Cúc Phương khởi động chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn

Ngày 26/6, tại Ninh Bình, Vườn quốc gia Cúc Phương triển khai chương trình tái hoang dã động vật quy mô lớn tại phân khu lõi của Vườn với sự phối hợp, hỗ trợ kỹ thuật của Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam (Save Vietnam’s Wildlife - SVW). 

Đây là hoạt động trọng tâm thực hiện Kế hoạch hành động tái hoang dã giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050, đồng thời góp phần triển khai Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học và các cam kết của Việt Nam về bảo tồn thiên nhiên.

Chương trình đánh dấu bước chuyển trong tư duy bảo tồn từ cứu hộ, bảo vệ từng cá thể sang phục hồi quần thể ngoài tự nhiên, khôi phục các chức năng sinh thái và nâng cao tính toàn vẹn của hệ sinh thái rừng. Với phương châm "Thiên nhiên dẫn dắt, con người hỗ trợ", Cúc Phương hướng tới mục tiêu đưa động vật trở về môi trường sống tự nhiên, từng bước tái thiết các mắt xích sinh thái đã suy giảm.

Theo kết quả nghiên cứu, quần thể động vật ăn cỏ lớn tại hệ sinh thái rừng núi đá vôi Cúc Phương đã giảm đáng kể, ảnh hưởng đến quá trình phát tán hạt giống, tái sinh rừng và cân bằng sinh thái. Vì vậy, trong giai đoạn đầu, Vườn quốc gia Cúc Phương lựa chọn hươu sao (Cervus nippon) và nai (Rusa unicolor) là hai loài ưu tiên tái hoang dã.

Theo kế hoạch, khoảng 60 cá thể hươu và nai sẽ được tái thả theo từng giai đoạn. Đợt đầu tiên dự kiến diễn ra ngày 29/6 với 19 cá thể, gồm 9 hươu sao và 10 nai. Tất cả đều được đánh giá nghiêm ngặt về sức khỏe, nguồn gen, tập tính và khả năng thích nghi; hồ sơ sinh học được xây dựng đầy đủ nhằm bảo đảm đa dạng di truyền và khả năng tồn tại lâu dài của quần thể sau tái thả.

Để nâng cao tỷ lệ sống sót, Trung tâm Cứu hộ, Bảo tồn và Phát triển sinh vật Cúc Phương áp dụng mô hình "thả mềm" theo tiêu chuẩn khoa học. Trước khi trở về tự nhiên, các cá thể được huấn luyện giảm dần sự phụ thuộc vào con người, tăng khả năng tự kiếm ăn, nhận biết nguồn nước, thích nghi với địa hình và hình thành các phản ứng sinh tồn cần thiết.

Khu vực tái hoang dã được lựa chọn là Trung tâm Bống, nằm sâu trong vùng lõi Vườn quốc gia Cúc Phương, có sinh cảnh rừng thường xanh trên núi đá vôi, nguồn nước ổn định, thức ăn tự nhiên phong phú và ít chịu tác động của con người. Các cá thể sẽ thích nghi trong khu quây bán tự nhiên rộng khoảng 2.000 m² từ 30-40 ngày trước khi được thả hoàn toàn vào rừng. Đây là phương pháp đang được nhiều chương trình bảo tồn trên thế giới áp dụng nhằm tăng khả năng thích nghi của động vật sau tái thả.

Song song với hoạt động tái hoang dã, Vườn quốc gia Cúc Phương tăng cường bảo vệ sinh cảnh, tuần tra, tháo gỡ bẫy săn bắt trái phép và ứng dụng hệ thống SMART trong quản lý, giám sát tài nguyên rừng. Sau khi tái thả, các cá thể sẽ được theo dõi bằng vòng cổ GPS, thiết bị VHF, bẫy ảnh và các phương pháp giám sát sinh học hiện đại nhằm đánh giá khả năng thích nghi, phạm vi hoạt động, sức khỏe, sinh sản và mức độ hòa nhập với môi trường tự nhiên. Dữ liệu thu thập sẽ là cơ sở để hoàn thiện quy trình tái hoang dã và phục hồi quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam.

Chương trình được triển khai với sự phối hợp của Save Vietnam's Wildlife, đơn vị hỗ trợ kỹ thuật trong đánh giá cá thể, chăm sóc thú y, huấn luyện tập tính, giám sát sau tái thả và chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về phục hồi quần thể động vật hoang dã.

Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Vườn quốc gia Cúc Phương, cho biết mục tiêu của công tác bảo tồn không chỉ dừng ở cứu hộ hay nuôi giữ động vật bán hoang dã mà là đưa chúng trở lại thiên nhiên để thực hiện đầy đủ vai trò sinh thái. Việc tái hoang dã hươu sao và nai là bước khởi đầu trong quá trình phục hồi các mắt xích sinh thái quan trọng đã suy giảm nhiều năm qua.

Theo ông Chính, đây không chỉ là hoạt động tái thả động vật mà còn là bước triển khai đầu tiên của chiến lược phục hồi thiên nhiên dài hạn tại Cúc Phương. Thành công của chương trình sẽ tạo cơ sở thực tiễn cho các hoạt động phục hồi quần thể động vật hoang dã ở Việt Nam, đồng thời hướng tới xây dựng Cúc Phương trở thành mô hình mẫu cấp quốc gia về cứu hộ, phục hồi và tái hoang dã, góp phần chia sẻ kinh nghiệm cho hệ thống các vườn quốc gia và khu bảo tồn trên cả nước.