"Cơ hội vàng" để Qatar cải cách nền kinh tế

Khi bữa tiệc mang tên Giải vô địch bóng đá thế giới (World Cup) tại Qatar tàn cuộc, những người hâm mộ bóng đá bắt đầu trở về nhà, nhưng một số dự án phục vụ sự kiện bóng đá lớn nhất hành tinh vẫn chưa hoàn thành. Theo Bloomberg, ngành bất động sản và du lịch ở Qatar dự kiến sẽ phải đối mặt với triển vọng "hạ cánh cứng".

Sau khi World Cup 2022 khép lại, cuộc sống ở Qatar sẽ trở về với nhịp độ thường ngày. Giờ đây, đất nước với 3 triệu dân và một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới sẽ phải đối mặt với một thách thức mới. Đó là làm thế nào để hàng chục năm xây dựng và phát triển đô thị của Qatar không trở thành một "con voi trắng" (thuật ngữ chỉ khoản đầu tư, tài sản rất tốn kém để duy trì và khó có thể sinh lợi) của vùng Vịnh.

Berthold Trenkel - Giám đốc phụ trách hoạt động của Cơ quan quản lý du lịch Qatar (Qatar Tourism) - cho biết ông luôn lo lắng về ngày 19/12, khi World Cup kết thúc, bởi khi đó "chúng ta sẽ trở về cuộc sống bình thường".

Là một đất nước giàu có nhờ trữ lượng khí đốt tự nhiên khổng lồ, Qatar đã thách thức quan điểm rằng tiền không thể mua được mọi thứ, từ bất động sản ở London và New York, hay việc sở hữu một đội bóng đá Pháp và giờ đây là đăng cai World Cup. Sự giàu có đáng kinh ngạc cũng đã thúc đẩy kế hoạch xây dựng nhiều công trình có quy mô vượt xa nhu cầu kinh doanh và du lịch hiện tại của đất nước.

Qatar đã đầu tư hơn 300 tỷ USD vào cơ sở hạ tầng để chuẩn bị cho World Cup. Đây được coi là một phần nỗ lực giảm phụ thuộc vào dầu khí bằng cách tạo ra các nguồn tăng trưởng khác. Tuy nhiên, các doanh nhân và nhà đầu tư bình luận rằng, để có thể khuyến khích một nền kinh tế phi năng lượng, Qatar có thể cần tung ra một khoản viện trợ lớn để bảo vệ nước này trước những tổn thất nghiêm trọng.

Chirag Doshi, Giám đốc đầu tư của Công ty bảo hiểm Qatar, nhận định, các ngành đặc biệt dễ bị tổn thương là bất động sản, khách sạn và thực phẩm, và đồ uống. Công suất được tạo ra cho sự kiện quy mô lớn này sẽ cần thời gian để hấp thụ hết, điều này có thể khiến kinh tế tăng trưởng chậm lại hoặc thậm chí suy thoái kinh tế. Điều đó có thể gây áp lực lên những tổ chức cho vay, nhưng các tác động tiêu cực sẽ giảm bớt do tình hình tài chính mạnh mẽ của Qatar và biện pháp tăng chi tiêu để thúc đẩy sản xuất khí đốt.

Tổ chức xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings ước tính dân số Qatar sẽ giảm 8% trong năm 2023 xuống khoảng 2,7 triệu người, sau khi những người làm việc cho các dự án phục vụ World Cup trở về quê hương của họ. Theo một cuộc điều tra dân số vào năm 2020, gần một nửa dân số Qatar là những người lao động thu nhập thấp sống trong các khu lao động.

Một quan chức chính phủ cho biết, trong hơn một tháng sự kiện diễn ra, Qatar đã chứng kiến những lợi ích kinh tế rõ rệt và sự kiện đã giúp đẩy nhanh các sáng kiến đa dạng hóa của nước này. Qatar đang đặt mục tiêu đón 6 triệu lượt du khách quốc tế vào năm 2030, gần gấp 3 lần so với năm 2019. Qatar cũng đã đưa ra các cải cách trong lĩnh vực bất động sản và quy định về cư trú để củng cố nền kinh tế. Vị quan chức này nói thêm, World Cup là một biện pháp tiếp thị độc đáo để du khách biết nhiều hơn đến quốc gia Trung Đông này.

Chỉ trong vòng vài tuần, các tòa nhà thường vắng vẻ nằm rải rác trong các khu dân cư và khu kinh doanh của Qatar đã chật kín du khách nước ngoài. Các cơ sở lưu trú đã phải căng mình để đón tiếp hàng trăm nghìn người hâm mộ bóng đá cùng một lúc, giá cho thuê nhà bỗng chốc tăng vọt. 

Công ty dịch vụ bất động sản thương mại toàn cầu Cushman & Wakefield ước tính, người hâm mộ thuê đã khoảng 60.000 căn hộ với giá thuê tăng khoảng 20-30%. Nhu cầu tăng đột biến "chưa từng có" đó chắc chắn sẽ dẫn đến sự sụt giảm mạnh trong quý đầu tiên của năm 2023. Giờ đây, các chủ nhà đang cố gắng khắc phục thiệt hại. Các nhóm Facebook dành cho người nước ngoài ở Qatar, nhiều người thuê nhà nói rằng họ sẽ tận dụng cơ hội giá thuê nhà giảm khi khách du lịch rời đi.

Nhiều khách sạn và khu dân cư đã chạy nước rút để kịp hoàn thành trước thềm World Cup, nhưng không phải dự án nào cũng có thể mở cửa phục vụ cho sự kiện. Khách sạn cao cấp Andaz Doha dự kiến được hoàn thành vào cuối năm 2022, nhưng những vấn đề liên quan đến chuỗi cung ứng đã khiến việc xây dựng chậm tiến độ. Khách sạn nằm trên đảo Gewan nhân tạo, nơi có đầy đủ sân golf 9 lỗ, khu thương mại và không gian cho 3.500 người, đến nay vẫn chưa thể mở cửa theo kế hoạch.

Hơn nữa, không phải cứ mở cửa dịp World Cup sẽ đảm bảo các khách sạn có lãi. Một chủ khách sạn ước tính các khách sạn mới chỉ có thể thu về khoảng 15% chi phí xây dựng nếu các phòng đều kín chỗ trong thời gian diễn ra sự kiện. Và giờ đây các khách sạn phải vật lộn để tồn tại vì thị trường quá cạnh tranh. Theo Qatar Tourism, nước này có tới 14.000-15.000 phòng khách sạn mới chỉ trong vỏn vẹn vài tháng. Tỷ lệ lấp đầy phòng khách sạn trước World Cup tại nước này chỉ dưới ngưỡng 60%. Nếu tính cả những dự án còn dở dang, nguồn cung sẽ còn tăng cao hơn nữa.

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là Qatar có năng lực tài chính rất mạnh. Hầu hết các tổ chức tín dụng và nhà đầu tư tin rằng cuối cùng, Chính phủ sẽ can thiệp để giảm bớt những khó khăn mà nền kinh tế phải đối mặt. Tình hình tài chính của đất nước đang ngày càng tốt hơn khi châu Âu tìm kiếm hợp tác với quốc gia giàu năng lượng này để đáp ứng nhu cầu khí đốt của "lục địa già". Qatar đang tăng khả năng cung cấp khí đốt thiên nhiên hóa lỏng (LNG) thêm hơn 60% và đã ký kết nhiều thỏa thuận bán khí đốt cho Trung Quốc và Đức trong 15 năm tới.

Theo ông Akber Khan, Giám đốc cấp cao của công ty quản lý tài sản Al Rayan Investment, việc tổ chức ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh đã góp phần thúc đẩy những nỗ lực của các nhà hoạch định chính sách nhằm tiếp tục đa dạng hóa và phát triển nền kinh tế phi hydrocarbon.

Nhiều người kỳ vọng World Cup sẽ thổi luồng sinh khí mới vào lĩnh vực du lịch của Qatar, vốn thường bị xếp sau Dubai trong khu vực Trung Đông. Du khách từ Saudi Arabia đã trở lại sau đại dịch và chiếm tới 24% lượng khách du lịch ở Qatar. Các công ty bất động sản hy vọng chính phủ sẽ tiếp tục nới lỏng chính sách thị thực và cư trú nhằm đẩy mạnh đầu tư nước ngoài. 

Ông Abbas Ouni, người đứng đầu bộ phận bán hàng của công ty bất động sản Land Royal Properties, bình luận rằng, sự kiện lần này đã làm gia tăng các quan điểm ủng hộ cải cách một số quy định để phát triển nền kinh tế. Ông Ouni nhấn mạnh, World Cup là một cơ hội và một "món quà bằng vàng", Chính phủ Qatar nên đơn giản hóa thủ tục để tạo điều kiện cho những người muốn đến Qatar sinh sống và đầu tư./.