Gia Lai mở hành lang logistics Đông – Tây

Mỗi năm Gia Lai xuất khẩu hàng tỷ USD cà phê, hồ tiêu, cao su, trái cây và nhiều mặt hàng nông sản khác. Điều còn thiếu không phải nguồn hàng mà là một hệ thống logistics đủ mạnh để rút ngắn quãng đường ra biển, giảm chi phí vận chuyển và nâng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Kế hoạch phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025-2035 cho thấy tỉnh đang bắt đầu giải bài toán đó bằng một hành lang kết nối cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh với cụm cảng biển Bình Định, mở ra không gian phát triển mới cho cả vùng Tây Nguyên. 

*Nhu cầu cấp thiết về một hệ thống logistics đủ mạnh 

UBND tỉnh Gia Lai vừa ban hành Kế hoạch phát triển dịch vụ logistics thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Kế hoạch hướng tới xây dựng Gia Lai thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của Tây Nguyên; đầu tư hệ thống logistics đồng bộ, kết nối cửa khẩu, cảng biển và vùng nguyên liệu; phát triển trung tâm logistics cấp tỉnh, các điểm trung chuyển hàng hóa, từng bước giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng chủ lực. 

Tàu container xếp dỡ hàng hóa tại Cảng Quy Nhơn - cửa ngõ xuất nhập khẩu chủ lực của hàng hóa Tây Nguyên, là điểm đầu trong hệ thống logistics của tỉnh Gia Lai. Ảnh: Dũng Nhân - TTXVN phát

Với kế hoạch này, Gia Lai đang quyết tâm giải bài toán hạ tầng để chuyển mình từ một "vùng sản xuất" thuần túy thành "điểm trung chuyển" chiến lược. Hành lang kết nối từ Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh đến cụm cảng biển Bình Định không chỉ là tuyến vận tải, mà còn là không gian phát triển mới cho toàn vùng Tây Nguyên. 

Gia Lai hiện nay là một trong những vùng sản xuất nông nghiệp lớn của khu vực miền Trung - Tây Nguyên với các mặt hàng chủ lực đạt kim ngạch xuất khẩu hàng tỷ USD mỗi năm như cà phê, hồ tiêu, cao su, trái cây và gỗ... Tuy nhiên, phía sau những con số tăng trưởng ấn tượng là bài toán kéo dài về chi phí vận chuyển. 

Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, hiện tại, chi phí bốc dỡ và vận chuyển tại cụm cảng biển Quy Nhơn vẫn cao hơn nhiều so với một số cảng biển khác tại miền Trung như Cam Ranh (Khánh Hòa), Tiên Sa (Đà Nẵng). Cũng từ thực tế cho thấy, Gia Lai đang không thiếu nguồn hàng hóa mà đang thiếu một hệ thống logistics đủ mạnh để rút ngắn quãng đường ra biển. 

Hiện nay, một container cà phê từ Pleiku muốn xuống được cảng biển phải vượt hàng trăm kilômét đường bộ thông qua nhiều khâu trung chuyển. Đặc biệt đối với nông sản tươi, yêu cầu khắt khe về thời gian, chất lượng bảo quản và sự kết nối vận tải liên tục khiến chi phí logistics trở thành một gánh nặng đáng kể trong giá thành sản phẩm cho các doanh nghiệp Gia Lai và vùng lân cận. 

Trước thực trạng đó, UBND tỉnh Gia Lai Đưa ra tầm nhìn chiến lược đến năm 2050 - Gia Lai là trung tâm trung chuyển. Đây là bước ngoặt quan trọng khi lần đầu tiên logistics được đặt trong tư duy phát triển không gian kinh tế mới của địa phương thay vì chỉ coi hạ tầng giao thông là công cụ phục vụ lưu thông đơn thuần.

Mục tiêu cốt lõi của tỉnh là xây dựng Gia Lai thành trung tâm trung chuyển hàng hóa trọng điểm của khu vực Tây Nguyên. Hình thành và vận hành ít nhất một trung tâm logistics cấp tỉnh. Đầu tư hệ thống logistics đồng bộ, hiện đại kết nối trực tiếp các vùng nguyên liệu với cửa khẩu và cảng biển. Từng bước giảm chi phí logistics để nâng cao năng lực cạnh tranh cho các ngành hàng chủ lực như nông sản. 

*Hai cửa ngõ của hành lang logistics Đồng - Tây 

Có thể hình dung mạng lưới logistics của Gia Lai như một hệ thống kết nối. Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh và cụm cảng biển Bình Định là hai đầu mối giao thương quốc tế. Quốc lộ 19 và cao tốc Quy Nhơn - Pleiku tạo thành trục vận tải chính. Ở giữa là trung tâm logistics cấp tỉnh với khu vực Pleiku và An Khê, là nơi tập kết, phân luồng hàng hóa từ vùng nguyên liệu đến cửa khẩu và cảng biển. 

Tàu container ra vào Cảng Quy Nhơn - cửa ngõ xuất nhập khẩu chủ lực hàng hóa của Tây Nguyên, là điểm đầu trong hệ thống logistics của tỉnh Gia Lai. Ảnh: Dũng Nhân - TTXVN phát

Theo đó, mạng lưới logistics của Gia Lai đang được kiến tạo như một hệ thống mạng. Lệ Thanh và cụm cảng biển Bình Định là hai cổng kết nối với bên ngoài. Pleiku và An Khê là các điểm trung chuyển, phân luồng hàng hóa. Quốc lộ 19 cùng cao tốc Quy Nhơn - Pleiku tạo thành trục kết nối chính kết nối toàn hệ thống. Khi các mắt xích này được hoàn thiện, hàng hóa như những dòng dữ liệu vận hành trên một mạng lưới liên thông, thông suốt, liên tục.

Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh nằm ở đầu phía Tây của hành lang Đông – Tây, được quy hoạch để trở thành một cực tăng trưởng mới. Theo quy hoạch chung đến năm 2045, Khu kinh tế cửa khẩu này có quy mô hơn 415 km2, đóng vai trò là đầu mối giao thương quan trọng giữa Tây Nguyên với Campuchia và khối ASEAN.

Định hướng phát triển của Lệ Thanh là mô hình đa chức năng, không chỉ dừng lại ở xuất nhập khẩu mà còn bao gồm: Khu phi thuế quan và hệ thống kho bãi hiện đại; Cảng cạn (ICD) và các trung tâm logistics dịch vụ hậu cần cửa khẩu. Triển khai mô hình "cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh" nhằm tối ưu hóa thời gian thông quan.

Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Gia Lai Dương Minh Đức thông tin, Gia Lai đặt mục tiêu đưa kim ngạch xuất nhập khẩu qua Lệ Thanh từ mức khoảng 205 triệu USD năm 2025 lên con số trên 2 tỷ USD vào năm 2030. Sự thay đổi này biến Lệ Thanh từ một điểm cuối biên giới thành điểm khởi đầu của chuỗi vận chuyển hàng hóa xuyên quốc gia.

Ở đầu phía Đông, hệ thống cảng biển Bình Định (bao gồm cụm Cảng Quy Nhơn và tương lai là Cảng Phù Mỹ) tạo nên lợi thế đặc biệt cho hành lang của Gia Lai. Cảng Quy Nhơn, nằm trên trục Quốc lộ 19 kết nối trực tiếp với Pleiku, từ lâu đã là cửa ngõ xuất nhập khẩu chủ lực của hàng hóa Tây Nguyên ra thế giới.

Hiện nay, doanh nghiệp cảng đang mở rộng các tuyến vận tải container kết nối trực tiếp với các cảng quốc tế tại châu Âu, Mỹ và Đông Bắc Á. Bên cạnh đó, việc đầu tư Khu bến cảng Phù Mỹ trong tương lai được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực tiếp nhận các tàu trọng tải lớn, mở rộng không gian cho chuỗi logistics khu vực và giúp hàng hóa từ Gia Lai tiếp cận thị trường toàn cầu với chi phí cạnh tranh hơn.

Trục kết nối logistics xuyên suốt Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh - Pleiku - Cảng Quy Nhơn Lệ Thanh – Pleiku – Quy Nhơn đang dần hình thành. Khi tuyến cao tốc Quy Nhơn - Pleiku hoàn thiện, khoảng cách địa lý giữa Tây Nguyên và biển sẽ được rút ngắn đáng kể. 

Ngoài ra, tỉnh Gia Lai cũng sẽ tập trung phát triển hạ tầng dọc hành lang này, khai thác hiệu quả sự kết nối giữa đường bộ, cao tốc và hàng không (Sân bay Phù Cát). Khi đó, sẽ hình thành các chuỗi logistics xuyên vùng, từ vùng nguyên liệu và cơ sở chế biến trên cao nguyên đi thẳng đến cầu cảng và ra thị trường xuất khẩu. Gia Lai không chỉ tham gia với tư cách vùng sản xuất mà còn đóng vai trò cung ứng các dịch vụ logistics giá trị gia tăng. 

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Nguyễn Hữu Quế: Nếu hạ tầng là "phần xác" thì hiệu quả giảm chi phí chính là "phần hồn" của kế hoạch logistics này. Mục tiêu cụ thể là đưa chi phí logistics của các ngành hàng chủ lực xuống còn 12-15% giá trị hàng hóa vào năm 2035, và sẽ còn 10-12% vào năm 2050.

Việc tiết kiệm chi phí vận chuyển và lưu kho sẽ trực tiếp nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Gia Lai. Để đạt được điều này, các vùng nguyên liệu sẽ được gắn kết chặt chẽ với hệ thống sơ chế, đóng gói, trung tâm tập kết hàng hóa và quy trình truy xuất nguồn gốc.

Phó Chủ tịch Nguyễn Hữu Quế cho rằng, một điểm nhấn quan trọng trong kế hoạch 2025-2035 là yêu cầu chuyển đổi số toàn diện. Tỉnh đặt ra lộ trình đến năm 2035 có 80% doanh nghiệp logistics ứng dụng công nghệ số vào quản lý kho bãi và vận tải. Đến năm 2050 có 100% doanh nghiệp hoàn thành chuyển đổi số.

Cùng với đó, việc xây dựng hệ sinh thái logistics thông minh và logistics xanh được xác định là hướng phát triển lâu dài để đảm bảo tính bền vững và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. 

Hành lang logistics Đông – Tây nối liền Lệ Thanh và cụm cảng biển Bình Định đang mở ra thời kỳ phát triển mới cho Gia Lai. Khi các mắt xích logistics được hoàn thiện, lợi thế địa lý của cao nguyên sẽ không còn bị cản trở bởi khoảng cách với biển. Thay vào đó, Gia Lai sẽ trở thành điểm kết nối thịnh vượng giữa thị trường nội địa, khu vực ASEAN và chuỗi cung ứng toàn cầu, khẳng định vị thế mới trên bản đồ kinh tế khu vực.