Đồng Tháp tìm đường đưa cây sen thoát mác "chụp ảnh rồi về"

Trong khuôn khổ Lễ hội sen Đồng Tháp lần thứ III năm 2026, ngày 20/6, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Cao Lãnh và các đơn vị liên quan tổ chức hội thảo sen với chủ đề "Từ ngành hàng sen đến hệ sinh thái kinh tế sen".

Tại hội thảo, ông Nguyễn Hùng Tráng - Bí thư Đảng ủy phường Cao Lãnh đánh giá, những năm qua, ngành hàng sen đã có nhiều bước phát triển đáng ghi nhận. Nhiều vùng sản xuất tập trung được hình thành; sản phẩm chế biến từng bước khẳng định vị thế trên thị trường; mô hình du lịch cộng đồng gắn với sen đã mang lại những trải nghiệm đặc sắc.

Đặc biệt, sản phẩm sen Đồng Tháp được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, tạo nền tảng quan trọng cho việc xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, nhìn từ một góc độ rộng hơn, những kết quả đó mới chỉ là bước khởi đầu. Tiềm năng của sen vẫn còn rất lớn và dư địa phát triển vẫn còn nhiều hơn so với những gì đang khai thác.

Trong hội thảo, các nhà khoa học, chuyên gia, doanh nghiệp và nông dân đã trao đổi, chia sẻ nhiều nội dung như: giải pháp kỹ thuật canh tác để nâng cao chất lượng hạt sen tươi; quy trình quản lý tổng hợp một số bệnh hại quan trọng trên sen; công tác quản lý và phát triển chỉ dẫn địa lý Đồng Tháp cho sản phẩm sen.

Cùng đó là công nghệ bảo quản trong chế biến các sản phẩm sen và tiềm năng chế biến sâu ngành sen trong dược phẩm, dược liệu; sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp sản phẩm sen hướng tới kinh tế tuần hoàn; dữ liệu, nội dung số và thương mại điện tử đối với ngành hàng sen...

Qua quá trình nghiên cứu, PGS.TS Lê Minh Tường - Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ và các cộng sự nhận thấy có nhiều bệnh phổ biến trên cây sen như: thán thư, thối ngó, thối thân và thối gương. Do đó, nhóm nghiên cứu đã xây dựng quy trình quản lý tổng hợp một số bệnh hại quan trọng trên cây sen phù hợp với hai điều kiện canh tác gồm chuyên canh sen và luân canh 1 vụ lúa - 1 vụ sen.

Hai mô hình trình diễn áp dụng quy trình tại Tháp Mười và Cao Lãnh cho thấy hiệu quả giảm bệnh đạt 70 - 87%, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học, giảm chi phí sản xuất và nâng cao năng suất, lợi nhuận so với tập quán canh tác truyền thống, góp phần sản xuất sen theo hướng bền vững và thân thiện với môi trường - PGS.TS Lê Minh Tường cho biết.

Chia sẻ về tiềm năng chế biến sâu ngành sen, PGS.TS Nguyễn Minh Chơn - Viện Công nghệ sinh học và thực phẩm (Đại học Cần Thơ) cho biết, sen có thể làm hoa cảnh, thực phẩm, trích hóa chất và dược liệu. Chế biến sản phẩm sen hiện nay có thể chia thành 4 nhóm: thực phẩm tươi - sơ chế; thực phẩm khô; thực phẩm giá trị gia tăng và mỹ phẩm - chăm sóc sức khỏe.

Ở Đồng Tháp, ngành sen đã có hơn 100 sản phẩm, trong đó nhiều sản phẩm đạt OCOP như trà hoa sen, trà tâm sen, trà lá sen, hạt sen tươi và hạt sen khô.

Đại diện Công ty TNHH Lotus Healthy Food cho rằng, tương lai của ngành sen Việt Nam không nằm ở việc bán nguyên liệu mà nằm ở việc xây dựng các sản phẩm chế biến sâu có thương hiệu. Những năm qua, công ty đã đầu tư mạnh vào hoạt động nghiên cứu phát triển sản phẩm, marketing và mở rộng thị trường nhằm thấu hiểu nhu cầu của người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

Khi tạo ra được các sản phẩm khác biệt, tiện lợi và phù hợp với xu hướng tiêu dùng hiện đại, giá trị của hạt sen có thể tăng lên nhiều lần so với hình thức bán thô. Đó cũng là hướng đi giúp nâng cao doanh thu, lợi nhuận cho doanh nghiệp và góp phần nâng tầm giá trị cây sen Đồng Tháp trên thị trường quốc tế.

Dưới góc độ du lịch, bà Phan Yến Ly - Giám đốc Công ty Tư vấn, truyền thông và sự kiện Cánh Cam chia sẻ về vấn đề "Khai thác câu chuyện sen thiết kế sản phẩm du lịch và tăng tính kết nối, gia tăng giá trị sen". Theo bà Ly, cần thay đổi căn bản trong cách khai thác du lịch sen ở Đồng Tháp là chuyển từ mô hình tham quan đơn thuần (đến ngắm sen, chụp ảnh rồi ra về) sang việc kiến tạo một hệ sinh thái trải nghiệm đa giác quan, lấy chính câu chuyện về cây sen làm "sợi chỉ" xuyên suốt. Để tăng tính kết nối và gia tăng giá trị của sen trong du lịch nên khai thác xu hướng du lịch chăm sóc sức khỏe và tỉnh thức bằng liệu pháp sen; kinh tế tuần hoàn và du lịch không rác thải…

Tại hội thảo, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp Lê Chí Thiện cho biết, đơn vị sẽ tổng hợp đầy đủ các tham luận, ý kiến thảo luận và kiến nghị để tham mưu định hướng phát triển ngành hàng sen. Thời gian tới, ngành nông nghiệp tiếp tục nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu sen theo hướng tiêu chuẩn hóa, sản xuất xanh và phát thải thấp; thúc đẩy liên kết giữa nông dân - hợp tác xã - doanh nghiệp - du lịch - phân phối để hình thành chuỗi giá trị sen có tổ chức.

Bên cạnh đó, ưu tiên phát triển chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn nhằm tối ưu toàn bộ giá trị cây sen; từng bước xây dựng dữ liệu ngành hàng sen.