ xung kích ở thôn là lực lượng thực hiện phần việc đó ngay từ giờ đầu, trước khi mưa lũ vượt quá khả năng ứng phó tại chỗ.