Giảm phát thải khí mê-tan từ hành vi phân loại rác

Rác thải không phân loại và mối nguy mê-tan

Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, mỗi năm Việt Nam phát sinh khoảng 25,3 triệu tấn chất thải sinh hoạt (tương đương gần 70 nghìn tấn mỗi ngày). Nếu không được phân loại và xử lý đúng cách, phần lớn lượng rác này được đưa thẳng ra bãi chôn lấp, nơi chúng phân hủy yếm khí và phát sinh một lượng lớn khí mê-tan. 

Đây chính là nguyên nhân khiến bãi rác trở thành “điểm nóng” phát thải khí nhà kính. Bởi tuy tồn tại trong thời gian ngắn hơn CO₂, khí mê-tan lại có khả năng giữ nhiệt mạnh gấp 28-80 lần, đẩy nhanh quá trình nóng lên toàn cầu, gây tan băng và thời tiết cực đoan.

Để thúc đẩy thói quen không vứt rác bừa bãi và tập phân loại rác tại nguồn, nhiều địa phương đã triển khai các chương trình truyền thông, giáo dục cộng đồng về phân loại rác tại nguồn. Tại TP. Đà Nẵng mô hình “Khu dân cư phân loại rác” được đưa vào tận trường học, khu phố và từng hộ dân. Như tại khu dân cư Mỹ Tân 1, phường An Hải, cứ vào mỗi sáng Chủ nhật, mọi người đều thu gom, tập kết rác tái chế tại một điểm để chờ xe của Công ty Môi trường đô thị Đà Nẵng đến thu mua. Rác tái chế được bán đi lấy tiền gây quỹ phục vụ công tác an sinh xã hội, xây dựng phong trào của địa phương. 

Theo ông Chu Văn Khiêm, Chi hội trưởng Chi hội Cựu chiến binh Mỹ Tân 1, phường An Hải, hoạt động này không lớn về giá trị kinh tế nhưng lại gắn kết bà con, lại góp phần thay đổi nhận thức của cộng đồng về phân loại rác.

Một ví dụ khác là tại Hà Nội, từ khi một số địa phương tổ chức tập huấn và cung cấp thùng rác phân loại, tỷ lệ hộ gia đình tách riêng rác hữu cơ và rác tái chế đã tăng rõ rệt. “Trước kia, tôi vứt tất cả vào một túi, nay phân loại thành quen. Rác hữu cơ đem ủ làm phân bón, vừa đỡ mùi hôi, vừa có lợi cho vườn rau nhà mình”, bà Nguyễn Thị Thủy ở Sóc Sơn (Hà Nội) chia sẻ. 

Lối sống xanh bền vững

Theo các chuyên gia, việc giáo dục cộng đồng không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, mà quan trọng hơn là tạo ra những hoạt động cụ thể, lặp lại, dễ thực hiện để hình thành thói quen lâu dài. Khi người dân cảm nhận được lợi ích trực tiếp từ hành động phân loại rác, việc thay đổi hành vi sẽ diễn ra tự nhiên và bền vững hơn. Giáo dục, nâng cao nhận thức sẽ giúp phân loại rác tại nguồn trở thành một phần trong lối sống, giống như thói quen tiết kiệm điện hay đeo khẩu trang.

Các chuyên gia cũng đề xuất việc lồng ghép nội dung phân loại rác và giảm phát thải mê-tan vào chương trình học đường. Trẻ em chính là “đại sứ môi trường”, những người có khả năng lan tỏa hành vi tích cực tới gia đình và cộng đồng. Khi được giáo dục từ sớm, thế hệ trẻ sẽ hình thành ý thức rõ ràng về giá trị của phân loại rác, từ đó góp phần duy trì hành động này như một chuẩn mực của xã hội văn minh hiện đại.

Để phân loại rác tại nguồn trở thành nếp sống lâu dài, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Các chiến dịch truyền thông sáng tạo thông qua mạng xã hội, video ngắn, hay các phong trào cộng đồng sẽ giúp thông điệp “phân loại rác - giảm khí mê-tan” lan tỏa mạnh mẽ. Trong trường học, phân loại rác cần được tổ chức như một hoạt động thực hành, trải nghiệm để học sinh vừa học, vừa làm, vừa lan tỏa thói quen tốt tới gia đình.

Bên cạnh đó, việc cung cấp cơ sở vật chất cũng là yếu tố quan trọng. Người dân cần được hỗ trợ thùng rác phân loại, hướng dẫn kỹ thuật ủ phân hữu cơ và có một hệ thống thu gom rác tái chế rõ ràng, minh bạch. Khi thấy sự tiện lợi và lợi ích rõ rệt, người dân sẽ có động lực duy trì hành vi tích cực này. Đồng thời, cơ chế khuyến khích và chế tài cũng cần được áp dụng song hành: hộ gia đình thực hiện tốt có thể được giảm phí vệ sinh, trong khi những trường hợp cố tình vi phạm cần có hình thức xử phạt hợp lý để đảm bảo tính răn đe.

Nếu triển khai đồng bộ, các chương trình giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ không chỉ giảm được lượng khí mê-tan từ rác thải, mà còn hình thành lối sống bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu giảm 30% lượng phát thải khí mê-tan vào năm 2030 so với năm 2020 mà Việt Nam đã cam kết với quốc tế tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên hợp quốc (COP26).