Kỳ vọng bứt phá Đông Nam Bộ: Đừng để hạ tầng níu chân đầu tàu

Tuy nhiên, để chuyển những lợi thế về quy mô kinh tế, công nghiệp, logistics và vị trí cửa ngõ quốc tế trở thành động lực tăng trưởng mới, các địa phương trong vùng vẫn phải ưu tiên giải quyết bài toán kéo dài nhiều năm về hạ tầng kết nối và cơ chế liên kết phát triển.

Đó là thông tin được các chuyên gia nhấn mạnh tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 lần thứ II, với chủ đề "Vùng kinh tế phía Nam - động lực cho tăng trưởng hai con số", do Báo Người Lao động tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh sáng 9/6.

Bệ đỡ từ những quyết sách lớn

Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế, nền tảng cho sự phát triển của vùng Đông Nam Bộ được định hình từ Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Nam Bộ và Quyết định 370/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch vùng Đông Nam Bộ thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Đây là những quyết sách quan trọng tạo khung định hướng cho sự phát triển dài hạn của vùng.

Hiện Đông Nam Bộ đóng góp khoảng 40% tổng thu ngân sách nhà nước và thu hút hơn 40% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) của cả nước. Đây là trung tâm công nghiệp, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và kết nối quốc tế lớn nhất Việt Nam. Sự phát triển của vùng cũng tạo sức lan tỏa mạnh mẽ tới các khu vực khác như Tây Nguyên, Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong cấu trúc phát triển mới của vùng Đông Nam Bộ, TP. Hồ Chí Minh tiếp tục được xác định là cực tăng trưởng trung tâm. Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, Bộ Chính trị đã định hướng xây dựng quy hoạch tổng thể cho TP. Hồ Chí Minh mới, tạo nền tảng để thành phố định hình chiến lược phát triển kinh tế và tổ chức lại không gian tăng trưởng trong giai đoạn tới.

Trong thời gian tới, nếu Quốc hội ban hành các cơ chế đặc thù mới, trong đó có Luật Đô thị đặc biệt, TP. Hồ Chí Minh sẽ có thêm dư địa để phát huy vai trò đầu tàu của nền kinh tế. Hiện thành phố đang hướng tới các động lực tăng trưởng mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu đô thị sáng tạo, khu thương mại tự do, cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và hệ thống kết nối với các cảng nước sâu của Đồng Nai cùng khu vực lân cận.

Bộ Chính trị cũng vừa ban hành Nghị quyết số 09/2026 về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, tiếp tục xác định Thành phố là đầu tàu tăng trưởng của cả nước; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết vùng để nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả phát triển.

Những thay đổi này không chỉ mở rộng dư địa tăng trưởng cho TP. Hồ Chí Minh mà còn tạo điều kiện để các địa phương trong vùng phát huy lợi thế về công nghiệp, dịch vụ và logistics. Bên cạnh TP. Hồ Chí Minh, các địa phương trong vùng cũng đang được đặt vào những vai trò mới trong chuỗi liên kết phát triển. Nếu Đồng Nai tiếp tục khẳng định vị thế trung tâm công nghiệp thì Tây Ninh được kỳ vọng trở thành cửa ngõ giao thương và cực tăng trưởng mới dựa trên lợi thế kinh tế biên giới.

Theo ông Trần Văn Tươi, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh, tư duy phát triển khu vực biên giới hiện đã có nhiều thay đổi. Thay vì chỉ được nhìn nhận dưới góc độ quản lý hành chính, biên giới đang được định hướng trở thành hành lang kinh tế kết nối với Campuchia và khu vực ASEAN. Với hệ thống cửa khẩu quốc tế, đặc biệt là cửa khẩu Mộc Bài, Tây Ninh không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển của địa phương mà còn đóng vai trò cửa ngõ giao thương của toàn vùng Đông Nam Bộ.

Không gian phát triển của Tây Ninh đang được tổ chức theo ba trục gồm khu vực trung tâm, các hành lang kinh tế và hành lang biên giới. Thực tế cho thấy mô hình phát triển theo hành lang kinh tế đã bắt đầu phát huy hiệu quả khi thu hút lượng vốn đầu tư lớn trong những năm gần đây, mở ra dư địa tăng trưởng mới cho khu vực phía Tây của vùng Đông Nam Bộ.

Tháo điểm nghẽn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng

Dù đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để bứt phá, các chuyên gia cho rằng Đông Nam Bộ vẫn phải đối mặt với hai điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng và thể chế. Đây cũng là những hạn chế đã được chỉ ra trong quá trình tổng kết các Nghị quyết phát triển vùng suốt nhiều năm qua.

Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, sự phát triển năng động của Đông Nam Bộ trong thời gian dài đã tạo áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng. Nhiều tuyến kết nối liên vùng, đặc biệt ở khu vực phía Tây và Tây Bắc TP. Hồ Chí Minh, chưa theo kịp nhu cầu phát triển kinh tế và đô thị.

Vì vậy, việc đẩy nhanh tiến độ các dự án như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài hay mạng lưới đường sắt liên vùng không chỉ nhằm giải quyết bài toán giao thông mà còn tạo dư địa phát triển mới cho toàn khu vực.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng, hạ tầng chỉ là một phần của bài toán. Quan trọng không kém là cơ chế điều phối và liên kết phát triển giữa các địa phương trong vùng.

Ông Trần Văn Tươi, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh cho rằng, Đông Nam Bộ cần được nhìn nhận là một không gian kinh tế thống nhất, giữ vai trò động lực tăng trưởng của cả nước. Trong bối cảnh mới, hiệu quả phát triển của vùng phụ thuộc rất lớn vào khả năng phối hợp giữa các địa phương trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng và thu hút nguồn lực.

Theo ông, một trong những tín hiệu tích cực là tư duy liên kết vùng đang dần chuyển từ phối hợp mang tính hành chính sang hợp tác trên cơ sở lợi ích phát triển chung. Việc triển khai các tuyến giao thông kết nối giữa TP. Hồ Chí Minh và Tây Ninh thời gian qua cho thấy khi các địa phương có sự phân công rõ trách nhiệm, từ giải phóng mặt bằng đến đầu tư và khai thác hạ tầng, hiệu quả thực hiện được cải thiện đáng kể.

Ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cho rằng, cạnh tranh giữa các địa phương là điều tất yếu nhưng cần đặt trong khuôn khổ liên kết vùng. Thay vì cạnh tranh bằng ưu đãi hoặc giành dự án, các địa phương cần cùng hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng môi trường đầu tư, cải thiện dịch vụ công và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh cho rằng, chi phí logistics vẫn là một trong những rào cản lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong khu vực. Bên cạnh đó, sự thiếu đồng bộ trong thực thi chính sách giữa các địa phương cũng làm phát sinh thêm chi phí và thời gian cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo ông Xô, lợi thế của một không gian kinh tế liên kết sẽ khó được phát huy nếu doanh nghiệp vẫn phải thực hiện những thủ tục khác nhau khi đầu tư hoặc vận hành tại từng địa phương. Do đó, cùng với đầu tư hạ tầng, cần sớm xây dựng các cơ chế điều phối và chính sách thống nhất trên phạm vi toàn vùng, đặc biệt trong các lĩnh vực đầu tư, logistics, hải quan và thương mại.

Các chuyên gia cho rằng, vùng Đông Nam Bộ đang có cơ hội lớn để bước vào một giai đoạn phát triển mới. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện các công trình hạ tầng trọng điểm mà còn phải xây dựng được cơ chế liên kết vùng hiệu quả, bảo đảm các địa phương cùng phát triển trong một không gian kinh tế thống nhất.