Đưa dòng vốn đầu tư ra công trường

Không còn đo sức hút đầu tư bằng số dự án được chấp thuận hay những lễ khởi công, Gia Lai đang rà lại 52 dự án vốn ngoài ngân sách chưa triển khai, bóc tách trách nhiệm từng bên và lấy khối lượng thi công, vốn giải ngân làm thước đo.

Bóc từng nút thắt giữ chân dự án

Để đưa một dự án từ quyết định chấp thuận đầu tư ra công trường, nhà đầu tư phải hoàn thành nhiều thủ tục liên quan. Qua rà soát, mỗi dự án đang vướng một việc khác nhau. Có dự án chưa xong quy hoạch chi tiết, chưa được giao đất hoặc cho thuê đất; có dự án chậm giải phóng mặt bằng, chưa hoàn tất hồ sơ môi trường, xây dựng và phòng cháy, chữa cháy… Vì vậy, dù đã được chấp thuận, nhiều dự án vẫn chưa thể triển khai, nguồn vốn đăng ký chưa đi vào nền kinh tế.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tuấn Thanh yêu cầu các sở, ngành, địa phương xác định việc tháo gỡ khó khăn, đẩy nhanh tiến độ khởi công các dự án ngoài ngân sách là nhiệm vụ trọng tâm những tháng cuối năm 2026; trong đó, tập trung xử lý 52 dự án chưa khởi công tại 34 xã, phường. Trong số này, 31 dự án thuộc 22 xã, phường đã quá thời điểm phải khởi công. Các địa bàn còn nhiều dự án chưa chuyển động gồm Quy Nhơn Bắc, Quy Nhơn, Phú Thiện, Phù Mỹ và một số xã ở khu vực phía Tây của tỉnh.

Theo ông Nguyễn Tuấn Thanh, tiến độ triển khai thời gian qua chưa tương xứng với số lượng, quy mô dự án và yêu cầu phát triển của tỉnh. Bên cạnh nguyên nhân khách quan, một số cơ quan, địa phương phối hợp xử lý hồ sơ chưa quyết liệt, chưa bám thời hạn. Ở chiều ngược lại, có nhà đầu tư chưa chủ động hoàn thiện thủ tục, chưa tập trung đủ nguồn lực, chậm báo cáo tiến độ và vốn thực hiện; cá biệt có dự án đã khởi công nhưng chưa triển khai thực chất trên hiện trường.

Những dự án được điểm tên cho thấy nút thắt không nằm ở một lĩnh vực. Tại phường Quy Nhơn Bắc, Khu đô thị phía Tây Nam cầu Long Vân còn phải xử lý các nội dung về bồi thường, giải phóng mặt bằng, đất đai và xây dựng. Ba dự án nhà ở xã hội gồm Nhà ở xã hội phía Tây đường Trần Nhân Tông 2, Chung cư Phú Tài Lộc và Nhà ở xã hội Long Vân 1 phải tiếp tục rà soát toàn bộ điều kiện khởi công.

Ở khu vực nông thôn, một số dự án chăn nuôi tại Phú Thiện, Ia Lâu, Ia Le vướng quy hoạch, trích lục, thuê đất, kiểm kê, bồi thường hoặc giải phóng mặt bằng. Dự án Lâm nghiệp ứng dụng công nghệ cao Khang Phát tại xã Ayun còn phải giải quyết kiến nghị của người dân về đường đi chung nằm trong ranh giới dự án. Trường hợp này cho thấy tháo gỡ cho nhà đầu tư không thể tách khỏi việc bảo đảm quyền đi lại hợp pháp của cộng đồng.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai Cao Thanh Thương xác định giải phóng mặt bằng là một trong những điểm nghẽn lớn. Với nhóm dự án đang rà soát, ngành nông nghiệp và môi trường được giao xử lý thủ tục đất đai, môi trường; phối hợp chính quyền cấp xã, Trung tâm Phát triển quỹ đất làm rõ từng nội dung còn vướng, nguyên nhân, trách nhiệm và thời hạn hoàn thành.

Đẩy nhanh tiến độ không đồng nghĩa nới lỏng yêu cầu pháp lý. Hồ sơ đủ điều kiện phải được giải quyết ngay; hồ sơ thiếu phải được hướng dẫn đầy đủ một lần, tránh để doanh nghiệp bổ sung vòng quanh. Riêng dự án chăn nuôi, việc rút ngắn thời gian xử lý càng không thể đánh đổi các yêu cầu về môi trường, nguồn nước, khoảng cách an toàn và đời sống khu dân cư, nguy cơ ô nhiễm về sau.

Điểm đáng chú ý của đợt rà soát là tỉnh không gom mọi dự án chưa khởi công vào cùng một nguyên nhân. Mỗi hồ sơ phải chỉ rõ thời gian chậm, thủ tục còn lại, phần việc thuộc cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương hay nhà đầu tư, người chịu trách nhiệm và mốc hoàn thành cuối cùng. Cách làm này giúp trả lời câu hỏi quan trọng nhất: dòng vốn đang bị chặn ở đâu?

UBND tỉnh yêu cầu các sở, ngành và địa phương áp dụng thống nhất Quyết định số 3263/QĐ-UBND về quy trình, thời gian giải quyết thủ tục đầu tư, xây dựng, đất đai, lâm nghiệp, môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Đây là cách chặn tình trạng cùng một hồ sơ nhưng mỗi nơi vận dụng khác nhau, hoặc doanh nghiệp phải bổ sung giấy tờ qua nhiều vòng mà vẫn chưa biết thời điểm kết thúc.

Tháo gỡ cũng không phải gia hạn vô điều kiện. Với dự án chậm kéo dài, đã nhiều lần được hỗ trợ nhưng không chuyển biến, cơ quan chức năng phải làm rõ số lần gia hạn, thời gian chậm và khả năng tiếp tục thực hiện. Dự án không còn khả năng triển khai hoặc vi phạm quy định phải được đề xuất chấm dứt hoạt động, thu hồi theo pháp luật. Đất đai và cơ hội phát triển không thể bị giữ mãi trong một hồ sơ không tạo ra sản phẩm, việc làm hay nguồn thu.

Đo kết quả ngay trên công trường

Theo yêu cầu của tỉnh, dự án chỉ được tính hoàn thành chỉ tiêu khi bảo đảm đầy đủ điều kiện theo quy định và thực sự thi công trên hiện trường. Sau lễ khởi công, nhà đầu tư phải duy trì thi công, tạo khối lượng và giải ngân vốn. Trường hợp tổ chức khởi công rồi dừng lại sẽ bị kiểm tra, điều chỉnh kết quả theo dõi và xem xét trách nhiệm của các bên liên quan.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Tuấn Thanh yêu cầu Cụm công nghiệp Trung Thành tại xã Phù Mỹ hoàn tất các thủ tục còn lại, khởi công trước ngày 10/10/2026 và triển khai thi công thực chất ngay sau đó. Khu đô thị phía Tây Nam cầu Long Vân phải đủ điều kiện khởi công trước ngày 30/10/2026. Các dự án chăn nuôi tại Phú Thiện, Ia Lâu và Ia Le phải khởi công trong tháng 9 hoặc trước ngày 15/10/2026, tùy từng dự án.

Sở Tài chính được giao phối hợp kiểm tra hiện trường, đối chiếu báo cáo, cập nhật hằng tuần tiến độ khởi công, khối lượng thực hiện, vốn giải ngân và những vướng mắc còn tồn tại. Như vậy, trạng thái dự án không còn được xác định bằng một dòng ghi trong hồ sơ mà bằng chuyển động thật trên công trường.

Cách đo này đặc biệt cần thiết với dự án sử dụng diện tích đất lớn. Nếu công trình không chuyển động, thiệt hại không chỉ là vốn đăng ký chưa được thực hiện. Quỹ đất bị giữ lại; người dân trong vùng dự án khó sử dụng tài sản; địa phương mất cơ hội lựa chọn nhà đầu tư khác; quy hoạch phát triển cũng bị ảnh hưởng. Việc nghiên cứu công khai định kỳ một số dự án chậm triển khai, nếu có tiêu chí rõ ràng và thông tin được kiểm chứng, sẽ tạo thêm áp lực thực hiện cam kết, đồng thời giúp nhận diện phần trách nhiệm thuộc cơ quan công quyền hay doanh nghiệp.

Bí thư Đảng ủy phường Quy Nhơn Nguyễn Hữu Khúc cho rằng, trách nhiệm của cấp cơ sở không dừng ở xác nhận hiện trạng hoặc chuyển hồ sơ lên cấp trên. Phường phải bám từng dự án, trực tiếp kiểm tra hiện trường, phối hợp xử lý đất đai, quy hoạch và thủ tục thuộc thẩm quyền. Mỗi vướng mắc cần xác định cơ quan xử lý, người chịu trách nhiệm, thời hạn hoàn thành; khi phần việc của Nhà nước đã được giải quyết, nhà đầu tư phải triển khai đúng cam kết.

Tuy nhiên, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền, nhân lực và sự phối hợp. Với những hồ sơ liên ngành vượt khả năng xử lý của cấp xã, cần xác định rõ đầu mối, thời hạn và trách nhiệm phối hợp, tránh tình trạng chuyển hồ sơ lòng vòng mà không giải quyết dứt điểm.

Cơ chế trách nhiệm hai chiều giúp tránh hai cách nhìn cực đoan: coi mọi dự án chậm đều do thủ tục hành chính, hoặc mặc nhiên quy lỗi cho doanh nghiệp. Khi nhà nước hoàn thành phần việc, nhà đầu tư phải chuẩn bị tài chính, nhân lực và điều kiện thi công theo tiến độ đã cam kết. Doanh nghiệp chậm kéo dài, không bảo đảm năng lực hoặc đã được tháo gỡ nhưng vẫn không triển khai phải chịu xử lý, kể cả chấm dứt hoạt động và thu hồi dự án nếu đủ căn cứ.

Giá trị của hoạt động thu hút đầu tư chỉ được thể hiện khi nhà ở xã hội được đưa vào sử dụng, cụm công nghiệp hoàn thành hạ tầng, các dự án nông nghiệp bảo đảm yêu cầu môi trường và khu đô thị được triển khai đúng quy định. Vì vậy, xử lý 52 dự án chưa khởi công là nhiệm vụ Gia Lai cần tập trung trong những tháng cuối năm 2026. Kết quả thực hiện sẽ cho thấy hiệu quả phối hợp giữa các sở, ngành, địa phương và trách nhiệm của từng nhà đầu tư trong việc đưa nguồn vốn đã đăng ký vào thực tế.