Hoàn thiện chính sách phát triển thương hiệu cho hàng nông sản

Đây là nhận định của các chuyên gia tại "Hội thảo hoàn thiện chính sách pháp luật phát triển thương hiệu nông sản" do Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức tại Tp. Hồ Chí Minh, ngày 4/12.

Ông Nguyễn Như Tiệp, Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, sản xuất nông nghiệp Việt Nam thời gian qua đạt nhiều thành tựu to lớn, sản lượng lương thực thực phẩm tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng, đảm bảo nguồn cung dồi dào, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước và đóng góp ngày càng nhiều vào tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước.

Đến năm 2022, kim ngạch xuất khẩu sản phẩm ngành nông nghiệp đã đạt 53,22 tỷ USD, tăng 9,3% so với năm 2021. Hiện Việt Nam duy trì 11 nhóm mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu trên 1 tỷ USD; trong đó, có 7 nhóm mặt hàng (gỗ và sản phẩm gỗ, tôm, cà phê, gạo, cao su và rau quả, hạt điều) đạt kim ngạch xuất khẩu trên 3 tỷ USD. Nông sản Việt Nam hiện có mặt ở hầu hết các thị trường nhập khẩu lớn của thế giới.

Theo ông Nguyễn Như Tiệp, Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển sản xuất nông nghiệp như vị trí địa lý, điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và kinh nghiệm, sức sáng tạo của người nông dân. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam trên thị trường còn rất hạn chế, giá thành sản xuất cao, chất lượng chưa ổn định và chưa có thương hiệu. Việc gia tăng kim ngạch xuất khẩu thời gian qua chủ yếu do tăng sản lượng, trong khi đó thương hiệu là yếu tố rất quan trọng tạo nên giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh của nông sản chưa được củng cố.

Bà Nguyễn Mai Hương, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển nông thôn, Viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp nông thôn (IPSARD) thông tin, mặc dù đạt được những con số ấn tượng về kim ngạch xuất khẩu, nhưng có đến 90% nông sản của Việt Nam vẫn xuất khẩu dưới dạng thô, giá xuất khẩu thấp hơn các sản phẩm cùng loại của nhiều nước khác.

Nhiều sản phẩm nông sản của Việt Nam có sản lượng xuất khẩu đứng nhóm đầu thế giới nhưng hầu như chưa có một thương hiệu mạnh, được người tiêu dùng biết đến rộng rãi. Có tới 80% sản lượng nông sản Việt Nam xuất khẩu chưa xây dựng được thương hiệu, chưa có logo, nhãn mác riêng và chưa tham gia đầy đủ vào chuỗi giá trị toàn cầu. Nhiều sản phẩm Việt Nam được xuất khẩu và bán ở thị trường nước ngoài dưới thương hiệu của doanh nghiệp nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, xây dựng thương hiệu cho nông sản có vai trò rất lớn trong việc gia tăng giá trị và nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng sức cạnh tranh trên thị trường, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cộng đồng của sản phẩm truyền thống, sản phẩm bản địa, góp phần nâng cao vị thế và giá trị của nông sản Việt Nam trên thị trường thế giới.

Theo bà Nguyễn Mai Hương, vấn đề xây dựng và phát triển thương hiệu nông sản đã được đề cập nhiều nhưng vẫn chung chung, chưa cụ thể phát triển như thế nào. Sản phẩm nằm rải rác ở các quyết định, chương trình; chưa có chiến lược, chương trình tổng thể đặc thù cho nông sản.

Đồng thời, chưa có sự kết nối, điều phối giữa các bộ, ngành; giữa Trung ương và địa phương...; chưa có cơ chế, chính sách khuyến khích cụ thể cho các doanh nghiệp có sản phẩm đạt thương hiệu quốc gia nên sự hưởng ứng, đồng hành của các doanh nghiệp trong Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam chưa cao.

Mặt khác, hiện đang tồn tại quá nhiều loại hình giải thưởng, xét chọn, bình chọn... thương hiệu sản phẩm, thương hiệu doanh nghiệp làm giảm khả năng nhận diện của các thương hiệu quốc gia. Bên cạnh đó, chưa có hành lang pháp lý chung về việc sử dụng tên gọi địa danh quốc gia (Việt Nam) để đăng ký bảo hộ với các sản phẩm nông sản chủ lực cấp quốc gia…

Xây dựng và phát triển thương hiệu cho nông sản cần chú trọng cả ba lớp giá trị gồm lớp lõi (chất lượng dinh dưỡng, an toàn), lớp giữa (tính năng, nhãn hiệu, bao bì, màu sắc, logo) và lớp ngoài là các giá trị niềm tin (sứ mệnh, tầm nhìn, câu chuyện, trách nhiệm cộng đồng). Xây dựng thương hiệu cần chú ý đến cả dấu hiệu hữu hình và vô hình của sản phẩm; những tác động vào tâm lý người tiêu dùng. Định hướng phát triển thương hiệu nông sản có thể tập trung vào ba hướng tiếp cận chính là xây dựng thương hiệu của doanh nghiệp; xây dựng thương hiệu vùng, miền, địa phương; xây dựng thương hiệu quốc gia, bà Nguyễn Mai Hương đề xuất.

Các chuyên gia cho rằng, hiện nay Việt Nam chưa có chính sách riêng nào để hỗ trợ cho việc phát triển thương hiệu nông sản. Vì vậy, cần xây dựng một cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển thương hiệu cho nông sản đảm bảo phù hợp hợp với các chủ trường, chính sách, cơ sở pháp lý liên quan; trong đó, tập trung vào các chính sách hỗ trợ xây dựng thương hiệu thông qua thúc đẩy đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ trong và ngoài nước; hỗ trợ xây thực hiện nhiệm vụ nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ.

Song song đó, chú trọng tuyên truyền, nâng cao nhận thức về thương hiệu nông sản nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo và xây dựng ý thức, trách nhiệm tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và thương hiệu. Có cơ chế khuyến khích và hỗ trợ các sản phẩm, dịch vụ đã được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác giúp gia tăng giá trị, đem lại thu nhập cao hơn cho các chủ thể, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.