Hóa đơn năng lượng - nỗi lo của mùa Đông nước Anh

Xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung khí đốt toàn cầu. Ảnh: Ảnh: THX/TTXVN

Mùa Đông ở nước Anh năm nay đến cùng một nỗi lo rất cụ thể và có thể đong đếm được bằng con số trên mỗi tờ hóa đơn năng lượng. Hãng tư vấn Cornwall Insight dự báo trần giá năng lượng ước tăng 16% vào tháng 1/2027, lên gần 2.000 bảng (khoảng 2.646 USD), ghi dấu mức tăng lớn nhất trong bốn năm.

Và nguyên nhân chính là cuộc xung đột tại Iran làm gián đoạn nguồn cung khí đốt toàn cầu. Energy UK - hiệp hội đại diện cho các nhà cung cấp - cảnh báo mùa đông này có thể khắc nghiệt ngang với mùa Đông năm 2022, thời điểm cuộc xung đột Nga - Ukraine đẩy châu Âu vào cơn khủng hoảng khí đốt.

Để hiểu vì sao hóa đơn điện của người dân Anh đắt lên, phải nhìn ra tận Vùng Vịnh xa xôi. Tám tháng sau khi căng thẳng Mỹ - Iran leo thang thành xung đột, xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh mới gần trở lại mức trước chiến sự - đạt khoảng 98% theo ước tính của Goldman Sachs, với trung bình 23,3 triệu thùng mỗi ngày.

Trên lý thuyết, đó là tín hiệu bình thường hóa. Thế nhưng suốt nhiều tuần, giá dầu Brent vẫn neo trên mốc 100 USD/thùng, cho thấy sự lạc quan chưa kịp ngấm vào thị trường.

Nghịch lý nằm ở chỗ: lượng dầu chảy ra nhiều hơn không có nghĩa là dầu rẻ hơn ngay. Cuộc xung đột đã đẩy chi phí vận chuyển lên mức khó tin, do khoản phí bảo hiểm an toàn mới, và đẩy lợi nhuận của ngành tàu chở dầu lên mức cao nhất trong lịch sử, theo phân tích của Lloyd’s List.

Dầu có sẵn ở đó, nhưng như một nhà giao dịch của Onyx Commodities nhận xét, vấn đề là bốc xếp và vận chuyển sao cho an toàn, và chi phí ấy đang được tính thẳng vào giá.

Đáng ngại hơn, thị trường năng lượng bất định đến mức đến cả những định chế tài chính lớn cũng không còn dám dự đoán. JP Morgan, ngân hàng đầu tư lớn nhất thế giới, thừa nhận với khách hàng: lần đầu tiên kể từ khi xung đột Iran bùng phát, họ không còn một kịch bản cơ sở nào để bám vào, và không biết hình dung hồi kết ra sao. Sự bất định mà cả Phố Wall không gọi được tên, rốt cuộc lại hiện ra rất rõ trên hóa đơn của từng hộ gia đình Anh.

Sức ép không dừng lại ở hóa đơn điện, khí đốt mà lan sang cả cây xăng. Giá dầu diesel trung bình tại Anh áp sát ngưỡng 2 bảng một lít, khi nguồn cung bị gián đoạn và xuất hiện nguy cơ Mỹ hạn chế xuất khẩu. Thủ tướng Andy Burnham cũng thừa nhận giá nhiên liệu lúc này đang là nỗi vất vả với những người ngày ngày vẫn phải đổ đầy bình xăng.

Nước Anh dễ tổn thương trước những cơn chấn động này hơn nhiều quốc gia khác, bởi một lý do mang tính cấu trúc: Anh dựa vào khí đốt để sưởi ấm và phát điện, trong khi khoảng một nửa nhu cầu khí đốt phải trông vào nguồn nhập khẩu. Vì thế, mỗi bất ổn ở vùng Vịnh sớm muộn đều hiện ra trên hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình Anh. 

Trước sức ép đó, chính phủ phải cân đối giữa trách nhiệm hỗ trợ người dân và giới hạn ngặt nghèo của tài chính công. Thủ tướng Burnham đã miễn thuế VAT đối với hóa đơn điện sinh hoạt, giúp mỗi hộ tiết kiệm trung bình 45 bảng một năm - nhưng khoản ưu đãi này sẽ hết hiệu lực vào tháng 4/2027.

Ông cam kết tạo “khoảng thở” cho người dân trong Kế hoạch ngân sách ngày 28/10, song không giấu thực tế rằng tài chính công đang bị siết chặt.

Ngay trong nội các cũng đã có quan điểm khác biệt về cách chi tiêu. Theo nguồn tin của tờ Financial Times, Bộ Tài chính và Bộ An ninh Năng lượng và Net Zero đang bất đồng về mức hỗ trợ: một bên muốn hỗ trợ trên diện rộng, bên kia muốn giới hạn trong nhóm thu nhập thấp để kìm chi phí. Phía Energy UK thì nghiêng hẳn về việc ưu tiên các hộ nghèo nhất, đồng thời cảnh báo rằng những can thiệp khẩn cấp vào phút chót thường nhắm sai đối tượng và khiến tốn kém hơn.

Không phải mọi tín hiệu đều u ám. Dù giá hiện ở vùng cao, Goldman Sachs vẫn giữ kịch bản cơ sở rằng giá Brent sẽ dần hạ về 85 USD/thùng vào cuối năm 2026 và 80 USD/thùng trong năm 2027, nhờ hai đầu của thị trường - nguồn cung từ Trung Đông và sức mua từ Trung Quốc - đều đã dần thích nghi với xung đột. Về thời tiết, Cơ quan Khí tượng Quốc gia Anh dự báo giai đoạn cuối năm nhiều khả năng ôn hòa hơn thường lệ - một may mắn cho những gia đình phải cân nhắc từng giờ bật lò sưởi.

Dù vậy, giới giao dịch cảnh báo lạc quan lúc này có thể là quá sớm. Theo Ashley Kelty, một nhà phân tích của Panmure Liberum, sự lạc quan hiện nay phần nhiều là tâm lý: thị trường níu lấy mọi tín hiệu dễ chịu, đến mức giá đã rời xa thực tế hơn bất kỳ lúc nào trong nhiều năm. Và một khi nhìn thẳng vào thực chất, ông cảnh báo, người ta sẽ hiểu mùa Đông phía trước có thể khắc nghiệt đến mức nào.

Bản thân Thủ tướng Burnham cũng không né tránh: ông cho rằng gọi tình hình năng lượng hiện nay là một “cuộc khủng hoảng” không phải là nói quá, và thừa nhận cuộc xung đột ở Trung Đông cần được theo dõi sát.

Câu chuyện năng lượng của nước Anh trong mùa Đông này, suy cho cùng, là câu chuyện về khả năng chống chịu - của thị trường, của ngân sách quốc gia, và của từng mái nhà. Và chính ở điểm giao nhau giữa địa chính trị toàn cầu và căn bếp của mỗi gia đình, người ta mới thấy hết sức nặng của mùa Đông đang tới.