Dư địa nâng cao giá trị nông sản thông qua chế biến còn rất lớn

Nâng cao giá trị nông sản, không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là yêu cầu chiến lược cho ngành nông nghiệp Việt nói chung và TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới. Không đơn thuần là tăng khối lượng sản xuất, mà câu chuyện tăng giá trị nông sản chính là sự chuyển đổi từ sản xuất thô sang sản xuất giá trị gia tăng, với với công nghệ, quy chuẩn chất lượng và kết nối thị trường.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện nay, trên 30% nông sản được đưa vào chế biến sâu, phần còn lại được tiêu thụ tươi hoặc xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu, cho thấy dư địa nâng cao giá trị nông sản thông qua chế biến còn rất lớn.

* Chế biến – chìa khóa tăng giá trị nông sản

Hợp tác xã nông nghiệp thương mại dịch vụ du lịch Bầu Mây (xã Hòa Hiệp, TP. Hồ Chí Minh) từ trước đến nay nổi tiếng với sản phẩm tiêu ăn liền 6 cấp độ. Thay vì chỉ là gia vị, sản phẩm từ hợp tác xã “biến hóa” thành thực phẩm tiện lợi, có thể bỏ túi, ăn trực tiếp hàng ngày, hỗ trợ sức khỏe. Bên cạnh đó, hợp tác xã còn nghiên cứu tung ra thị trường nhiều dòng sản phẩm mới từ củ hoài sơn, một loại dược liệu quý trong đông y, gia tăng giá trị của sản phẩm lên gấp nhiều lần, vừa phục vụ xuất khẩu, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước.

“Chúng tôi luôn hướng tới việc khai thác tối đa giá trị các nông sản quen thuộc này, biến nó trở thành món ăn đa dạng, gần gũi, tiện lợi cho người dân. Ví dụ, với tiêu ăn liền 6 cấp độ, người tiêu dùng có thể bỏ túi mang theo bên mình mỗi lúc; hay các loại bánh từ bột hoài sơn, bún ăn liền hoài sơn, kết hợp sốt tiêu tươi, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của người tiêu dùng”, bà Lâm Hoa Hậu, đại diện Hợp tác xã nông nghiệp thương mại dịch vụ du lịch Bầu Mây cho biết.

Chế biến sâu, tăng giá trị nông sản còn là hướng phát triển tất yếu trong bối cảnh ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng chuyển dần từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group, để tận dụng hết tiềm năng, lợi thế vùng nguyên liệu, ngoài xuất khẩu trực tiếp, bắt buộc phải chế biến sâu. Đó là lý do nhiều năm nay, đơn vị này đã tập trung nghiên cứu phát triển các sản phẩm trái cây sấy, và gặt hái thành công khi được thị trường đón nhận nồng nhiệt khi vừa ra mắt.

“Tôi thấy dư địa thị trường trái cây chế biến trên thị trường toàn cầu còn rất lớn, trong khi đó, chúng ta lại đang lãng phí rất nhiều nông sản không đạt tiêu chuẩn hình thức để xuất khẩu tươi, nhưng vẫn đảm bảo chất lượng, dinh dưỡng. Chế biến, không chỉ tận dụng triệt để, mà còn gia tăng giá trị, nâng tầm chất lượng sản phẩm. Hiện, chúng tôi cho ra đời sản phẩm trái cây sấy thăng hoa Titi Food như: xoài, măng cụt, sầu riêng, bánh dừa, bánh xoài, tương lai thêm nhiều loại trái cây khác”, ông Nguyễn Đình Tùng cho biết.

Theo TS. Lê Phong Hải, Giám đốc Trung tâm chuyển giao khoa học Biotech Solution, chế biến sâu là con đường phát triển bền vững cho nông sản Việt nói chung, và các sản phẩm nông sản lợi thế của TP. Hồ Chí Minh nói riêng, phù hợp với kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và tăng trưởng phát thải thấp. Không chỉ kéo dài vòng đời sản phẩm, giúp nông sản tham gia vào các chuỗi phân phối hiện đại, phân khúc thị trường giá trị cao, chế biến sâu còn tăng giá trị nông sản lên 3 - 5 lần.

Bên cạnh đó, chế biến sâu giúp hạn chế tình trạng xuất thô, phụ thuộc vào một vài thị trường nhập khẩu, từ đó tránh tái diễn điệp khúc “được mùa, mất giá”, giúp  nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp chủ động hơn trong việc điều tiết cung - cầu, thay vì chạy theo thị trường như trước đây.

* Sản xuất theo tín hiệu thị trường

Các chuyên gia kinh tế nông nghiệp cũng cho rằng, để nâng cao giá trị nông sản, ngoài việc đầu tư mạnh cho chế biến, không thể tách rời khỏi tín hiệu thị trường.

Bán cái thị trường cần, thay vì bán cái mình có, đang trở thành nguyên tắc cốt lõi của kinh tế nông nghiệp hiện đại. Theo TS. Nguyễn Đăng Nghĩa, chuyên gia kinh tế nông nghiệp, nông nghiệp Việt Nam nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng vẫn còn tình trạng sản xuất manh mún, tự phát, dễ dẫn đến cung vượt cầu. Vì vậy, cùng với việc gia tăng chế biến, cần phải xây dựng được chuỗi giá trị gia tăng, đi từ sản xuất đến tiêu thụ.

“Doanh nghiệp phải là đầu tàu dẫn dắt sản xuất và nông hộ phải tổ chức thành các tổ hợp, hợp tác xã, thì mới tạo điều kiện thuận lợi hình thành được các chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sản xuất cho nông nghiệp”, TS. Nguyễn Đăng Nghĩa cho biết.

Tại Đại hội lần thứ nhất Hội sản phẩm nông nghiệp sạch TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vina T&T Group, với vai trò Chủ tịch Hội cũng nhấn mạnh, kết nối sản xuất với thị trường là con đường phát triển bền vững để nâng tầm nông sản Việt Nam nói chung và TP. Hồ Chí Minh nói riêng. Do đó, sứ mệnh của Hội Sản phẩm Nông nghiệp sạch TP. Hồ Chí Minh là kết nối các doanh nghiệp vào một chuỗi cung ứng bài bản, từ sản xuất phải đảm bảo an toàn thực phẩm, tuân thủ các tiêu chí sản xuất sạch, đến quy trình thu hái, vận chuyển, sơ chế, chế biến và phân phối đến tay người tiêu dùng.

“TP. Hồ Chí Minh, giờ đây không chỉ là thị trường rộng lớn, mà còn là vùng nguyên liệu dồi dào, rất nhiều tiềm năng cho doanh nghiệp. Chúng tôi khuyến khích các doanh nghiệp theo đuổi con đường sản xuất sạch, nâng cao giá trị nông sản, mục tiêu khép kín chuỗi nông sản từ sản xuất đến tay người tiêu dùng. Khi kết nối các doanh nghiệp vào chuỗi cung ứng bài bản, chúng tôi có thể sản xuất theo đặt hàng của thị trường, dựa vào thị trường để phát triển sản phẩm phù hợp”, ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch Hội Sản phẩm Nông nghiệp sạch TP. Hồ Chí Minh cho biết.

Theo bà Nguyễn Thị Hương Lan, đại diện Công ty TNHH Mice EIMS Hàn Việt, tiềm năng thị trường của nông sản sạch Việt Nam rất dồi dào, nhất là khi được định vị đúng trong phân khúc khách hàng. Theo đó, hiện nay, xu hướng quà tặng từ sản phẩm nông nghiệp đang rất được người dân TP. Hồ Chí Minh và nhiều thị trường cao cấp ưa chuộng, nhưng tập trung chủ yếu vào sản phẩm nhập khẩu từ Australia, Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc. Trong khi đó, Việt Nam, cái nôi của nhiều nông sản sạch “ngon, bổ, rẻ” lại chưa được đầu tư đúng mức về thương hiệu, bao bì và câu chuyện sản phẩm.

“Khi được định vị đúng thị trường, nông sản sạch không chỉ là món ăn, mà còn có thể trở thành sản phẩm tinh hoa, quà tặng “xanh”, có giá trị cả về mặt sử dụng lẫn kinh tế. Chúng tôi đang đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá tiềm năng, lợi thế nông sản sạch tại thị trường trong nước, và quốc tế, tiếp cận trực tiếp nhà mua hàng, thông qua hoạt động triển lãm, qua đó góp phần xây dựng hình ảnh nông sản Việt chất lượng trong mắt người tiêu dùng trong và ngoài nước”, bà Nguyễn Thị Hương Lan cho biết.

Nâng cao giá trị nông sản vì thế không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà là quá trình chuyển đổi toàn diện từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, gắn chặt sản xuất với thị trường, công nghệ và chiến lược thương hiệu, từ đó mở lối cho nền nông nghiệp bền vững, hiện đại và sức cạnh tranh cao.