Từ khung cửi La Khê đến sàn diễn London: Con đường đưa văn hóa Việt ra thế giới

Các thành viên đoàn diễu hành Áo dài Fashion Week 2026 chụp ảnh lưu niệm trên cầu Westminster (Anh). Ảnh: Hữu Tiến - PV TTXVN tại Anh

Trước đó một ngày, chiều 19/9, những tà áo dài đã lần lượt đi qua các địa danh biểu tượng của thủ đô nước Anh: Nhà Quốc hội Anh, tháp đồng hồ Big Ben, vòng quay London Eye và Quảng trường Trafalgar.

Thay vì để áo dài xuất hiện như một biểu tượng đóng khung, ban tổ chức đặt nhà thiết kế, bộ sưu tập, chất liệu, kỹ thuật thủ công và những tư duy sáng tạo làm mới trang phục truyền thống vào vị trí trung tâm.

Đó là một lựa chọn mang tính chuyên môn, và cũng là một cách khẳng định vị thế - đặt biểu tượng văn hóa của Việt Nam vào đúng ngôn ngữ của ngành thời trang quốc tế, để được đánh giá bằng những tiêu chí của ngành, chứ không chỉ được yêu mến bằng tình cảm.

Có lẽ ít ai nói về áo dài thấm thía như một người phương Tây đã gắn bó lâu năm với Việt Nam: ông Terence D. Jones, nguyên quyền Trưởng đại diện Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam.

Khoác lên mình bộ áo dài của làng lụa La Khê - loại lụa mà ông từng tận mắt xem cách làm tại một cuộc trưng bày ở Văn Miếu, nơi các nghệ nhân dựng lại lối dệt cổ của một làng nghề ven đô Hà Nội - ông thành thật kể chút bối rối ban đầu với chiếc quần ống rộng, để rồi thấy nó thoáng nhẹ đến bất ngờ - một trang phục dễ chịu cho những ngày Hà Nội oi nồng. Rồi từ cái chạm rất riêng tư ấy, con mắt của một người quan sát Việt Nam lâu năm mở ra một tầng sâu hơn.

“Nhìn lại lịch sử đầy biến động của Việt Nam, tôi trân trọng biết bao khi thấy áo dài hiện diện nhiều đến vậy trong dòng lịch sử ấy - dù ở miền Bắc, miền Nam hay miền Trung, nó vẫn mang vị thế của một quốc phục". Đó là một nhận xét tinh tế: qua những thăng trầm của lịch sử, áo dài vẫn bền bỉ hiện diện như một biểu tượng gắn kết, một nét chung của mọi miền đất nước.

Theo ông, với người Anh, khi hình dung về Việt Nam, ngoài ẩm thực, có lẽ áo dài là hình ảnh hiện lên rõ nhất - áo dài nổi tiếng trong tranh ảnh, trong cả những vở diễn trên sân khấu Broadway. “Áo dài là một cách để nhận ra ai là người Việt Nam, bởi nếu bạn khoác trên mình tà áo dài, bạn là người Việt Nam".

Đoàn diễu hành Áo dài Fashion Week 2026 khởi hành đi qua các địa điểm nổi tiếng của thủ đô London (Anh). Ảnh: Hữu Tiến - PV TTXVN tại Anh

Đứng cùng ê-kíp Việt trên sàn diễn ấy có cả những tên tuổi của làng thời trang London. Với bà Savita Kaye, Giám đốc điều hành House of iKons Fashion Week London, điều khiến một người làm nghề lâu năm như bà bất ngờ lại không nằm ở sàn diễn: “Điều khiến tôi bất ngờ nhất là được chứng kiến cộng đồng người Việt - không chỉ ở Anh mà từ khắp nơi trên thế giới - cùng chung tay để sự kiện này thành công trọn vẹn. Điều tôi háo hức là tất cả mọi người, dù là người Việt hay không, đều sẽ được cảm nhận vẻ đẹp, văn hóa, ẩm thực, âm nhạc, thời trang và sức sáng tạo của Việt Nam”.

“Cộng đồng cùng chung tay” mà bà Kaye nhìn thấy có một cái tên cụ thể: Chương trình do Hiệp hội Phụ nữ và Trẻ em Việt Nam tại Vương quốc Anh (VWCA) tổ chức, với sự đồng hành của Liên hiệp Hội người Việt Nam tại châu Âu, Liên hiệp Hội Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu, Hội Sinh viên Việt Nam tại Anh và Loan Stiftung; sự kiện đón khách từ 28 quốc gia và được vận hành bởi gần 200 tình nguyện viên.

Đây là chương trình do cộng đồng khởi xướng và thực hiện. Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đặt kỳ vọng vào chính những con người như thế: giữ gìn, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc đến thế hệ trẻ và các thế hệ người Việt mai sau, phát huy vai trò kiều bào như những "đại sứ văn hóa, đất nước và con người Việt Nam".

Chín nhà thiết kế góp mặt trên sàn diễn ngày 20/9 mang đến những cách nhìn rất khác nhau về áo dài. Nghệ nhân ưu tú - nhà thiết kế Lan Hương mang tới Hành tinh Phồn thịnh No.2, tiếp nối một mạch sáng tạo thấm đẫm thiên nhiên và văn hóa các cộng đồng vùng cao, dệt và nhuộm theo lối truyền thống.

Và có một chi tiết ở lại lâu hơn mọi lời giới thiệu: kỹ nghệ dệt the của làng La Khê cùng khung dệt truyền thống được đưa từ Việt Nam sang London, để công chúng nhìn thấy tận mắt một nghề thủ công đang được các nghệ nhân gìn giữ. Á hậu 1 Hoa hậu Áo dài Phu nhân toàn châu Âu 2026 Vũ Thị Thu Huyền chia sẻ: “Để dệt nên một tấm lụa là cả một quá trình kỳ công. Tôi mong bạn bè quốc tế nhìn thấy sản phẩm làm ra tại Việt Nam công phu và đẹp đẽ đến thế nào, và cũng để gìn giữ những nghề truyền thống của mình”. Mang đến London chiếc khung cửi nghĩa là mang theo cả một nghề, cả bàn tay người thợ và cả nỗ lực bền bỉ để giữ cho nghề không mai một.

Người mẫu iliana Silva chia sẻ: “Những người đến xem chương trình này, khi trở về nhà, tôi tin họ sẽ mang theo một góc nhìn khác về văn hóa Việt Nam, bởi nó phong phú hơn nhiều so với những gì ta vẫn thấy trên tivi hay vẫn hình dung. Một nền văn hóa đẹp, với âm nhạc đẹp, sắc màu đẹp, và những tà áo đẹp đến mức tôi không thể chọn ra nhà thiết kế nào là xuất sắc nhất”.

Sự kiện khép lại, nhưng để lại những câu hỏi có lẽ còn quan trọng hơn cả đêm diễn: các nhà thiết kế có thể thử nghiệm với áo dài xa đến đâu; kỹ năng, kỹ nghệ nào sẽ được thế hệ sau tiếp nối; và một Tuần lễ Thời trang dành riêng cho áo dài có thể mở ra cơ hội gì cho nhà thiết kế Việt.  Đó là những câu hỏi thẳng thắn của những người hiểu rằng một đêm diễn thành công chưa bao giờ là đích đến cuối cùng.