Dấu ấn Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Khởi đầu vững chắc, hành động ngay

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã bế mạc vào sáng 24/4, hoàn thành toàn bộ chương trình đề ra sau 12 ngày làm việc tích cực, khẩn trương và trách nhiệm. Đây không chỉ là kỳ họp mở đầu một nhiệm kỳ mới mà còn là cột mốc quan trọng, thể hiện tinh thần "làm ngay, làm bài bản" để kịp thời thể chế hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng vào cuộc sống.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của kỳ họp là công tác nhân sự. Với quy trình chuẩn bị kỹ lưỡng và tinh thần dân chủ, trong 2,5 ngày làm việc đầu tiên, Quốc hội đã xem xét, quyết định cơ cấu tổ chức và bầu, phê chuẩn 39 nhân sự cấp cao của bộ máy Nhà nước nhiệm kỳ 2026-2031.

Quốc hội đã bầu ông Trần Thanh Mẫn, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội khóa XV tiếp tục giữ chức Chủ tịch Quốc hội khóa XVI; bầu ông Tô Lâm - Tổng Bí thư, đại biểu Quốc hội khóa XVI giữ chức Chủ tịch nước; bầu ông Lê Minh Hưng, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng giữ chức Thủ tướng Chính phủ.

Quốc hội khóa XVI đã hoàn thiện những chức danh lãnh đạo cấp cao của Nhà nước ở Trung ương, đây là nội dung trọng tâm để hoàn thiện bộ máy lãnh đạo cho giai đoạn mới.

Những điểm nhấn nổi bật

Cuộc bầu cử diễn ra vào ngày 15/3/2026 đã bầu đủ 500 đại biểu tại các đơn vị bầu cử trên cả nước - những đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, trong đó tỷ lệ đại biểu chuyên trách đạt 40% (cao hơn 1,4% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV; 5,5% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XIV). Đây là mức cao nhất từ trước đến nay. Những đại biểu Quốc hội được xem là hạt nhân, vai trò trung tâm trong hoạt động của Quốc hội, quyết định đến chất lượng hoạt động, năng lực lập pháp, giám sát tối cao và các vấn đề quan trọng của đất nước.

Ngay trong kỳ họp đầu tiên, Quốc hội khóa XVI đã thể hiện tinh thần đổi mới mạnh mẽ trong công tác lập pháp khi thông qua 9 luật và 31 nghị quyết quan trọng (trong đó có nghị quyết quy phạm pháp luật). Điểm chung lớn nhất của các đạo luật, nghị quyết được Quốc hội thông qua là tinh thần "tháo gỡ điểm nghẽn", đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tạo cơ chế đặc thù để khơi thông nguồn lực.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt được Quốc hội thông qua với nhiều thay đổi mang tính bước ngoặt; quyết nghị cá nhân cư trú có hoạt động sản xuất, kinh doanh có doanh thu năm từ mức quy định của Chính phủ trở xuống không phải nộp thuế thu nhập cá nhân. Căn cứ các chỉ số kinh tế vĩ mô, khả năng cân đối ngân sách, Chính phủ quy định mức doanh thu năm để phù hợp với bối cảnh kinh tế-xã hội trong từng thời kỳ. Như vậy, đồng nghĩa với việc Quốc hội chốt bỏ ngưỡng chịu thuế 500 triệu đồng với hộ kinh doanh. Việc kịp thời điều chỉnh linh hoạt sắc thuế đã khẳng định sự đồng hành của Quốc hội cùng doanh nghiệp và người dân, giúp các hộ kinh doanh, các doanh nghiệp, hợp tác xã, giảm bớt được gánh nặng về thuế, tạo điều kiện tích lũy, mở rộng sản xuất kinh doanh.

Thể hiện sự linh hoạt trong điều hành, trong Kỳ họp, một số nội dung mới đã được bổ sung vào chương trình, như việc Quốc hội bổ sung nội dung xem xét, điều chỉnh thuế đối với xăng dầu, nhiên liệu bay. Đây là những vấn đề rất cần thiết. Nếu không có phản ứng chính sách kịp thời thì sẽ ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô trong điều kiện giá xăng dầu thế giới biến động không ngừng.

Để đáp ứng yêu cầu thực tiễn giải phóng nguồn lực đất đai, phục vụ cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, ngay tại kỳ họp, Chính phủ đã trình Quốc hội xem xét, thảo luận, thông qua Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật về đất đai của tổ chức, cá nhân xảy ra trước khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực và giải pháp tiếp tục tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho các dự án tồn đọng, kéo dài.

Nghị quyết cho phép hình thành cơ chế thống nhất trong việc đánh giá các vụ việc một cách khách quan, toàn diện, thực hiện xem xét, xử lý tổ chức, cá nhân đảm bảo hợp lý, hợp tình, cân nhắc bối cảnh lịch sử cụ thể, phù hợp với các quy định pháp luật tại thời điểm xảy ra sai phạm. Ở góc độ tổng thể, Nghị quyết được kỳ vọng sẽ trực tiếp góp phần giải phóng nguồn lực đất đai - một trong những nguồn lực quan trọng nhất của nền kinh tế để phục vụ mục tiêu tăng trưởng 2 con số.

Không chỉ giải quyết các vấn đề cấp bách, Quốc hội đã dành nhiều thời gian xem xét, thảo luận kỹ lưỡng và quyết định hệ thống các kế hoạch phát triển 5 năm giai đoạn 2026-2030 bao gồm: Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội; Kế hoạch tài chính quốc gia, vay và trả nợ công; Kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Đáng chú ý, Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 của Quốc hội quyết nghị mục tiêu tổng quát là phát triển nhanh, bền vững đất nước; phấn đấu tăng trưởng GDP bình quân đạt từ 10%/năm trở lên gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm các cân đối lớn; cải thiện và nâng cao toàn diện đời sống nhân dân. Thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030, nước ta trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, thuộc nhóm 30 nền kinh tế có quy mô GDP hàng đầu thế giới...

Các quyết sách này đặt nền móng vững chắc để ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và tạo động lực thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số ngay từ những năm đầu nhiệm kỳ.

Tại kỳ họp, lần đầu tiên Quốc hội thông qua nghị quyết thí điểm thực hiện chế định luật sư công. Theo đó, cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Quân đội nhân dân, sĩ quan Công an nhân dân, người làm việc trong doanh nghiệp nhà nước mà đại diện chủ sở hữu là cơ quan (quy định tại khoản 2 Điều 1 của Nghị quyết này) được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư để thực hiện các công việc có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức thuộc hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước theo quy định của nghị quyết này và quy định khác của pháp luật có liên quan. Chính sách mới này nhằm tăng cường bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà nước trong các vụ việc pháp lý phức tạp, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập và tranh chấp quốc tế gia tăng. Chế định luật sư công sẽ được thí điểm tại 8 bộ và 10 địa phương. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ 1/10/2026 và được thực hiện đến hết 30/9/2028.

Động lực phát triển bền vững

Việc Quốc hội xem xét, thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa ngay trong Kỳ họp thứ Nhất cho thấy sự quan tâm sâu sắc của lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với lĩnh vực vốn được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội. Đồng thời, điều này cũng thể hiện sự chủ động, kịp thời của Quốc hội, Chính phủ trong việc thể chế hóa các chủ trương, đường lối lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Đây còn là dấu mốc quan trọng giúp tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo nền tảng để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển bền vững, sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới.

Cùng với đó, trong kỳ họp, Quốc hội đã nghe báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và nhân dân; xem xét kết quả giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri; thông qua Chương trình giám sát của Quốc hội năm 2027; xem xét báo cáo công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí và xem xét nhiều báo cáo quan trọng khác.

Với việc thông qua Luật Thủ đô (sửa đổi) và quyết nghị thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương cũng là hai quyết sách mang tính chiến lược, nhằm tạo ra những cực tăng trưởng mới cho đất nước.

Luật Thủ đô (sửa đổi) là đạo luật đặc thù, phân quyền mạnh mẽ nhất từ trước đến nay để Hà Nội bứt phá. Điểm đột phá quan trọng nhất của luật là tư duy phân quyền mạnh mẽ, toàn diện nhưng có kiểm soát chặt chẽ, gắn với nâng cao trách nhiệm giải trình của chính quyền thành phố. Theo đó, Hà Nội không chỉ dừng lại ở vai trò tổ chức thực thi chính sách, mà được trao quyền chủ động hơn trong thiết kế và ban hành chính sách, xây dựng các cơ chế đặc thù phù hợp thực tiễn phát triển của một đô thị đặc biệt. Đặc biệt, luật cho phép thành phố thí điểm các mô hình, chính sách mới (sandbox) đối với những lĩnh vực chưa được pháp luật quy định hoặc cần cách tiếp cận linh hoạt, từ đó tổng kết, hoàn thiện và đề xuất nhân rộng. Bên cạnh đó, luật còn mở rộng thẩm quyền của HĐND và UBND thành phố trong nhiều lĩnh vực then chốt. Qua đó, tạo điều kiện để thành phố chủ động huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực phục vụ phát triển.

Nghị quyết về việc thành lập thành phố Đồng Nai được Quốc hội thông qua sáng 24/4, có hiệu lực thi hành từ ngày 30/4/2026. Như vậy, Đồng Nai là thành phố thứ bảy trực thuộc Trung ương sau Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, Cần Thơ và Huế.

Cả Luật Thủ đô (sửa đổi) và việc thành lập thành phố Đồng Nai đều thể hiện tinh thần "đẩy mạnh phân cấp, phân quyền". Thay vì quản lý tập trung, Nhà nước đã trao quyền chủ động cho các “đầu tàu” kinh tế huy động nguồn lực, tháo gỡ vướng mắc và tạo ra các đột phá về tăng trưởng...

Đất nước ta đang đứng trước thời cơ và vận hội phát triển mới, đan xen với những khó khăn, thách thức ngày càng phức tạp. Trong bối cảnh đó, đặt ra yêu cầu Quốc hội phải tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và thực chất hơn trong tổ chức và hoạt động; không ngừng nâng cao chất lượng công tác lập pháp, giám sát tối cao và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thành công tốt đẹp. Trong phát biểu bế mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: Quán triệt sâu sắc chỉ đạo của đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, mỗi đại biểu Quốc hội cần tiếp tục phát huy cao độ vai trò là người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân; gắn bó mật thiết với cử tri; lắng nghe, phản ánh thực tiễn của cuộc sống để đưa vào nghị trường; đưa nguyện vọng của nhân dân thành các quyết sách đúng đắn, kịp thời, hiệu quả. Các cơ quan của Quốc hội tiếp tục nâng cao tính chuyên nghiệp, nâng cao chất lượng tham mưu, đảm bảo các quyết sách có tầm nhìn chiến lược, tính khả thi cao và sớm đi vào cuộc sống.