Đất Sen Hồng và hành trình viết câu chuyện kinh tế cho loài hoa

Tỉnh tập trung nâng cao giá trị ngành hàng sen theo hướng chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm và giảm chi phí, nâng cao chất lượng.

Với niềm đam mê cây sen, suốt 15 năm qua, anh Lê Văn Bo ở xã Phong Mỹ gắn bó với nghề trồng sen và khai thác các giá trị kinh tế từ sen. Anh Bo không chỉ trồng sen để bán gương sen như truyền thống mà còn nghiên cứu, sản xuất ra nhiều sản phẩm từ sen kết hợp kinh doanh dịch vụ du lịch. Anh Lê Văn Bo chia sẻ, sen có giá trị kinh tế cao vì gần như tất cả những bộ phận của cây sen đều được sử dụng. Hiện tại, anh trồng 12 ha sen, vừa bán sen nguyên liệu, vừa chế biến sâu một số sản phẩm từ sen như trà tim sen, trà lá sen, sữa sen… Nhìn chung, việc trồng sen mang về lợi nhuận cao gấp 3 - 4 lần so với trồng lúa.

Theo lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, cây sen đã gắn bó với vùng đất Đồng Tháp từ nhiều thế hệ và trở thành hình ảnh đặc trưng của địa phương. Năm 2015, diện tích trồng sen toàn tỉnh đạt 1.265 ha, sản lượng gần 1.000 tấn. Tuy nhiên, giai đoạn 2016 - 2019, do ảnh hưởng sâu bệnh và thiếu liên kết tiêu thụ, diện tích sen giảm mạnh chỉ còn khoảng 800 - 880 ha. Từ năm 2021 đến nay, nhờ các chính sách hỗ trợ phát triển ngành hàng và sự tham gia tích cực của người dân, diện tích sen đã phục hồi lên khoảng 1.800ha, tập trung tại các địa phương như Tháp Mười, Tam Nông, Cao Lãnh, Tân Hồng và Lấp Vò.

Gần như tất cả bộ phận của cây sen đều có thể sử dụng và mang lại giá trị kinh tế. Không chỉ dừng lại ở sản phẩm truyền thống như gương sen, ngó sen hay lá sen, Đồng Tháp còn phát triển nhiều sản phẩm giá trị gia tăng như: tinh dầu sen, trà sen, sữa sen, hạt sen sấy, tơ sen, tranh lá sen, thư pháp lá sen và nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo… Giá trị sản xuất ngành hàng sen tỉnh Đồng Tháp thu về hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm; tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho nhiều lao động, nhất là lao động ở nông thôn.

Đồng Tháp có hơn 100 sản phẩm được chế biến từ các các bộ phận của cây sen; trong đó, gần 60 sản phẩm sen đạt chứng nhận OCOP từ 3 sao trở lên. Ông Nguyễn Trọng Hương, Nhà sáng lập Công ty TNHH Sản xuất và thương mại Hương Sen Đồng Tháp (xã Thanh Bình) cho biết, trong thời gian dài, ông dày công nghiên cứu về cây sen và các sản phẩm chế biến từ sen. Muốn phát huy tối đa tác dụng của sen cần kết hợp với y học cổ truyền. Cùng với nghiên cứu, công ty còn đầu tư nhiều thiết bị, máy móc hiện đại để phục vụ sản xuất. Công ty đã có hơn 15 sản phẩm chế biến từ sen và đang nghiên cứu, cho ra thêm một số sản phẩm nữa trong thời gian tới. Hiện, công ty có 7 sản phẩm đạt OCOP 4 sao như sữa hạt sen, trà tim sen, trà lá sen, trà sen túi lọc…

Để phát triển ngành hàng sen bền vững, ngành chức năng tỉnh Đồng Tháp quan tâm rà soát quy hoạch và phát triển vùng sản xuất sen tập trung, đủ điều kiện an toàn, quy mô lớn nhằm đáp ứng nguyên liệu phục vụ cho chế biến tiêu thụ trong nước, xuất khẩu và du lịch. Bên cạnh đó, cải thiện quy trình canh tác sen bền vững, chuẩn hóa, đa dạng hóa giống sen đáp ứng nhu cầu của thị trường tiêu thụ như sen lấy củ, lấy thân, lấy lá, lấy gương. Các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh tích cực tìm tòi nghiên cứu đa dạng hóa các sản phẩm từ sen như: du lịch, thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm và quà lưu niệm…

Theo ông Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội ngành hàng sen Đồng Tháp, ngoài củ sen, hạt sen thì hiện nay, các sản phẩm từ lá sen và các sản phẩm chế biến sâu từ hoa sen là những sản phẩm có thế mạnh sắp tới trong thị trường xuất khẩu. Hiện nay, về giá trị của cây sen, bên cạnh việc phát triển theo ngành thực phẩm, có thể khai thác sâu vào mảng chế biến của dược phẩm và mỹ phẩm. Đây là 2 mảng có giá trị gia tăng cao và khai thác được các tinh chất của sen.

Đồng Tháp là một trong những địa phương có nhiều đặc sản độc đáo về ẩm thực; trong đó, có các món ăn từ sen vô cùng hấp dẫn và đa dạng. Tỉnh đã xác lập kỷ lục Việt Nam với 200 món ăn chế biến từ sen. Theo nghiên cứu Đông y, nhiều  bộ phận của sen mang đến những giá trị dinh dưỡng. Vì thế, các món ăn từ sen không chỉ đẹp, bắt mắt, bắt vị mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Từ những cánh đồng sen rộng bao la, hoa sen khoe sắc, tỏa ngát hương thơm và đa dạng hóa các món ăn ngon từ sen… đã trở thành nguồn nguyên liệu quan trọng cho các hoạt động du lịch trải nghiệm và du lịch sinh thái, góp phần gia tăng giá trị chuỗi ngành hàng.

Thời gian qua, Đồng Tháp chú trọng phát huy giá trị văn hóa, kinh tế của cây sen gắn với phát triển du lịch và tạo dựng hình ảnh địa phương. Tiếp nối thành công của những kỳ lễ hội trước, từ ngày 18 đến 21/6, tại phường Cao Lãnh diễn ra Lễ hội sen Đồng Tháp năm 2026 với chủ đề “Về nghe sen kể chuyện” với nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, hội thảo về sen… Sự kiện nhằm tôn vinh hoa sen, phát huy giá trị văn hóa, kinh tế cho các sản phẩm chế biến từ cây sen; thúc đẩy ngành hàng sen gắn với phát triển du lịch, quảng bá hình ảnh đất sen hồng đến du khách gần xa.

Từ lâu, sen là một trong những cây trồng đặc trưng của Đồng Tháp. Tỉnh có nhiều sản phẩm từ các bộ phận của cây sen đã được phát huy giá trị, mang lại lợi ích cho sức khỏe và nâng cao đời sống người dân. Từ đó, góp phần hình thành và phát triển chuỗi giá trị ngành hàng sen Đồng Tháp đa giá trị hơn, phù hợp với xu hướng nền kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh hiện nay.