Gỡ "nút thắt" nhân sự hệ thống khuyến nông cộng đồng

Lực lượng khuyến nông cấp xã hướng dẫn người dân đo mực nước trên đồng ruộng. Ảnh tư liệu: Thu Hiền - TTXVN

Trước những biến động từ quá trình hợp nhất các đơn vị hành chính, hệ thống khuyến nông cơ sở tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long nói chung và Tp. Cần Thơ nói riêng đang đối mặt với nhiều thách thức lớn về mặt cơ chế, chính sách và bố trí nhân sự. Để bảo đảm vai trò cầu nối chuyển giao khoa học kỹ thuật đến với nông dân, ngành nông nghiệp đang khẩn trương triển khai các giải pháp kiện toàn bộ máy; trong đó đẩy mạnh mô hình khuyến nông cộng đồng gắn với xã hội hóa.

Tại hội thảo chuyển giao công nghệ, kiến thức thực hành sản xuất lúa chất lượng cao, hiệu quả, bền vững tại Tây Ninh và 5 tỉnh vùng Đồng bằng sông Cửu Long do Trung tâm Khuyến nông vùng Đồng bằng sông Cửu Long tổ chức ngày 19/5, vấn đề tương lai của đội ngũ cộng tác viên khuyến nông cấp xã đã trở thành tâm điểm thu hút sự quan tâm lớn của các đại biểu.

Sau quá trình hợp nhất các đơn vị hành chính, hệ thống khuyến nông tại nhiều địa phương đã phát sinh những bất cập lớn. Ông Nguyễn Nam Thạnh - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp Tp. Cần Thơ dẫn chứng, trước đây, riêng mạng lưới khuyến nông của tỉnh Sóc Trăng (cũ) có khoảng 108 cộng tác viên. Tuy nhiên, khi thực hiện hợp nhất ba địa phương lại với nhau (tỉnh Hậu Giang, Sóc Trăng và Tp. Cần Thơ) thì số lượng đơn vị hành chính giảm, kéo theo đội ngũ này chỉ còn lại 43 cộng tác viên.

Sự thay đổi cơ cấu hành chính đã làm đảo lộn cơ chế chính sách đối với lực lượng này. Nếu như tại Hậu Giang (cũ), cộng tác viên khuyến nông được đưa vào diện biên chế và là viên chức chính thức, thì tại Sóc Trăng (cũ), họ lại hoạt động theo hình thức hợp đồng và hưởng lương do trung tâm chi trả. Khi hợp nhất vào Tp. Cần Thơ, do các cơ chế đặc thù trước đây của Sóc Trăng không còn được áp dụng, ngân sách nhà nước không thể tiếp tục duy trì để chi trả lương cho lực lượng cộng tác viên.

Để định hình lại bộ máy, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã tham mưu cho Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư 60/2025/TT-BNNMT ngày 14/10/2025 quy định rõ chức năng, nhiệm vụ của hệ thống khuyến nông cấp tỉnh và cấp xã. Theo định hướng mới, mỗi cấp xã sẽ được bố trí ít nhất từ 2 đến 3 cán bộ khuyến nông chính quy nhằm hỗ trợ kết nối vùng nguyên liệu và tiếp nhận các tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Song song với việc xây dựng đội ngũ chính quy, lực lượng khuyến nông cộng đồng - mô hình đã triển khai hiệu quả trong hơn 2 năm qua được chỉ đạo rà soát, tổ chức lại để thích ứng với điều kiện bộ máy mới. Đây được xác định là đề án trọng điểm, đóng vai trò cầu nối cốt lõi ở cấp cơ sở, giúp gắn kết các thành phần kinh tế, định hình và phát triển các vùng nguyên liệu lớn như vùng trồng cây ăn trái, bưởi, hay vùng lúa chất lượng cao.

Mặc dù đạt kết quả tốt ở giai đoạn đầu, nhưng do ảnh hưởng từ việc thay đổi cơ cấu hành chính chính quyền hai cấp ở các địa phương, hoạt động của một số tổ khuyến nông cộng đồng và lực lượng cộng tác viên thời gian gần đây đã gặp trở ngại, chưa vận hành trơn tru như kỳ vọng.

Theo ông Nguyễn Minh Đức - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp Tp. Cần Thơ, việc gom nhân sự từ ba địa phương đã đẩy tổng số người trong hệ thống khuyến nông lên tới khoảng 786 người. Quá trình sắp xếp, điều chuyển nhân sự kéo dài từ ngày 25/12/2025 cho đến nay vẫn chưa hoàn tất, hiện vẫn còn khoảng 15 nhân sự chưa được bố trí vị trí cụ thể. Tình trạng chậm trễ này dẫn đến sự gián đoạn trong hoạt động khuyến nông cơ sở.

Cán bộ khuyến nông xã Thới Hưng hướng dẫn người dân quan sát sâu bệnh hại lúa. Ảnh tư liệu: Thu Hiền - TTXVN

Ông Dương Thành Tùng, cộng tác viên khuyến nông xã Long Phú bộc bạch, hiện tại, các cộng tác viên không còn được ký hợp đồng hay có danh nghĩa chính thức, dẫn đến cảm giác công việc bị ngưng trệ. Mọi người chỉ thỉnh thoảng hỗ trợ báo cáo số liệu, tiến độ khi được địa phương yêu cầu.

Với mức thu nhập ít ỏi từ phụ cấp trách nhiệm nhỏ nhoi, lại không có cơ chế hoạt động rõ ràng, cộng tác viên không thể trả lời các thắc mắc của người dân về chính sách hỗ trợ vụ mùa, hoa màu như trước. Các hoạt động tập huấn chuyển giao kỹ thuật thiết thực cho nông dân đang bị bỏ ngỏ.

Trước thực trạng trên, ông Nguyễn Minh Đức cho biết, việc kiện toàn tổ chức hệ thống khuyến nông cấp xã đang được đẩy nhanh và dự kiến sẽ hoàn thành hết tháng 5 này. Đến nay, tình hình tại đơn vị đã tương đối ổn định. Trung tâm Khuyến nông Thành phố đã gắn kết chặt chẽ với 103 xã, phường. Tại mỗi địa bàn đều bố trí cán bộ khuyến nông sẵn sàng đồng hành, hỗ trợ kỹ thuật và giải quyết kịp thời các vấn đề phát sinh trong sản xuất của bà con.

Ông Doãn Văn Chiến, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông vùng Đồng bằng sông Cửu Long khẳng định, trong công cuộc sắp xếp lại chính quyền hai cấp, toàn bộ hệ thống khuyến nông bắt buộc phải được kiện toàn để phù hợp với chỉ đạo của Trung ương và gắn kết chặt chẽ với thực tế sản xuất tại địa phương.

Trung tâm Khuyến nông Quốc gia đã đề ra giải pháp phối hợp chặt chẽ với chính quyền cấp xã rà soát lại toàn bộ các tổ hiện có, thực hiện sửa đổi, thay đổi nhân sự phù hợp. Lực lượng khuyến nông cộng đồng sẽ được tổ chức lại để phối hợp đồng bộ với đội ngũ cán bộ khuyến nông chính quy của xã (2 - 3 người/xã). Sự kết hợp này nhằm tạo ra một hệ thống hỗ trợ sản xuất mạnh mẽ, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và giúp địa phương xây dựng kế hoạch phát triển nông nghiệp sát với thực tế.

Trong bối cảnh ngân sách nhà nước cho lực lượng cộng tác viên bị cắt giảm, theo ông Doãn Văn Chiến, tùy thuộc vào điều kiện thực tế, các xã, phường sẽ thành lập Tổ khuyến nông cộng đồng hoạt động trong cơ cấu của Trung tâm Dịch vụ Tổng hợp tại cơ sở. Hướng đi mấu chốt được xác định là đẩy mạnh xã hội hóa và hợp tác với các doanh nghiệp lớn. Một ví dụ điển hình là Tập đoàn Lộc Trời đã ký kết hợp tác với Khuyến nông Quốc gia và một tổ tại An Giang; trong đó doanh nghiệp sẵn sàng đứng ra chi trả lương cho Tổ khuyến nông cộng đồng nếu xây dựng được vùng nguyên liệu cho họ.

“Đây là hướng đi mới cho các cộng tác viên có tâm huyết và chuyên môn. Họ có thể tự tập hợp lại để thành lập các tổ khuyến nông cộng đồng hoạt động hợp pháp, từ đó liên kết với doanh nghiệp nhằm chuyển giao khoa học kỹ thuật và nhận mức thu nhập thậm chí cao hơn nhiều so với đồng lương cộng tác viên trước đây”, đại diện Trung tâm Khuyến nông vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhận định.