Cửa khẩu Mộc Bài cần cú hích hạ tầng để bứt phá

Nằm trên trục đường Xuyên Á, Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh) là cửa ngõ giao thương quan trọng kết nối Việt Nam với Campuchia và các nước ASEAN, giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biên mậu, đối ngoại và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Tuy nhiên, sau gần 30 năm hình thành và phát triển, tiềm năng to lớn của khu vực này vẫn chưa được khai thác tương xứng do hạ tầng chưa theo kịp yêu cầu phát triển mới.

*Lợi thế cửa ngõ quốc tế

Theo Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, hiện nay, mỗi ngày có từ 5.000 đến 6.000 lượt hành khách thuộc hơn 100 quốc tịch qua lại Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài; khoảng 200 lượt xe chở khách; hơn 800 lượt xe chở hàng hóa và khoảng 300 lượt xe rỗng lưu thông. Tổng số phương tiện qua lại đã vượt 1.300 lượt mỗi ngày, trong khi công suất thiết kế ban đầu của khu vực kiểm soát chỉ khoảng 200 lượt phương tiện/ngày.

Bên cạnh đó, hơn 80% lượng xe là phương tiện quá cảnh phải thực hiện kiểm tra hải quan trước khi thông quan, khiến áp lực lên hệ thống kiểm soát ngày càng lớn. Tình trạng ùn ứ cục bộ, quá tải tại một số thời điểm không còn là câu chuyện riêng của lực lượng chức năng mà đã trở thành điểm nghẽn đối với hoạt động logistics và giao thương quốc tế.

Ông Phan Văn Hòa, Bí thư Đảng ủy xã Bến Cầu, tỉnh Tây Ninh cho rằng, dư địa phát triển của khu vực cửa khẩu còn rất lớn. Tuy nhiên, bất cập lớn nhất hiện nay là hạ tầng cửa khẩu, trong khi lượng người, phương tiện và hàng hóa ngày càng tăng mạnh. Việc luồng khách, luồng hàng hóa và các khu chức năng cùng tập trung trong một không gian hạn chế đang tạo áp lực rất lớn cho công tác quản lý, kiểm soát và phát triển lâu dài.

Cùng với đó, khu vực biên giới Bến Cầu đang phải chịu tác động trực tiếp từ các biến động an ninh khu vực, hoạt động phòng chống tội phạm xuyên biên giới và các loại hình tội phạm mới. Điều đó càng cho thấy yêu cầu phát triển hạ tầng phải được đặt trong tổng thể nhiệm vụ phát triển kinh tế gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh. Nếu chỉ dựa vào vận tải đường bộ thì nguy cơ ùn tắc sẽ tiếp tục gia tăng khi lượng container tăng mạnh trong những năm tới. Việc nghiên cứu tuyến đường sắt kết nối cửa khẩu không chỉ giúp nâng cao năng lực vận tải mà còn mở ra dư địa phát triển logistics hiện đại.

Trong khi đó, nguồn thu từ hoạt động cửa khẩu mỗi năm lên tới hàng trăm tỷ đồng, song diện mạo hạ tầng vẫn chưa phản ánh đúng vai trò của một cửa khẩu trọng điểm quốc gia. Từ thực tiễn địa phương, Bí thư Đảng ủy xã Bến Cầu đề xuất cần đẩy nhanh các dự án nâng cấp khu vực cửa khẩu, đồng thời nghiên cứu các phương án phát triển dài hạn hơn. Bên cạnh tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài đang được triển khai, cần tính toán thêm các phương án kết nối đường sắt nhằm giảm áp lực vận tải đường bộ trong tương lai, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biên mậu, logistics, công nghiệp và dịch vụ hiện đại trên tuyến biên giới Tây Nam của Tổ quốc.

Ông Lâm Công Dự, Phó Giám đốc Sở Xây dựng tỉnh Tây Ninh cho biết, tỉnh đang rà soát nhiều dự án giao thông kết nối khu vực cửa khẩu, trong đó có các tuyến đường 786, 786B và những công trình có tính chất động lực. Nhu cầu đầu tư của địa phương rất lớn trong khi nguồn lực còn hạn chế, do đó tỉnh phải ưu tiên các công trình trọng điểm có khả năng tạo sức lan tỏa. Tuy nhiên, các đề xuất từ cơ sở liên quan đến mở rộng hạ tầng cửa khẩu, kết nối giao thông và nghiên cứu đầu tư đường sắt đều đã được ghi nhận để tiếp tục tham mưu trong giai đoạn tới.

* Chìa khóa để đánh thức tiềm năng

Sau khi tỉnh Tây Ninh mới được hình thành, câu chuyện nâng tầm Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài đang được đặt ra với tư duy mới và tầm nhìn dài hạn hơn.

Ông Trương Thanh Liêm, Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh thẳng thắn nhận định, quá trình phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài thời gian qua chưa thực sự phát huy đúng tiềm năng, lợi thế vốn có. Một trong những nguyên nhân là định hướng phát triển có thời điểm chưa phù hợp với quy luật thị trường. Trước đây nhiều kỳ vọng được đặt vào phát triển đô thị, song thực tế cho thấy công nghiệp phải là lĩnh vực đi trước. Chỉ khi hình thành được các khu công nghiệp quy mô lớn, thu hút lao động và dòng vốn đầu tư, mới tạo ra nhu cầu về nhà ở, thương mại, dịch vụ và đô thị. Ngược lại, nếu phát triển đô thị trước khi có nền tảng sản xuất, hiệu quả khai thác sẽ hạn chế.

Từ định hướng đó, tỉnh đang tập trung thu hút đầu tư các dự án công nghiệp quy mô lớn tại khu vực Mộc Bài. Một số nhà đầu tư chiến lược đã đăng ký nghiên cứu phát triển quỹ đất lên tới gần 2.000 ha, trong đó ưu tiên phát triển công nghiệp trước khi mở rộng đô thị. Song song với định hướng phát triển không gian kinh tế, hàng loạt dự án hạ tầng trọng điểm cũng đang được nghiên cứu triển khai.

Theo Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Tây Ninh, trước mắt cần nâng cấp toàn bộ hệ thống bến bãi logistics hiện hữu. Hiện có 5 bến bãi phục vụ xuất nhập khẩu hàng hóa nhưng nhiều hạng mục đã xuống cấp, chưa đáp ứng yêu cầu phát triển hiện đại. Một dự án đặc biệt quan trọng khác là tuyến đường kết nối từ cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài vào khu vực cửa khẩu. Tuyến đường này được định hướng quy mô 10 làn xe nhằm bảo đảm đồng bộ với cao tốc, tạo năng lực vận tải lớn khi lưu lượng phương tiện gia tăng trong tương lai.

Cùng với đó. các dự án cải tạo hệ thống thoát nước, chỉnh trang khu vực cửa khẩu, mở rộng trạm liên hợp kiểm soát cửa khẩu và tổ chức lại luồng vận tải hàng hóa, hành khách theo hướng khoa học hơn. Theo ông Trương Thanh Liêm, một trong những yếu tố mang tính quyết định đối với tương lai Mộc Bài chính là cơ chế chính sách đặc thù. Nếu không có các ưu đãi đủ sức cạnh tranh so với những địa bàn khác, việc thu hút các nhà đầu tư lớn sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Nhà đầu tư lựa chọn Mộc Bài không chỉ vì vị trí địa lý mà còn phải nhìn thấy những lợi ích vượt trội về chính sách. Đây là động lực quan trọng để hình thành các trung tâm công nghiệp, logistics và dịch vụ quy mô lớn trong tương lai”, ông Trương Thanh Liêm nhấn mạnh.

Thực tế yêu cầu phát triển Mộc Bài không chỉ dừng ở việc mở rộng một vài công trình riêng lẻ mà đòi hỏi một chiến lược hạ tầng đồng bộ, kết nối từ cao tốc, logistics, cửa khẩu đến các khu công nghiệp và đô thị.

Ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Tây Ninh khẳng định, Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài là một trong những động lực phát triển quan trọng nhất của tỉnh.

Theo ông Nguyễn Thanh Hải, tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài đang được triển khai là minh chứng cho sự quan tâm của Trung ương đối với việc phát huy vai trò cửa ngõ giao thương quốc tế của Mộc Bài. Đây cũng là tiền đề quan trọng để Tây Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu nâng tầm khu kinh tế cửa khẩu, tạo động lực phát triển mới cho khu vực biên giới. Trong bối cảnh tỉnh Tây Ninh mới sau hợp nhất đang tập trung nguồn lực cho nhiều công trình kết nối chiến lược, việc đầu tư cho Mộc Bài cũng phải được đặt trong tổng thể quy hoạch phát triển chung. Tuy nhiên, điều đó không làm thay đổi định hướng xuyên suốt là từng bước nâng tầm cửa khẩu, khai thác hiệu quả lợi thế vị trí địa kinh tế đặc biệt của khu vực.

Khi cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài hoàn thành, khi các trung tâm logistics, khu công nghiệp và hạ tầng cửa khẩu được đầu tư đồng bộ, Mộc Bài không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa mà còn có thể trở thành trung tâm kinh tế biên mậu hiện đại của vùng Đông Nam Bộ. Dư địa đã hiện hữu. Tiềm năng đã được nhận diện. Điều Mộc Bài cần lúc này là một cú hích hạ tầng đủ mạnh để mở cánh cửa phát triển cho cả một không gian kinh tế biên giới rộng lớn trong những thập niên tới.