Đưa chính sách dầu khí từ tư duy “ưu đãi đầu tư” sang “cạnh tranh toàn cầu”

Chiều 4/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.

Tạo nền tảng phát triển lâu dài ngành dầu khí

Cho ý kiến về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi), đại biểu Phan Thị Thùy Linh (Thanh Hóa) cho rằng, lần sửa luật này không chỉ nhằm tháo gỡ vướng mắc mà phải tạo bước đột phá, đưa chính sách dầu khí từ tư duy “ưu đãi đầu tư” sang “cạnh tranh toàn cầu”.

Theo đại biểu, Luật Dầu khí năm 2022 đã tạo được những chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, sau ba năm thi hành, trong bối cảnh sản lượng tại các mỏ hiện hữu suy giảm tự nhiên, giá dầu biến động khó lường và xu hướng chuyển dịch năng lượng toàn cầu diễn ra rất nhanh, yêu cầu đặt ra đối với lần sửa đổi này không chỉ là tháo gỡ những vướng mắc phát sinh mà còn phải tạo được bước đột phá.

Dự thảo Luật đã bổ sung nhiều chính sách mạnh như hạ thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp, giảm thuế xuất khẩu dầu thô, nâng tỷ lệ thu hồi chi phí. Đây là bước tiến đáng ghi nhận.

Đại biểu đề nghị xây dựng cơ chế đầu tư linh hoạt, minh bạch; phân định rõ các chức năng của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam; đồng thời coi nhân lực chất lượng cao và năng lực công nghệ nội sinh là nền tảng phát triển lâu dài của ngành dầu khí.

Đại biểu Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) đề nghị, cần tiếp tục rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa dự án Luật Dầu khí (sửa đổi) với các luật có liên quan như Luật Biển Việt Nam, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, Luật Điện lực, Luật Bảo vệ môi trường, các luật về thuế và Luật Ngân sách nhà nước.

Về phân quyền, giao quyền và vai trò của Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, đại biểu cho biết, dự thảo Luật tăng thẩm quyền cho Tập đoàn trong một số khâu chuyên môn, kỹ thuật, phê duyệt và quản lý hợp đồng dầu khí. Quy định này nhằm tạo thuận lợi, tăng tính chủ động cho doanh nghiệp nhà nước giữ vai trò nòng cốt trong ngành dầu khí.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị xác định rõ vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đại diện chủ sở hữu và vai trò của doanh nghiệp trong hoạt động dầu khí, bảo đảm không phát sinh tình trạng doanh nghiệp vừa tham gia hoạt động kinh doanh, vừa thực hiện chức năng quản lý nhà nước.

Trường hợp giao Tập đoàn quyết định hoặc chấp thuận một số nội dung về kỹ thuật, dự thảo cần quy định rõ phạm vi, điều kiện, tiêu chí, trách nhiệm giải trình, cơ chế kiểm tra, giám sát và hậu kiểm, phù hợp với mô hình tổ chức hiện hành. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế kiểm soát và trách nhiệm của các cơ quan có liên quan trong việc giao thẩm quyền cho Tập đoàn.

Về chính sách ưu đãi trong hoạt động dầu khí, đại biểu Vũ Thị Lan Anh đồng tình với việc tiếp tục quy định cơ chế ưu đãi, khuyến khích đầu tư đối với các mỏ nhỏ, mỏ tận thu, mỏ có điều kiện địa lý phức tạp, chi phí cao, rủi ro lớn và các dự án tận thu nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, hạn chế lãng phí.

Tuy nhiên, đối với các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế xuất khẩu dầu thô và các chính sách ưu đãi khác, đại biểu đề nghị rà soát để bảo đảm phù hợp với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu, Luật Đầu tư, Luật Ngân sách nhà nước và các nghị quyết của Quốc hội về thuế. Đồng thời, cần đánh giá đầy đủ tác động của các chính sách ưu đãi đối với nguồn thu ngân sách nhà nước; quy định rõ nguyên tắc, phạm vi, điều kiện và thẩm quyền áp dụng.

Tăng cường bảo vệ người dám đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện các quy định về xác định thiệt hại, mở rộng trách nhiệm bồi thường đối với trường hợp chậm hoặc không thực hiện công vụ trái pháp luật; đồng thời, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thực thi công vụ.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Hà Nội) góp ý một số nội dung đối với quy định sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 về phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế. Đại biểu đánh giá việc chuyển từ quy định liệt kê bốn nhóm hành vi sang quy định mang tính khái quát và dẫn chiếu sang Luật Quản lý thuế là bước tiến lớn. Quy định này phù hợp với điểm g khoản 1 Điều 38 Luật Quản lý thuế năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 1/7/2026), bám sát nguyên tắc "gây thiệt hại trái pháp luật đến đâu thì bồi thường đến đó"; đồng thời, thể hiện đúng tinh thần của Hiến pháp về bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu dẫn chứng thực tiễn giải quyết 3 vụ việc tại Bạc Liêu, Đắk Lắk và Vĩnh Phúc trước đây với tổng số tiền bồi thường hơn 3,8 tỷ đồng đã cho thấy các cơ quan có trách nhiệm bồi thường đều phải linh hoạt dẫn chiếu quy định của pháp luật về thuế để giải quyết. Do đó, đại biểu cho rằng, quy định như dự thảo Luật vừa giải quyết triệt để những vướng mắc từ thực tiễn, vừa không mở rộng quá nhanh phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhận định, một trong những điểm sáng của dự thảo Luật là kịp thời thể chế hóa các chỉ thị, kết luận mới của Đảng về tăng cường bảo vệ người dám đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát kỹ để bảo đảm tính thống nhất với Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi).

Cũng cho ý kiến về bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) tán thành với việc bổ sung trách nhiệm bồi thường khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng, áp dụng không kịp thời hoặc áp dụng không đúng biện pháp bảo vệ, gây thiệt hại.

Đại biểu kiến nghị, dự thảo Luật cần làm rõ nội hàm pháp lý của “tiêu cực”; xác định người nào thuộc diện được bảo vệ, cơ quan nào có nghĩa vụ bảo vệ, thời điểm nghĩa vụ phát sinh, biện pháp nào phải áp dụng và căn cứ xác định quan hệ nhân quả. Nếu thiếu các điều kiện này thì quyền được ghi nhận nhưng khó thực hiện. Cùng với đó, đại biểu đề nghị sửa đồng bộ Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí, Luật Tố cáo và tách nội dung sửa luật liên quan thành một điều riêng.