Hệ thống truyền tải 500kV: “Lá chắn” bảo đảm điện cho miền Bắc trong đợt nắng nóng lịch sử

Đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026 đã đẩy phụ tải điện miền Bắc và cả nước lên mức cao chưa từng có. Trong bối cảnh đó, tuyến đường dây 500kV mạch 3 Quảng Trạch - Phố Nối khẳng định vai trò là “động mạch chủ” của hệ thống điện quốc gia khi góp phần nâng gấp đôi khả năng truyền tải điện từ miền Trung, miền Nam ra miền Bắc.

Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) chia sẻ những góc nhìn về vai trò của trục truyền tải điện 500kV Bắc – Nam nói chung và tuyến đường dây 500kV mạch 3 nói riêng trong bảo đảm cung ứng điện, nâng cao độ tin cậy vận hành và khai thác hiệu quả các nguồn điện trên phạm vi toàn quốc.

Ông Nguyễn Quốc Trung - Phó Tổng giám đốc NSMO. Ảnh; EVNNPT

Phóng viên: Thưa ông, những ngày cao điểm nắng nóng cuối tháng 5 vừa qua hệ thống điện miền Bắc liên tục lập những kỷ lục mới, cao hơn nhiều so với dự báo cũng như kế hoạch vận hành. Xin được hỏi ông “trục xương sống” 500kV huyết mạch của hệ thống truyền tải điện Quốc gia đã có đóng góp như thế nào vào việc đảm bảo điện cho cả nước nói chung, miền Bắc nói riêng?

Ông Nguyễn Quốc Trung: Trong những ngày cuối tháng 5 vừa qua, hệ thống điện quốc gia, đặc biệt là khu vực miền Bắc, đã trải qua những áp lực chưa từng có do thời tiết cực đoan. Sức nóng từ đợt cao điểm này đã làm cho phụ tải toàn quốc lập đỉnh mới cả về công suất và sản lượng.

Cụ thể, với hệ thống điện quốc gia, ngày 26/5 đã ghi nhận kỷ lục về công suất đạt 58.103 MW vào thời điểm 13h40, tăng 5,7% so với kỷ lục năm 2025; ngày 27/5 đã ghi nhận kỷ lục về sản lượng đạt 1,217 tỷ kWh, cao hơn 9,5% so với kỷ lục năm 2025. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện quốc gia cao hơn 16,2% và công suất cực đại cao hơn 15,3%. Riêng miền Bắc, ngày 27/5 đã đạt kỷ lục cả về công suất và sản lượng, công suất đỉnh đã đạt kỷ lục công suất là 29.966 MW vào thời điểm 13h20, tăng 6,3% so với kỷ lục của năm 2025; sản lượng kỷ lục 630,8 triệu kWh, cao hơn 8,9% so với kỷ lục của năm 2025. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng miền Bắc cao hơn 25,7% và công suất cực đại cao hơn 27,5%.

Theo chu kỳ hằng năm, khi vào cao điểm mùa khô, lượng nước về các hồ chứa thủy điện giảm thấp, đồng thời sau thời gian dài khai thác từ đầu mùa, mức nước các hồ đã ở mức nước thấp, làm suy giảm công suất của nhà máy, thậm chí có những nhà máy không có nước về để phát điện. Bên cạnh đó, nhiều tổ máy nhiệt điện than bị suy giảm công suất do phải vận hành liên tục dưới điều kiện thời tiết khắc nghiệt, thậm chí một số tổ máy còn phát sinh sự cố.

Trước yêu cầu bảo đảm an ninh cung ứng điện mùa khô, công tác huy động các nhà máy thủy điện đã được thực hiện theo nguyên tắc tối ưu theo nước về, vừa bảo đảm vận hành an toàn vừa khai thác hiệu quả tài nguyên nước. NSMO cũng nỗ lực không để suy giảm công suất các nhà máy thủy điện đến cuối mùa khô do nguyên nhân mức nước hồ giảm thấp, đặc biệt đối với các thủy điện chiến lược đa mục tiêu miền Bắc quan trọng trên dãy sông Đà như Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình bằng cách giữ nước các hồ thủy điện này, để đảm bảo an ninh cung ứng điện giai đoạn cao điểm mùa khô. Tuy nhiên, việc giữ nước này không phải lúc nào cũng thực hiện được nếu vẫn phải huy động các nhà máy này để đảm bảo cấp nguồn cho hệ thống miền Bắc như khi chưa có đường dây 500kV mạch 3.

Trong bối cảnh đó, trục truyền tải huyết mạch này đã hỗ trợ công tác vận hành hệ thống ở 3 góc độ cốt lõi:

Đầu tiên là về khả năng truyền tải công suất: Trục 500kV liên miền, đặc biệt là các cung đoạn mạch Bắc - Trung, đã được vận hành gần ngưỡng giới hạn truyền tải để đưa hàng nghìn MW từ miền Trung, Nam ra cho miền Bắc, bù đắp lượng công suất tăng vọt do ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng cực đoan cho các khu vực được coi là trung tâm phụ tải như Thủ đô Hà Nội và các vùng lân cận.

Đặc thù của đường dây liên kết Trung – Bắc là các đường dây có chiều dài, khi truyền tải lượng lớn công suất, do đặc tính kỹ thuật của đường dây truyền tải điện siêu cao áp sẽ khiến điện áp tại các nút hệ thống rất dễ bị sụt giảm, tiềm ẩn nguy cơ sự cố ổn định điện áp. Lúc này, vai trò của đường dây 500kV mạch 3 (cung đoạn Phố Nối – Thanh Hóa - Quảng Trạch có chiều dài lên đến 519 km) đã san sẻ bớt cho mạch 1, mạch 2 và nâng cao ổn định điện áp cho hệ thống. Ở góc độ vận hành, chúng tôi phải liên tục tính toán, ra lệnh đóng cắt linh hoạt các thiết bị bù trên lưới để giữ vững điện áp. Lưới 500kV có mạnh thì hệ thống mới đủ sức “hấp thụ” được các cú sốc phụ tải mà vẫn đảm bảo các tiêu chuẩn về ổn định.

Và cuối cùng, chính trục xương sống này giúp giảm rào cản về mặt địa lý để tối ưu hóa nguồn lực của hệ thống trên toàn quốc. NSMO có thể huy động tối ưu các nguồn điện trên toàn quốc, chia sẻ nguồn lực giữa các khu vực và bảo đảm cung cấp điện liên tục cho người dân cũng như hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đối với những người làm công tác điều độ như chúng tôi, hệ thống truyền tải 500kV là điểm tựa kỹ thuật cốt lõi giúp NSMO giữ vững sự an toàn của hệ thống điện quốc gia trong những ngày căng thẳng trong cung ứng điện miền Bắc vừa qua.

Phóng viên: Được biết, trước khi tuyến đường dây 500kV mạch 3 hoàn thành, hệ thống điện miền Bắc thường đối mặt với nhiều khó khăn trong việc tiếp nhận nguồn điện từ miền Trung và miền Nam ra miền Bắc. Xin được hỏi ông, từ khi tuyến đường dây 500kV mạch 3 cung đoạn Bắc - Trung hoàn thành đã góp phần giải quyết những vấn đề đó ra sao?

Ông Nguyễn Quốc Trung: Trước khi đường dây 500kV mạch 3 hoàn thành, hệ thống điện miền Bắc thường gặp khó khăn do khả năng truyền tải chưa đáp ứng đủ nhu cầu đưa điện từ miền Trung và miền Nam ra miền Bắc, dẫn đến có nguy cơ thiếu điện trong một số thời điểm mùa khô khi các nhà máy thủy điện phía Bắc thiếu nước, các nguồn nhiệt điện sự cố như đã nêu, có thể gây ảnh hưởng đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất kinh doanh.

Kể từ khi tuyến đường dây 500kV mạch 3 cung đoạn Bắc - Trung từ Quảng Trạch đến Phố Nối chính thức đưa vào vận hành từ tháng 9/2024, khả năng truyền tải điện từ miền Trung, Nam ra miền Bắc đã được nâng lên gấp đôi từ mức tối đa 2500MW lên tối đa 5.000MW.

Việc nâng khả năng truyền tải tải đã giúp khắc phục đáng kể tình trạng quá tải, tận dụng tốt nguồn NLTT dồi dào từ miền Trung để truyền tải ra miền Bắc, giảm nguy cơ thiếu điện, đồng thời giúp cho hệ thống điện miền Bắc vận hành ổn định, đảm bảo cung ứng điện cho miền Bắc, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Phóng viên: Trong các đợt cao điểm nắng nóng năm 2025 và những ngày nắng nóng vừa qua của năm 2026, tuyến đường dây 500kV mạch 3 đã phát huy vai trò như thế nào trong việc bảo đảm cung ứng điện cho miền Bắc? Ông có thể chia sẻ những số liệu hoặc minh chứng cụ thể?

Ông Nguyễn Quốc Trung: Nếu phải mô tả về vai trò của tuyến đường dây 500kV mạch 3 trong mùa khô năm 2025 và những ngày nắng nóng kỷ lục vừa qua của năm 2026, tôi sẽ gọi đó là “bước ngoặt lịch sử” của hệ thống truyền tải điện quốc gia.

Con số minh chứng rõ ràng nhất, cũng là cái “ngưỡng” mà NSMO từng phải cân đo để theo dõi mỗi ngày trước đây, chính là mức 2.500MW. Đó là giới hạn truyền tải công suất tối đa từ miền Trung ra miền Bắc qua hệ thống mạch 1 và mạch 2. Cứ đến cao điểm nắng nóng, nhu cầu ngoài Bắc tăng vọt là dòng công suất trên lưới lập tức bị đẩy sát ngưỡng giới hạn, hệ thống liên tục cảnh báo đầy tải, vận hành cực kỳ rủi ro.

Nhưng kể từ khi mạch 3 chính thức đi vào hoạt động, năng lực truyền tải liên miền Trung - Bắc đã được nâng lên mức 5.000MW. Để dễ hình dung về mặt quy mô, lượng công suất tăng thêm này tương đương với việc chúng ta đặt thêm một Nhà máy Thủy điện Sơn La chạy hết công suất ngay tại khu vực trung tâm phụ tải miền Bắc như Thủ đô Hà Nội và các vùng lân cận, hoặc bằng 4 đến 5 tổ máy nhiệt điện than cỡ lớn cùng vận hành đồng thời.

Trong đợt cao điểm năm 2025 và đặc biệt là những ngày cuối tháng 5 năm 2026 này — khi công suất đỉnh của miền Bắc chạm mốc kỷ lục gần 30.000MW - chính lượng công suất chạy qua mạch 3 đã giúp giải quyết bài toán tối ưu hóa vận hành thủy - nhiệt điện phía Bắc trong mùa khô. Dòng năng lượng này vừa bù đắp cho các nguồn thủy điện phải điều tiết, giữ nước để dành cho các giờ cao điểm cực đoan, vừa gánh thay cho các tổ máy nhiệt điện than vốn bị suy giảm hiệu suất dưới cái nóng gay gắt kéo dài.

Nói một cách thẳng thắn, nếu không có sự xuất hiện kịp thời của đường dây 500kV mạch 3, hệ thống điện miền Bắc không cách nào tự cân đối được nguồn cung tại chỗ để đáp ứng mức tăng trưởng phụ tải như hiện tại. Đường dây 500kV mạch 3 chính là cái gốc giúp miền Bắc giữ được dòng điện an toàn, liên tục trong những giai đoạn thời tiết cực đoan nhất.

Phóng viên: Từ góc độ điều độ hệ thống điện, việc đưa vào vận hành thêm 2 mạch đường dây 500kV kéo điện từ miền Trung ra miền Bắc đã mang lại những lợi ích gì về độ tin cậy, tính linh hoạt và an toàn vận hành của hệ thống điện quốc gia?

Ông Nguyễn Quốc Trung: Để có thể nhìn nhận tầm vóc và lợi ích của việc đưa vào vận hành thêm các mạch đường dây 500kV kết nối miền Trung ra miền Bắc hiện nay, tôi muốn chúng ta cùng nhìn lại một lát cắt lịch sử.

Để thấy rõ ý nghĩa của các mạch đường dây 500kV mới, có thể nhìn lại dấu mốc lịch sử cách đây 32 năm. Ngày 27/5/1994, đường dây 500kV Bắc – Nam mạch 1 được đóng điện, đưa nguồn điện từ miền Bắc vào miền Nam, góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện nghiêm trọng. Đến nay, trong bối cảnh phụ tải miền Bắc tăng rất cao, đặc biệt trong các đợt nắng nóng cực đoan, các mạch 500kV mới lại đảm nhận sứ mệnh truyền tải công suất theo chiều ngược lại, bổ sung nguồn điện cho miền Bắc.

Đường dây 500kV qua địa bàn huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Ảnh: Huy Hùng/TTXVN

Từ góc độ điều độ hệ thống điện, công trình mang lại ba giá trị cốt lõi:

Thứ nhất, nâng cao độ tin cậy của hệ thống. Các mạch 500kV mới tăng cường khả năng truyền tải trên trục Bắc – Nam, đồng thời tạo dự phòng cho các tuyến đường dây đã vận hành hàng chục năm. Nhờ đó, hệ thống đáp ứng tốt tiêu chí an toàn N-1, giảm nguy cơ quá tải hoặc gián đoạn cung cấp điện khi xảy ra sự cố.

Thứ hai, tăng tính linh hoạt trong điều độ. Năng lực truyền tải từ miền Trung ra miền Bắc được nâng lên khoảng 5.000 MW, gấp đôi trước đây. Điều này giúp NSMO chủ động tối ưu phương thức vận hành theo từng giai đoạn, từ kế hoạch dài hạn, ngắn hạn đến vận hành thời gian thực, bảo đảm cung cấp điện an toàn trong các thời điểm phụ tải tăng cao.

Thứ ba, nâng cao an toàn vận hành và hiệu quả bảo dưỡng lưới điện. Việc có thêm các mạch truyền tải cho phép linh hoạt bố trí cắt điện sửa chữa, bảo dưỡng hoặc nâng cấp thiết bị mà vẫn duy trì khả năng cung cấp điện. Đây là điều đặc biệt quan trọng để chuẩn bị cho các mùa nắng nóng cao điểm, đồng thời nâng cao độ ổn định và giảm tổn thất điện năng trên toàn hệ thống.

Có thể khẳng định, việc đưa vào vận hành các mạch đường dây 500kV mới không chỉ tăng năng lực truyền tải điện Bắc – Nam mà còn tạo nền tảng quan trọng để hệ thống điện quốc gia vận hành an toàn, tin cậy và linh hoạt hơn trong những năm tới.

Phóng viên: Cụ thể tuyến đường dây này đã tác động như thế nào đến khả năng khai thác các nguồn điện mới, đặc biệt là các nguồn năng lượng tái tạo và các trung tâm điện lực ở khu vực miền Trung?

Ông Nguyễn Quốc Trung: Tuyến đường dây 500kV mạch 3 này đã tạo ra bước đột phá trong việc khai thác các nguồn điện mới ở miền Trung, đặc biệt là các nguồn NLTT, bởi trước đây công suất truyền tải trên đường dây 500k mạch 1, mạch 2 hạn chế khiến nhiều dự án điện gió, điện mặt trời tại các khu vực trọng điểm như Ninh Thuận (cũ), Bình Thuận (cũ),… có thể phải điều chỉnh công suất phát trong một số thời điểm phụ tải miền Trung, Nam giảm thấp như những ngày cuối tuần, lễ tết và điện không thể truyền tải ra miền Bắc nhiều hơn nữa do đã tới giới hạn của đường dây 500kV mạch 1, 2, không tận dụng được tối đa nguồn năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, từ khi đưa vào vận hành, đường dây truyền tải mạch 3 này cũng giúp các trung tâm điện lực lớn tại khu vực miền Trung như Quảng Trạch, Vũng Áng, … ổn định phương thức vận hành, phát tối đa công suất.

Đặc biệt, để đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao ở miền Bắc, nhất là vào các thời điểm mùa khô, truyền tải trên đường dây 500kV luôn được giữ ở mức cao trên 85-90% có những thời điểm đạt 100% khả năng tối đa, minh chứng cho hiệu quả của công trình.

Việc đưa vào vận hành thêm 2 mạch đường dây 500kV mạch 3 không chỉ tối ưu việc tận dụng các nguồn năng lượng giá thành thấp trao đổi giữa các miền mà còn giúp miền Bắc giải quyết bài toán dự phòng công suất, bảo đảm cân bằng cung cầu năng lượng giữa các vùng miền và thực hiện hiệu quả các cam kết quốc tế về giảm phát thải, ứng phó với biến biến đổi khí hậu.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi!