Cơn sốt hạ tầng AI trước phép thử cuối năm

Dòng vốn khổng lồ ấy đã định hình lại thị trường toàn cầu trong sáu tháng đầu năm, đồng thời đặt ra câu hỏi lớn nhất cho sáu tháng cuối năm: đây là nền móng của một chu kỳ tăng trưởng dài hạn, hay một quả bong bóng đang phình to?

Câu trả lời không chỉ quan trọng với giới đầu tư, mà còn với những quốc gia đang đặt cược chiến lược vào khoa học công nghệ như Việt Nam, khi Nghị quyết 57-NQ/TW xác định đây là đột phá hàng đầu để đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Hạ tầng AI và "siêu chu kỳ" chip nhớ

Bất chấp xung đột tại Trung Đông và lập trường "diều hâu" của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed), công nghệ vẫn là ngành tăng mạnh nhất thị trường trong sáu tháng đầu năm 2026. Động lực cốt lõi nằm ở làn sóng chi tiêu chưa từng có cho hạ tầng AI: giới phân tích ước tính các công ty có thể đầu tư khoảng 750 tỷ USD vào hạ tầng AI trong năm nay, rồi có thể tiến gần mốc 1.000 tỷ USD vào năm 2027. Dòng tiền đó đã tạo lực đẩy lan tỏa từ chip xử lý đồ họa (GPU) sang bộ nhớ, thiết bị lưu trữ, rồi tới hạ tầng điện năng và hệ thống làm mát cho trung tâm dữ liệu.

Nhóm hưởng lợi rõ nhất là chuỗi cung ứng bán dẫn. Cổ phiếu Micron Technology của Mỹ tăng hơn gấp ba lần chỉ trong sáu tháng, cổ phiếu SK hynix của Hàn Quốc vọt khoảng 300%, tập đoàn sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới TSMC tăng 55,5%, trong khi hai nhà cung cấp thiết bị sản xuất chip của Hà Lan là ASMI và ASML tăng lần lượt 93,3% và 86,8%.

Theo ông Dan Coatsworth, Giám đốc phụ trách thị trường của công ty dịch vụ tài chính AJ Bell, đằng sau những con số này là một cuộc xoay trục lớn của dòng vốn trong lĩnh vực AI: nhà đầu tư rút khỏi các nhà cung cấp phần mềm để chuyển sang nhóm phần cứng và hạ tầng. Nhờ đó, cổ phiếu của các nhà cung cấp chip nhớ chỉ trong 6 tháng đã mang lại mức lợi nhuận mà nhà đầu tư thông thường phải chờ hàng thập kỷ mới có được.

Hiệu ứng cấp thị trường cũng rất rõ. Tại Mỹ, chỉ số tổng hợp Nasdaq Composite tăng 12,79%. Tại châu Á, chỉ số KOSPI của Hàn Quốc tăng tới 96,7% để trở thành thị trường tăng mạnh nhất thế giới, còn Nikkei 225 của Nhật Bản tăng hơn 35% - tất cả đều nhờ lực kéo của "siêu chu kỳ" bộ nhớ.

Mặt trái của cơn sốt

Ở chiều ngược lại, chính những tên tuổi từng dẫn dắt thị trường suốt ba năm qua dường như lại bị bỏ rơi. Cổ phiếu Microsoft mất gần 23% giá trị trong nửa đầu năm và hiện được giao dịch ở mức định giá rẻ nhất trong một thập kỷ. Cổ phiếu Meta và Tesla cũng giảm khoảng 10% trong cùng giai đoạn.

Theo ông Coatsworth, đây là những cỗ máy in tiền một thời của Phố Wall, nhưng chi tiêu khổng lồ cho AI đã biến các tập đoàn này thành những doanh nghiệp thâm dụng vốn. Hiện giới đầu tư không còn sẵn sàng trả giá cao cho cổ phiếu của họ như trước.

Sức ép cũng đang lan rộng ra ngoài nhóm công nghệ lớn. Cổ phiếu các công ty dịch vụ công nghệ thông tin và tư vấn như Accenture, Gartner hay Cognizant bị bán mạnh trước lo ngại các công cụ AI sẽ tự động hóa chính những mảng việc cốt lõi của họ, từ lập trình, kiểm thử đến quy trình vận hành. Tại Hong Kong (Trung Quốc), chỉ số Hang Seng Tech giảm 18,9% do nhóm cổ phiếu nền tảng trực tuyến như Alibaba, Tencent kéo lùi.

Lý giải về điều này, ông Jim Reid, chiến lược gia của ngân hàng Deutsche Bank, cho hay những biến động trên chủ yếu do nhà đầu tư đang tiến hành chốt lời sau giai đoạn đặt cược quá mức vào các cổ phiếu này, bên cạnh lo ngại về quy mô chi tiêu đầu tư quá lớn, lập trường cứng rắn hơn của Fed và chi phí cho chip tăng cao. Theo ông, "cơn sốt AI" vẫn tiếp diễn trên toàn cầu, nhưng vai trò dẫn dắt thị trường tạm thời không còn thuộc về nhóm các “ông lớn” nữa.

Nhìn rộng hơn, các chuyên gia của tập đoàn tài chính PNC nhận định nguyên nhân sâu xa của toàn bộ tình trạng này nằm ở chỗ rất ít doanh nghiệp hiện chứng minh được lợi nhuận trực tiếp từ các khoản đầu tư cho AI.

Bong bóng hay chu kỳ thật?

Trong các biến số của sáu tháng tới, câu hỏi được giới đầu tư đặt lên trước hết là liệu chu kỳ đầu tư AI có đang biến thành bong bóng.

Phe cảnh báo có những lập luận đáng để tâm. Trong báo cáo triển vọng giữa năm, Viện Đầu tư BlackRock nêu ba vấn đề chưa có lời giải: AI có đang trở thành bong bóng? Chi phí cho AI có thể lên đến mức nào? Và bên nào mới thực sự nắm giữ giá trị từ AI? Đây đều là những câu hỏi khó có lời giải trong một sớm một chiều.

Tín hiệu cảnh báo sớm đã xuất hiện ngay trước khi nửa đầu năm khép lại, khi đà tăng của nhóm chip nhớ đảo chiều trong những phiên cuối tháng 6 và kéo theo đợt bán tháo mạnh ở chính các cổ phiếu từng tăng nóng nhất. Giới phân tích của công ty quản lý tài sản Schroders cũng chỉ ra một rủi ro cấu trúc: chi tiêu vốn của các tập đoàn điện toán đám mây đang trên đà tăng gấp ba lần trong ba năm tính đến 2026, trong khi các doanh nghiệp thâm dụng vốn hơn thường bị thị trường định giá ở mặt bằng thấp hơn. Điều này đồng nghĩa chính những "ông lớn" chi mạnh nhất cho AI có thể phải trả giá bằng hệ số định giá của mình.

Nhưng phe lạc quan cũng có dữ liệu để phản biện. Khác với các cơn sốt trước đây, đà tăng lần này có nền tảng lợi nhuận thực: theo phân tích của Schroders, kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp năm 2026 liên tục được điều chỉnh tăng. Trong đó, nhóm công nghệ thông tin tại các thị trường mới nổi được dự báo tăng trưởng lợi nhuận tới 180% trong năm nay.

Định giá của nhiều cổ phiếu tăng nóng nhất cũng chưa ở vùng cực đoan. Báo cáo tổng kết quý II/2026 của công ty quản lý tài sản thuộc ngân hàng đầu tư J.P. Morgan cho hay SK hynix hiện giao dịch ở mức khoảng 7 lần lợi nhuận dự phóng 12 tháng, còn Samsung khoảng 6 lần. Những con số này cho thấy giá cổ phiếu tăng chủ yếu nhờ lợi nhuận bùng nổ, chứ không thuần túy do kỳ vọng. Nhu cầu thực cũng chưa có dấu hiệu suy giảm, khi các tập đoàn điện toán đám mây tiếp tục nâng dự phóng chi tiêu vốn trong năm bất chấp xung đột tại Trung Đông.

Giữa hai luồng quan điểm, khuyến nghị được chú ý nhất đến từ chính BlackRock: thay vì đặt cược chọn đúng "người thắng cuộc" trong cuộc đua mô hình AI, nhà đầu tư nên tập trung vào các "nút thắt cổ chai" của toàn bộ chu kỳ - điện năng, lưới điện, bộ nhớ, chip và trung tâm dữ liệu. Đây là những mắt xích mà bất kỳ kịch bản phát triển AI nào cũng phải đi qua.

Ngoài ra, thị trường cũng còn những biến số khác. Theo ông Anthony Willis, nhà kinh tế cấp cao của công ty quản lý tài sản Columbia Threadneedle Investments, một trong những động lực lớn nhất của thị trường trong nửa cuối năm không phải địa chính trị mà là chính sách lãi suất của Fed. Thị trường hiện đặt cược Fed có khoảng 67% khả năng nâng lãi suất ít nhất 0,25 điểm phần trăm tại cuộc họp tháng 9/2026.

Với ngành công nghệ, tác động của lãi suất cao rất trực tiếp: cổ phiếu tăng trưởng bị định giá thấp hơn, còn các dự án trung tâm dữ liệu phải vay vốn đắt hơn.

Biến số còn lại là bài toán lợi nhuận của ứng dụng AI. Giới phân tích nhận định trọng tâm của nửa cuối năm sẽ dịch chuyển từ giai đoạn "xây hạ tầng" sang giai đoạn "chứng minh hiệu quả", trong đó tỷ lệ ứng dụng các tác nhân AI (AI Agent) trong doanh nghiệp và kế hoạch chi tiêu vốn của các tập đoàn công nghệ là hai chỉ dấu then chốt. Nếu lợi nhuận từ đầu tư AI tiếp tục mờ nhạt, làn sóng chi tiêu hàng trăm tỷ USD hoàn toàn có thể bị thị trường đánh giá lại theo hướng khắt khe hơn.

Nửa đầu năm 2026, thị trường đã trả lời câu hỏi "tiền chảy về đâu" - đó là hạ tầng AI. Nửa cuối năm, câu hỏi khó hơn đang chờ lời giải: những đồng vốn ấy có sinh ra lợi nhuận thật hay không? Lãi suất có thể khiến dòng tiền chững lại, nỗi lo bong bóng có thể khiến nó rung lắc, nhưng chỉ có lợi nhuận mới quyết định dòng tiền ở lại hay rời đi.