Điện Biên tìm hướng nâng giá trị nông sản bằng chuyển đổi xanh và liên kết chuỗi

Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp hàng hóa với các sản phẩm chủ lực như lúa gạo, cà phê, mắc ca, cây ăn quả. Tuy nhiên, sản xuất còn phân tán, chế biến sâu hạn chế và liên kết chuỗi giá trị chưa bền vững đang là những "điểm nghẽn" cần tháo gỡ để nâng cao sức cạnh tranh của nông sản địa phương.

Đây là nội dung được các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tập trung trao đổi tại Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên" do UBND tỉnh Điện Biên phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức tại tỉnh Điện Biên, ngày 18/7.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương cho biết, trong bối cảnh các thị trường ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, chuyển đổi xanh không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với sản xuất nông nghiệp.

Để khai thác hiệu quả lợi thế về đất đai, khí hậu và tài nguyên sinh thái, Điện Biên đang triển khai Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững. Nghị quyết xác định phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học - công nghệ và liên kết chuỗi giá trị là trọng tâm nhằm nâng cao giá trị gia tăng, sức cạnh tranh của nông sản và thu nhập cho người dân.

Theo ông Lò Văn Cương, với hơn 93% diện tích tự nhiên là đất nông nghiệp và lâm nghiệp, Điện Biên có nhiều điều kiện để phát triển các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Đến nay, toàn tỉnh đã hình thành hơn 10.000 ha lúa chất lượng cao, hơn 10.800 ha cà phê, 12.400 ha mắc ca và gần 5.000 ha cây ăn quả; đồng thời xây dựng 2 chỉ dẫn địa lý cùng 9 nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận cho các sản phẩm nông nghiệp. Tuy nhiên, quy mô sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế, liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân chưa chặt chẽ, trong khi thu hút đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng.

Lãnh đạo tỉnh Điện Biên cho biết, cùng với việc phát triển vùng nguyên liệu, Điện Biên đang đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nhất là các dự án chế biến và xây dựng chuỗi giá trị. Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư năm 2026, tỉnh đã ký biên bản ghi nhớ với nhiều nhà đầu tư nghiên cứu phát triển vùng nguyên liệu, chăn nuôi tập trung và chế biến nông sản, tạo thêm động lực cho quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Theo định hướng phát triển, năm 2026 Điện Biên phấn đấu mở rộng diện tích cà phê lên trên 13.130 ha, mắc ca gần 14.900 ha, rau các loại đạt 6.500 ha và cây ăn quả khoảng 5.000 ha. Việc hình thành các chuỗi giá trị bền vững từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được xác định là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của các sản phẩm chủ lực.

Từ góc độ khoa học, Thạc sĩ Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, đổi mới cơ cấu giống là giải pháp nền tảng để nâng cao hiệu quả ngành cà phê Arabica - một trong những sản phẩm có lợi thế của Điện Biên. Theo kết quả nghiên cứu, các giống mới như TN1, TN2, TN6, TN7, TN9 và đặc biệt là THA1 đều đạt năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, có khả năng kháng bệnh gỉ sắt tốt và chất lượng hạt cao hơn giống Catimor đang được trồng phổ biến. Bên cạnh đó, việc quản lý vùng trồng theo tiêu chuẩn truy xuất nguồn gốc, thích ứng với biến đổi khí hậu và đáp ứng các quy định về phát triển bền vững của thị trường xuất khẩu sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của cà phê Điện Biên.

Nếu đổi mới giống tạo nền tảng nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm thì đầu tư công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch được các chuyên gia đánh giá là khâu quyết định để gia tăng giá trị nông sản. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, từng ngành hàng cần được ứng dụng công nghệ phù hợp, từ sấy, bảo quản đối với lúa gạo; chế biến đặc sản, rang xay và lên men có kiểm soát đối với cà phê; đến kho lạnh, cấp đông nhanh, sấy lạnh, sấy thăng hoa đối với rau quả và công nghệ chiết xuất hoạt chất, ép dầu đối với dược liệu, mắc ca. Cùng với đó, việc tận dụng phụ phẩm để phát triển kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và gia tăng giá trị sản phẩm.

Các ý kiến tại diễn đàn thống nhất rằng, để xây dựng nền nông nghiệp xanh và nâng cao sức cạnh tranh, Điện Biên cần tiếp tục thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân; phát triển vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến sâu, chuyển đổi số và mở rộng thị trường tiêu thụ. Trong bối cảnh các thị trường ngày càng coi trọng tiêu chí xanh và phát triển bền vững, việc hình thành các chuỗi giá trị hoàn chỉnh từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ sẽ là điều kiện quan trọng để nông sản Điện Biên nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút đầu tư và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước cũng như quốc tế.