FIFA hướng tới kỳ World Cup có doanh thu cao nhất lịch sử

Liên đoàn Bóng đá Thế giới (FIFA) dự kiến sẽ thu về hàng tỷ USD từ việc bán vé và các gói dịch vụ cao cấp trong suốt 5 tuần diễn ra Giải Vô địch bóng đá thế giới (World Cup), khi quá trình biến FIFA thành một “cỗ máy kiếm tiền” dưới thời Chủ tịch Gianni Infantino tiếp tục được đẩy lên một tầm cao mới. Tuy nhiên, cách tổ chức này sử dụng nguồn tiền và mức độ minh bạch trong quản lý tài chính đang làm dấy lên nhiều tranh cãi.

FIFA dự báo chu kỳ kinh doanh kéo dài 4 năm, kết thúc bằng kỳ World Cup mùa Hè năm nay, sẽ mang lại doanh thu khoảng 13 tỷ USD. Trong đó, riêng giải đấu diễn ra tại Mỹ, Mexico và Canada, khai mạc vào ngày 11/6 tới, được kỳ vọng đóng góp tới 8,9 tỷ USD.

Con số trên cao hơn 72% so với chu kỳ trước, kết thúc bằng World Cup Qatar 2022 và gấp hơn hai lần mức doanh thu 6,4 tỷ USD ghi nhận trong giai đoạn 2015-2018. Kết quả thực tế thậm chí có thể còn cao hơn, bởi FIFA đã vượt dự báo doanh thu hơn 1 tỷ USD tại World Cup 2022.

Là một tổ chức có trụ sở tại Zurich (Thụy Sĩ), FIFA dự kiến thu gần 4 tỷ USD từ bản quyền truyền hình tại kỳ World Cup lần này và khoảng 1,8 tỷ USD từ các hợp đồng tài trợ, trong đó có thỏa thuận với tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Saudi Arabia. Mức doanh thu tài trợ này cao gấp đôi chu kỳ trước.

Tuy nhiên, nguồn thu tăng mạnh nhất lại đến từ bán vé và các gói dịch vụ cao cấp. FIFA dự báo doanh thu từ mảng này sẽ tăng hơn ba lần, vượt mốc 3 tỷ USD trong năm nay. Đà tăng này một phần đến từ việc FIFA mở rộng giải đấu từ 64 trận lên 104 trận. Bên cạnh đó là việc giá vé tăng mạnh cùng khoản phí thu từ hoạt động mua bán vé trên thị trường thứ cấp.

Một số chuyên gia cho rằng doanh thu thực tế có thể còn cao hơn nhiều. Ông Richard Sheehan, Giáo sư tài chính thuộc Đại học Notre Dame (Mỹ), ước tính FIFA cuối cùng có thể thu hơn 7 tỷ USD từ bán vé và các khu vực khán đài VIP.

Đáng chú ý, FIFA đã triển khai nền tảng bán lại vé chính thức cho kỳ World Cup này và thu phí 15% từ cả người mua lẫn người bán trong mỗi giao dịch. Điều đó đồng nghĩa cứ mỗi 1.000 USD tiền vé được giao dịch lại trên hệ thống, FIFA có thể thu thêm 300 USD.

Nguồn thu từ World Cup được sử dụng để tài trợ cho hoạt động của FIFA trong cả chu kỳ 4 năm tiếp theo. Một phần số tiền cũng sẽ được dùng để bổ sung quỹ dự trữ của tổ chức, vốn đã giảm từ 3,9 tỷ USD sau World Cup Qatar xuống còn 2,7 tỷ USD vào cuối năm 2025. FIFA hiện vận hành theo kế hoạch tài chính hướng tới mức thặng dư khoảng 100 triệu USD trong mỗi chu kỳ.

Tuy nhiên, chiến lược thương mại hóa mạnh mẽ của FIFA đang vấp phải làn sóng phản đối ngày càng lớn. Các tổ chức đại diện người hâm mộ cho biết chi phí để theo chân một đội tuyển tới trận chung kết hiện cao gấp hơn 5 lần so với World Cup 2022. Họ cáo buộc FIFA đang làm mất đi những giá trị truyền thống của ngày hội bóng đá lớn nhất hành tinh.

Tổng chưởng lý bang New York và bang New Jersey cũng đã mở cuộc điều tra đối với mức giá vé mà họ mô tả là “cao đến mức khó chấp nhận”. Ông Ronan Evain, Giám đốc tổ chức Football Supporters Europe, nhận định rằng những người phụ trách marketing và bán vé trong bất kỳ tổ chức thể thao nào cũng có mục tiêu tối đa hóa doanh thu.

Tuy nhiên, theo ông, vai trò của ban lãnh đạo là phải tạo ra sự cân bằng giữa lợi ích tài chính và quyền lợi của người hâm mộ, điều mà FIFA dưới thời ông Infantino chưa thực hiện được.

Trước những chỉ trích, FIFA đã bổ sung một lượng nhỏ vé giá rẻ hơn nhưng khẳng định chính sách giá hiện nay phù hợp với mặt bằng các sự kiện lớn tại quốc gia đăng cai.

Việc mở rộng quy mô giải đấu cũng gây tranh cãi. Đây là một phần trong đơn kiện mà Hiệp hội Cầu thủ Chuyên nghiệp Thế giới (FIFPRO) cùng tổ chức European Leagues, đại diện cho các giải vô địch quốc gia châu Âu, đệ trình chống lại FIFA. Hai tổ chức này cho rằng FIFA đã sử dụng quyền lực quản lý của mình để thúc đẩy lợi ích thương mại riêng, trong khi các cầu thủ và giải đấu phải gánh chịu nhiều hệ quả.

Không chỉ cách kiếm tiền, cách FIFA chi tiêu nguồn tiền thu được cũng đang bị đặt dưới sự giám sát. Chi phí tổ chức World Cup lần này được ước tính vào khoảng 3,8 tỷ USD, bao gồm cả khoản tiền thưởng tăng thêm dành cho các đội tham dự. Tuy nhiên, các thành phố đăng cai và chính phủ các nước chủ nhà còn phải chi thêm đáng kể cho an ninh, giao thông và các khu vực lễ hội dành cho người hâm mộ.

Để bù đắp chi phí, một số địa phương đã tăng mạnh giá vé tàu hỏa hoặc thu hẹp quy mô các khu cổ động viên, tiếp tục làm dấy lên sự không hài lòng từ người hâm mộ.

Theo FIFA, toàn bộ doanh thu từ World Cup đều được tái đầu tư nhằm hỗ trợ phát triển bóng đá nam, bóng đá nữ và bóng đá trẻ tại 211 liên đoàn thành viên trên toàn thế giới. Tuy nhiên, giới phê bình cho rằng việc phân bổ ngân sách theo nguyên tắc “mỗi thành viên nhận như nhau” chưa thực sự hiệu quả đối với các quốc gia đông dân như Ấn Độ hay Indonesia.

Ví dụ, tại đảo quốc nhỏ Montserrat ở Đại Tây Dương, khoản hỗ trợ của FIFA tương đương khoảng 2.000 USD cho mỗi người dân trong một chu kỳ. Trong khi đó, tại Ấn Độ, mức hỗ trợ bình quân chỉ tương đương khoảng nửa xu Mỹ cho mỗi người.

Ông Sheehan cho rằng sẽ là quá ưu ái nếu gọi hệ thống kế toán của FIFA là thiếu minh bạch ở mức độ nhẹ. Theo ông, khi bỏ ra 800 USD để mua vé xem một buổi hòa nhạc của Taylor Swift, người mua có thể biết rõ số tiền đó được sử dụng vào đâu.

Ngược lại, với FIFA, người hâm mộ có thể phải trả 1.000 USD hoặc hơn nhưng không rõ nguồn tiền được chi tiêu như thế nào. Đáp lại, FIFA cho biết mọi khoản đầu tư thông qua các liên đoàn thành viên đều được theo dõi và kiểm toán thường xuyên bởi các đơn vị kiểm toán độc lập.