Điều kiện cần để Indonesia đạt được tăng trưởng công nghiệp

Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto. Ảnh: TTXVN

Tuy nhiên, chính phủ của ông vẫn đối mặt với nhiều thách thức.

Lệnh cấm bán điện thoại thông minh iPhone 16 gần đây của chính quyền Tổng thống Prabowo Subianto do công ty sản xuất điện thoại thông minh và thiết bị công nghệ Apple không tuân thủ các quy định về nội dung địa phương (LCR), là minh chứng cho sự căng thẳng ngày càng gia tăng giữa tham vọng công nghiệp và thực tế chính sách. Chính phủ Indonesia cho rằng lời đề nghị đầu tư 1 tỷ USD của Apple để sản xuất thiết bị định vị thông minh AirTag là không đủ, với lý do có sự khác biệt giữa khoản đầu tư được đề xuất và giá trị thực tế của nó.

Trên thực tế, chính sách LCR chỉ đại diện cho một yếu tố trong chiến lược thay thế nhập khẩu của Indonesia. Mặc dù đã giảm thuế quan, Indonesia vẫn trở nên bảo hộ hơn kể từ giữa những năm 2000 với việc gia tăng các biện pháp phi thuế quan. Một nghiên cứu của Arianto Patunru cho thấy nước này đã đặt ra 394 hạn chế thương mại kể từ năm 2015, vượt xa các nước thành viên ASEAN có thu nhập trung bình. Malaysia và Thái Lan chỉ đưa ra lần lượt 102, 112 biện pháp thương mại tương tự.

Các nhà hoạch định chính sách biện minh cho những hạn chế này bằng cách coi dân số đông của Indonesia là một thị trường hấp dẫn đối với các nhà sản xuất nước ngoài. Quan điểm này thúc đẩy những chính sách thay thế nhập khẩu nhằm kích thích sản xuất trong nước và giảm nhập khẩu. Tuy nhiên, một báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế chỉ ra rằng LCR thay vào đó lại cản trở khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Indonesia trong chuỗi giá trị toàn cầu (GVC). Sự thu hẹp của tầng lớp trung lưu Indonesia sau đại dịch COVID-19 càng làm suy yếu chiến lược tập trung vào thị trường này.

Tổng thống Prabowo và các trợ lý của ông có thể thay đổi cách tiếp cận nhằm thu hút lực lượng lao động khổng lồ của Indonesia vào những ngành có tiềm năng năng suất cao và khả năng cạnh tranh toàn cầu. Nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB) cho thấy gần 2/3 số công nhân Indonesia bị mắc kẹt trong các lĩnh vực có năng suất lao động tương đối thấp, khiến họ không thể kiếm được mức lương cao hơn. Kế hoạch của ông Prabowo nhằm tiếp tục di sản hạ nguồn của người tiền nhiệm Joko Widodo và mở rộng chính sách này lên tới 28 mặt hàng đặt ra câu hỏi về tác động của nó đối với quá trình công nghiệp hóa.

Hạ nguồn sản phẩm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản có thể hứa hẹn, nhưng điều tương tự không thể xảy ra đối với hạ nguồn các sản phẩm khoáng sản như ngành công nghiệp luyện nickel. Cách tiếp cận này không tạo ra giá trị gia tăng đáng kể cho kinh tế Indonesia nói chung và cũng không làm tăng tỷ lệ lao động trong ngành công nghiệp kim loại.

Việc áp dụng cách tiếp cận bảo hộ để nâng cao khả năng cạnh tranh sản xuất của Indonesia cũng đã lỗi thời trong bối cảnh mạng lưới sản xuất toàn cầu hiện nay. Sản xuất không còn tuân theo mô hình tập trung trong một quốc gia duy nhất. Về cơ bản, nó đã chuyển sang hoạt động thông qua GVC, với quy trình sản xuất được phân bổ trên nhiều quốc gia khác nhau dựa trên lợi thế so sánh, từ khai thác nguyên liệu thô đến phân phối sản phẩm cuối cùng. WB nhận định rằng Indonesia phải đối mặt với khả năng cạnh tranh thấp hơn do khả năng hội nhập vào GVC còn hạn chế.

Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có thể giải quyết những thiếu sót chính của Indonesia về công nghệ tiên tiến, chuyên môn, vốn hàng hóa thiết yếu và mạng lưới sản xuất được thiết lập tốt. Sự tham gia ngược vào GVC - nơi các công ty địa phương trở thành nhà cung cấp trong chuỗi - thúc đẩy chuyển giao công nghệ, tăng cường phát triển kỹ năng và mang lại cơ hội việc làm có năng suất cao hơn cho lao động dư thừa của Indonesia. 

Thương mại cởi mở hơn cũng tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất hàng hóa. Các quy định rõ ràng và minh bạch trở thành một yếu tố quan trọng khác.