Eo biển Hormuz tê liệt, rủi ro kinh tế toàn cầu gia tăng

Tàu khu trục USS Rafael Peralta (DDG 115) tiếp cận một tàu hàng đang trong hành trình vào cảng của Iran, trong bối cảnh Mỹ mở rộng phong toả các tàu thuyền tại eo biển Hormuz, Vịnh Oman ra vùng biển quốc tế, ngày 24/4/2026. Ảnh: TTXVN phát

Việc Mỹ áp đặt phong tỏa đối với các tàu liên quan đến Iran đã khiến tình hình tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới – rơi vào trạng thái tê liệt chưa từng có, làm gia tăng rủi ro kinh tế toàn cầu.

Đầu tháng 4, Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố Washington có thể nhanh chóng “mở lại eo biển Hormuz”. Tuy nhiên, chỉ sau ba tuần, thực tế diễn ra theo chiều hướng ngược lại: hoạt động qua lại gần như bị đình trệ hoàn toàn. Theo dữ liệu theo dõi tàu thuyền từ Kpler, lưu lượng qua eo biển hiện gần như bằng 0, so với mức trung bình khoảng 135 chuyến/ngày vào thời điểm trước khi xảy ra xung đột.

Các chuyên gia phân tích tại ngân hàng đầu tư Goldman Sachs ước tính sản lượng dầu thô từ các quốc gia Vịnh Ba Tư đã giảm 57% so với mức trước khi xảy ra xung đột. Ngay cả khi eo biển được mở lại, quá trình phục hồi có thể kéo dài nhiều tháng và chưa chắc trở về mức cũ.

Tình trạng thiếu hụt nguồn cung đã bắt đầu kéo theo hệ lụy dây chuyền: nhu cầu năng lượng suy giảm, thị trường khí đốt biến động mạnh, trong khi thiếu phân bón có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và đẩy giá lương thực tăng cao trong thời gian tới.

Xung đột kéo dài cũng làm gia tăng khó khăn cho các nỗ lực đàm phán. Một số tín hiệu tích cực từng xuất hiện vào đầu tháng 4 khi các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn tạm thời, giúp một số tàu nối lại hành trình. Tuy nhiên, sau đó Mỹ quyết định áp đặt phong tỏa, khiến căng thẳng leo thang trở lại.

Theo lãnh đạo hãng vận tải Mitsui O.S.K. Lines, việc xung đột kéo dài hơn 7 tuần cho thấy khả năng giải quyết nhanh là khó xảy ra, và thế giới khó có thể sớm quay lại trạng thái như trước.

Bên cạnh đó, cuộc xung đột kéo dài đang đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của khoảng 20.000 thủy thủ trên hàng trăm con tàu đang bị kẹt lại vùng Vịnh. Các công ty quản lý tàu hiện phải duy trì kiểm tra hàng ngày, cung cấp tư vấn tâm lý và đảm bảo nguồn lương thực, nước sạch cho đội ngũ này. Việc thay thế thuyền viên khi hết hạn hợp đồng đang trở nên vô cùng khó khăn và tốn kém.

Ông Alexander Saverys, Giám đốc điều hành hãng tàu CMB.TECH, khẳng định các doanh nghiệp chỉ có thể an tâm khi thấy tàu thuyền được di chuyển qua eo biển một cách an toàn và bền vững theo xác nhận từ chính phủ các nước.