Dầu mỏ bước vào giai đoạn "bất an" mới

Cảnh báo của ông Gary Pedersen đã phản ánh đầy đủ trạng thái của thị trường dầu mỏ thế giới hiện nay: thiếu định hướng, thừa biến số. Thông thường, mùa Xuân là khoảng lặng của thị trường dầu mỏ. Nhu cầu sưởi ấm mùa Đông đã qua, trong khi cao điểm đi lại mùa Hè chưa tới. Nhưng năm nay, khoảng lặng ấy bị phủ bóng bởi bất ổn địa chính trị. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nhu cầu dầu trong quý II/2026 có thể giảm tới 1,5 triệu thùng/ngày - mức giảm sâu nhất kể từ đại dịch COVID-19. Trong khi đó, Tổ chức các Nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) thận trọng hơn khi chỉ đưa ra con số giảm 500.000 thùng/ngày. Khoảng cách dự báo lớn như vậy cho thấy ngay cả những tổ chức có dữ liệu mạnh nhất thế giới cũng đang gặp khó trong việc "đọc vị" thị trường. Khi người mua chưa chắc cần bao nhiêu, còn người bán chưa rõ phải bơm bao nhiêu, giá dầu rất dễ rơi vào trạng thái giật cục: tăng sốc rồi giảm sâu chỉ trong vài phiên giao dịch. Nói cách khác, dầu mỏ đang thiếu thứ quý giá nhất với thị trường tài chính: sự chắc chắn.

Trong khi nhiều doanh nghiệp co cụm trước bất ổn, Gunvor lại cho thấy một chân lý cũ: nơi nào có biến động lớn, nơi đó có lợi nhuận cao. Chỉ trong ba tháng đầu năm 2026, Gunvor bỏ túi hơn 1,6 tỷ USD lợi nhuận gộp, con số gần bằng cả năm 2025. Đây không chỉ là kết quả kinh doanh ấn tượng, mà còn là chỉ dấu cho thấy các nhà giao dịch chuyên nghiệp đang hưởng lợi từ những cú dao động cực mạnh của giá năng lượng.

Ông Pedersen cho biết Gunvor đã chuẩn bị từ sớm cho kịch bản xung đột tại Iran, rút kinh nghiệm từ các cuộc khủng hoảng trước đó - thời điểm công ty từng bị động trước các đợt tăng giá đột ngột. Năm 2022 là ký ức không thể quên của thị trường năng lượng, khi cuộc xung đột Nga -Ukraine (U-crai-na) đẩy giá khí đốt lên mức chưa từng có. Với Gunvor, bài học năm ấy giờ đã trở thành vốn liếng chiến lược: chuẩn bị trước rủi ro, giữ thanh khoản, săn chênh lệch giá, tận dụng mọi méo mó của thị trường. Gunvor hiện sở hữu hơn 4 tỷ USD tài sản tại Mỹ, và thị trường này chiếm khoảng 1/3 tổng hoạt động giao dịch của tập đoàn.

Trong những cơn địa chấn năng lượng gần đây, Mỹ ngày càng nổi lên như chiếc van an toàn của thế giới: vừa là nhà sản xuất dầu lớn, vừa là cường quốc xuất khẩu khí đốt tự nhiên hoá lỏng (LNG), vừa có hệ thống tài chính đủ sâu để hút vốn toàn cầu. Khi Trung Đông rối ren, dầu của Mỹ trở nên đáng tin cậy hơn. Khi Nga bị trừng phạt, khí đốt của Mỹ trở nên cần thiết hơn. Và khi thế giới thiếu công suất lọc dầu, các nhà máy Mỹ lập tức trở thành cỗ máy in tiền.

Cuộc xung đột tại Iran đã làm gián đoạn mạnh nguồn cung từ khu vực Vùng Vịnh, bóp nghẹt khả năng lọc dầu ở Trung Đông và kéo giá diesel, nhiên liệu máy bay tăng vọt. Trong khi nhiều nhà máy lọc dầu tại châu Á thiếu nguyên liệu, châu Âu bị giá dầu đầu vào bào mòn lợi nhuận, thì các nhà lọc dầu Mỹ ung dung hưởng lợi kép. Họ có dầu thô nội địa giá rẻ, thêm nguồn nhập từ Canada và Mexico, nhưng lại bán được nhiên liệu với giá quốc tế tăng mạnh. Theo công ty tư vấn Rystad, biên lợi nhuận lọc dầu tại Mỹ đã tăng lên 20–25 USD/thùng, gần gấp đôi mức hồi đầu tháng 3/2026. Lợi thế cấu trúc mà Mỹ âm thầm xây suốt hơn một thập kỷ - từ dầu đá phiến, hạ tầng đường ống đến công suất lọc dầu - nay đang phát huy toàn bộ sức mạnh.

Tại Phố Wall, từ đầu năm đến nay, giá cổ phiếu của ExxonMobil tăng 21%, của Chevron tăng 18%, nhóm cổ phiếu các công ty lọc dầu như Valero Energy, HF Sinclair, Marathon Petroleum, Phillips 66 tăng bình quân 27%. Những con số ấy là "lá phiếu tín nhiệm" của nhà đầu tư đối với ngành năng lượng Mỹ giữa lúc thế giới đầy biến động. Nhưng dù doanh nghiệp thắng lớn, người tiêu dùng Mỹ không đứng ngoài "cơn bão". Giá xăng tại các trạm bơm đã tăng mạnh, đe dọa tâm lý cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới.

Theo giới quan sát, trong ngắn hạn, giá dầu mỏ thế giới sẽ còn đi trên dây. Nếu căng thẳng ở Trung Đông leo thang, giá dầu có thể bật tăng sốc vì tâm lý lo ngại nguồn cung. Nhưng nếu kinh tế toàn cầu chậm lại và nhu cầu đúng như dự báo của IEA, giá cũng có thể rơi mạnh vì dư cung. Điều nguy hiểm nhất là hai kịch bản ấy có thể diễn ra nối tiếp nhau trong cùng một quý: tăng vì chiến sự, rồi giảm vì nhu cầu yếu. Khi thị trường dầu mỏ vận động theo tiêu đề tin tức thay vì nền tảng kinh tế, thế giới đang bước vào thời kỳ mà một quả tên lửa, một lệnh trừng phạt hay một phát biểu chính trị có thể đáng giá hơn cả triệu thùng dầu ngoài khơi.