Đồng Nai – từ thương cảng sầm uất đến thành phố sân bay

Từ thương cảng sầm uất bậc nhất Nam Bộ

Đồng Nai có bề dày lịch sử 328 năm hình thành và phát triển. Vùng đất Đồng Nai gắn liền với công cuộc mở cõi về phương Nam của dân tộc. Năm 1698 được coi là dấu mốc quan trọng khi Thống suất Nguyễn Hữu Cảnh được chúa Nguyễn Phúc Chu cử vào kinh lược xứ Đàng Trong đã thành lập dinh Trấn Biên, tiền thân của tỉnh Biên Hoà sau này.

Đến năm 1808, dinh Trấn Biên đổi thành Trấn Biên Hòa, là một trong năm trấn quan trọng thuộc Gia Định thành với địa giới rộng lớn bao trùm nhiều tỉnh thành Đông Nam Bộ ngày nay.

Lịch sử ghi dấu Nông Nại đại phố (tên gọi khác là Cù Lao phố, nay cù lao thuộc phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai) từng là thương cảng sầm uất bậc nhất khu vực vào thế kỷ XVII - XVIII, tạo tiền đề cho truyền thống giao thương và phát triển đô thị năng động.

“Với địa hình thuận lợi trong việc giao thương, Cù Lao phố đã trở thành một cảng quan trọng đầu tiên của Nam Bộ và phát triển hưng thịnh trong thời gian dài. Cù Lao Phố là một địa điểm dân cư đa chủng, đông đảo nhất là người Việt, lại là một trung tâm thương mại quốc tế, một đại phố đô hội sớm nhất ở phương Nam”, cuốn Cù Lao phố, lịch sử và văn hóa, Nhà xuất bản Đồng Nai ghi.

Theo Ban Tuyên giáo và Dân vận Đồng Nai: Đồng Nai là vùng đất giàu bản sắc văn hóa và có hệ thống di sản phong phú. Đồng Nai là nơi hội tụ và giao thoa văn hóa của 37 dân tộc anh em với hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo đa dạng. Tỉnh sở hữu 121 di tích được xếp hạng, trong đó có 6 di tích quốc gia đặc biệt như: Văn miếu Trấn Biên, Đền thờ Nguyễn Hữu Cảnh, Di tích Chiến khu Đ, địa danh Phú Riềng đỏ, Khu căn cứ Tà Thiết; những danh thắng nổi tiếng như Khu bảo tồn Thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai; Vườn quốc gia Cát Tiên, Núi Bà Rá - Thác Mơ, núi Chứa Chan…

“Những di sản, danh thắng này không chỉ là niềm tự hào về truyền thống đấu tranh, xác lập chủ quyền mà còn là nguồn lực nhân văn quý giá để phát triển du lịch và giáo dục tư tưởng, tạo nên bản sắc riêng biệt cho đô thị Đồng Nai trong tiến trình hội nhập”, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Đồng Nai nhận định.

Đến đô thị sân bay, trung tâm logistics, thương mại quan trọng của cả nước

“Chúng ta có đầy đủ cơ sở để tin tưởng vào chặng đường phía trước, một nền tảng công nghiệp vững chắc, vị trí chiến lược của vùng Đông Nam Bộ, hệ thống hạ tầng đang được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là các dự án động lực quốc gia; cùng với đó là truyền thống đoàn kết, năng động, dám nghĩ, dám làm của Đảng bộ và Nhân dân Đồng Nai”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai Nguyễn Văn Út khẳng định.

Theo ông Nguyễn Văn Út: "Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, chúng ta không thể đi theo lối mòn cũ, mà phải đổi mới mạnh mẽ tư duy phát triển, cách làm và phương thức quản trị. Trong đó, kiến tạo mô hình phát triển mới, đưa Đồng Nai chuyển từ “tỉnh công nghiệp” sang “thành phố công nghiệp – đô thị – dịch vụ hiện đại”, phát triển theo chiều sâu, dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số. Đồng thời bứt phá về hạ tầng chiến lược, lấy hạ tầng giao thông, đô thị và logistics làm đòn bẩy, tạo ra không gian phát triển mới, nâng tầm vị thế Đồng Nai trong liên kết vùng và quốc gia".

Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai thông tin, trong thời gian qua, Đồng Nai đã phát triển nhanh, toàn diện, hình thành không gian kinh tế - đô thị đa trung tâm, gắn kết chặt chẽ với các hành lang phát triển và các trung tâm kinh tế lớn.

Với quy mô dân số trên 4,49 triệu người, GRDP năm 2025 đạt gần 677.932 tỷ đồng, đóng góp khoảng 5% GDP và xếp thứ 4 cả nước; thu ngân sách trên 102.000 tỷ đồng, GRDP bình quân đầu người đạt 152,8 triệu đồng/người. Đồng Nai là một trong những địa phương có quy mô kinh tế và mức độ công nghiệp hóa cao của cả nước với tỷ trọng công nghiệp, xây dựng, dịch vụ đạt trên 80%; đồng thời, là không gian phát triển có tính tích hợp, liên kết vùng sâu rộng với đầy đủ hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ, kết nối giữa đường thủy, đường bộ và đường hàng không.

“Quy mô và chất lượng phát triển này không chỉ phản ánh năng lực nội tại mà còn cho thấy Đồng Nai không những là một tỉnh phát triển mạnh, mà thực chất đã đạt tới quy mô và tầm vóc của một trung tâm kinh tế cấp quốc gia, có sức ảnh hưởng lan tỏa lớn đến toàn vùng phía Nam và cả nước”, Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai khẳng định.

Chính vì thế, tỉnh Đồng Nai cho rằng, việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương với mô hình thành phố công nghiệp, đô thị hiện đại, trung tâm logistics và nông nghiệp công nghệ cao là yêu cầu khách quan, cấp thiết, nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng về phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đồng thời là cơ sở để hoàn thiện ngay thể chế, huy động và phân bổ hiệu quả các nguồn lực với mục tiêu trước mắt là hoàn thiện ngay các phương thức giao thông, hạ tầng cảng kết nối từ thủ phủ công nghiệp sẵn có với cửa khẩu hàng không, biên giới; khơi thông các điểm nghẽn; phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, giá trị và khát vọng phát triển của địa phương.

Tại buổi làm việc với Ban Chính sách Chiến lược Trung ương mới đây, bà Trương Thị Hương Bình, Giám đốc Sở Tài chính Đồng Nai cho biết, cuối năm 2026, khi Cảng hàng không quốc tế Long Thành chính thức đưa vào khai thác, sẽ tạo động lực hình thành chuỗi dịch vụ giá trị gia tăng bao quanh sân bay như logistics hàng không, trung tâm phân phối, thương mại tự do, dịch vụ tài chính – ngân hàng, khách sạn, hội nghị và đô thị thông minh. Từ đó, Đồng Nai sẽ có thêm những động lực phát triển kinh tế mới, tạo bước chuyển quan trọng cho tăng trưởng và hội nhập quốc tế.

Bà Trương Thị Hương Bình dẫn chứng việc Đồng Nai đang triển khai đề án đô thị sân bay Long Thành với quy mô 43.000 ha gắn với hành lang phát triển sông Đồng Nai và tuyến đại lộ ven sông Đồng Nai sẽ là cực tăng trưởng quan trọng ở phía Nam tỉnh.

“Khu vực này sẽ hình thành trung tâm dịch vụ hàng không, logistics, thương mại quốc tế, tài chính, hội nghị và các khu đô thị hiện đại, góp phần mở rộng không gian phát triển đô thị – công nghiệp – dịch vụ, gắn kết chặt chẽ với Thành phố Hồ Chí Minh”, bà Trương Thị Hương Bình nói.

Ngoài ra, cũng tại khu vực Cảng hàng không quốc tế Long Thành, Đồng Nai đang triển khai đề án Khu thương mại tự do quy mô gần 7.500 ha, kỳ vọng sẽ trở thành trung tâm logistics, phân phối quốc tế và dịch vụ thương mại – tài chính, hàng không. Đây là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và tăng cường vai trò của Đồng Nai trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi khu thương mại tự do đi vào hoạt động, dự kiến sẽ có tác động tích cực đến kinh tế tỉnh Đồng Nai.

Cụ thể, theo tính toán Khu thương mại tự do sẽ hình thành các ngành kinh tế mũi nhọn mới, đóng góp vào tăng trưởng GRDP, dự kiến từ 1,5-2,5%; chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, dự kiến sau khi hoạt động Khu thương mại tự do đóng góp cho GRDP của Đồng Nai khoảng 8-10,5%.

Ngoài ra, Khu thương mại tự do sẽ thu hút khoảng 150.000 lao động chất lượng cao làm việc, và đào tạo được 50.000 kỹ sư, chuyên gia công nghệ phục vụ cho các ngành trọng điểm.

Dự kiến sau khi đi vào hoạt động, ngân sách nhà nước thu từ việc cho thuê đất Khu thương mại tự do khoảng 11,8 tỷ USD; thu từ thuế các tổ chức hoạt động trong khu ước khoảng 8.000 -10.000 tỷ đồng mỗi năm.

Ngày 24/4, Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Đồng Nai trực thuộc Trung ương. Nghị quyết quyết nghị thành lập thành phố Đồng Nai trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số của tỉnh Đồng Nai. Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 30/4/2026.

Tỉnh Đồng Nai khẳng định, với vai trò là đầu mối liên kết trực tiếp các hành lang phát triển và trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Thành phố Hồ Chí Minh với khu vực Tây Nguyên, Duyên hải Nam Trung Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, cùng hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, nhất là hạ tầng giao thông, công nghiệp, dịch vụ, logistics được đầu tư ngày càng đồng bộ, hiện đại cùng với Cảng hàng không quốc tế Long Thành đang được xây dựng và hoàn thiện với tiến độ nhanh, đã hội tụ đầy đủ các yếu tố của một đô thị Đồng Nai có tiềm năng phát triển lớn, đa trung tâm, đa chức năng và có tính lan tỏa mạnh trên phạm vi vùng phía Nam và cả nước.