Đề án 1 triệu ha lúa: Đòn bẩy số để nông dân tham gia thị trường carbon

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia vừa phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang tổ chức tọa đàm "Chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính phục vụ phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long".

Phát biểu khai mạc tọa đàm, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh nhấn mạnh, "Đề án phát triển một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ hướng đến mục tiêu nâng cao thu nhập cho người trồng lúa mà còn xây dựng nền sản xuất hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm với môi trường. Trong quá trình đó, chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính chính là hai trụ cột quan trọng, giúp tổ chức lại sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và từng bước tham gia thị trường carbon.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho rằng, hệ thống khuyến nông sẽ tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, lấy dữ liệu số làm nền tảng quản lý, lấy hợp tác xã và nông dân làm trung tâm phục vụ, đồng thời tăng cường kết nối với doanh nghiệp, các viện nghiên cứu và tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong sản xuất lúa; nhiều kết quả tích cực sau hơn hai năm triển khai Đề án báo cáo tại tọa đàm cho thấy, sau hơn hai năm triển khai Đề án, hệ thống khuyến nông đã đạt nhiều kết quả tích cực trong công tác truyền thông, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực phục vụ sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Thời gian qua, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã biên soạn và phát hành nhiều tài liệu hướng dẫn kỹ thuật; tổ chức các lớp đào tạo giảng viên nguồn, tập huấn cho cán bộ khuyến nông, hợp tác xã và nông dân; đồng thời phối hợp với doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế mở rộng hoạt động đào tạo tại các địa phương.

Đặc biệt, 100% các địa phương tham gia Đề án đã thành lập Tổ Khuyến nông cộng đồng, với 1.013 tổ với hơn 10.360 thành viên, tạo mạng lưới hỗ trợ kỹ thuật rộng khắp ngay tại cơ sở. Đây được xem là lực lượng nòng cốt trong việc chuyển giao tiến bộ kỹ thuật, hướng dẫn ghi chép nhật ký sản xuất, hỗ trợ hợp tác xã tổ chức vùng nguyên liệu và triển khai các nội dung của Đề án.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang cho biết, thực hiện “Đề án phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030”, tỉnh xây dựng kế hoạch triển khai với mục tiêu phát triển vùng chuyên canh lúa chất lượng cao đạt trên 352.000 ha tại 86 xã, phường.

Giai đoạn 2024-2025 đã đạt kết quả tích cực với hơn 144.000 ha tham gia Đề án; giai đoạn 2026-2030 tiếp tục mở rộng thêm hơn 208.000 ha, với tổng nguồn lực đầu tư dự kiến trên 3.100 tỷ đồng từ nhiều nguồn khác nhau. Qua thời gian triển khai Đề án mang lại nhiều kết quả nổi bật, nông dân đã tích cực áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như “1 phải 5 giảm”, tưới ngập khô xen kẽ, tiêu chuẩn SRP và VietGAP; giảm lượng giống gieo sạ, giảm phân bón hóa học và tiết kiệm nước tưới; nhiều mô hình đã giúp giảm chi phí đầu vào từ 3,3 - 5 triệu đồng/ha, tăng lợi nhuận từ 3,6 - 9,3 triệu đồng/ha so với phương thức canh tác truyền thống.

Cùng với đó, liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân được tăng cường, góp phần nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị ngành hàng lúa gạo; công tác thu gom, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, đặc biệt là rơm rạ, được đẩy mạnh theo hướng kinh tế tuần hoàn, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, gia tăng giá trị sản xuất và nâng cao lợi nhuận cho người trồng lúa.

Theo ông Hiệp, để thực hiện thành công các mục tiêu đến năm 2030, tỉnh xác định chuyển đổi số và quản lý phát thải khí nhà kính được xác định là những giải pháp then chốt. Chuyển đổi số giúp xây dựng cơ sở dữ liệu nông nghiệp đồng bộ, ứng dụng công nghệ viễn thám, GIS, IoT và cơ giới hóa thông minh trong sản xuất, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát vùng trồng; việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải (MRV) theo tiêu chuẩn quốc tế sẽ tạo nền tảng cho việc hình thành tín chỉ carbon, mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tài chính xanh và tăng thêm thu nhập cho người nông dân.

“Cùng với đó, việc số hóa chuỗi giá trị lúa gạo thông qua nhật ký điện tử, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kết nối thương mại điện tử sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, phát thải thấp của An Giang trên thị trường trong nước và quốc tế”, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang Trần Thanh Hiệp nhấn mạnh.

Tại hội thảo, các đại biểu thống nhất mốt số định hướng quan trọng thúc đẩy thực hiện Đề án trong giai đoạn tới như: tiếp tục hoàn thiện hạ tầng và cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và quản lý phát thải khí nhà kính; nâng cao năng lực cho lực lượng khuyến nông cộng đồng, hợp tác xã và nông dân trong ứng dụng công nghệ số, quản lý dữ liệu sản xuất và thực hành canh tác giảm phát thải; tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân để hình thành chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế; tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về kiểm kê phát thải khí nhà kính, hệ thống MRV và các điều kiện cần thiết để từng bước tham gia thị trường carbon trong lĩnh vực trồng lúa.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh khẳng định, chương trình tọa đàm thể hiện quyết tâm của ngành nông nghiệp trong việc xây dựng nền sản xuất lúa gạo hiện đại, xanh, phát thải thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Qua đây tạo diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân nhằm lan tỏa các giải pháp đổi mới sáng tạo, góp phần thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

“Những ý kiến, kiến nghị và kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ tại chường trình tọa đàm sẽ được tổng hợp để phục vụ công tác tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và tổ chức triển khai hiệu quả Đề án”, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh nhấn mạnh.