Kết luận của Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà tại phiên họp 29 về IUU

Văn phòng Chính phủ vừa có văn bản số 16/TB-VPCP thông báo về Kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà tại phiên họp thứ 29 của Ban chỉ đạo quốc gia về phòng chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cao theo quy định (IUU).

Theo thông báo, ngày 06 tháng 01 năm 2026, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà - Trưởng Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (sau đây viết tắt là Ban Chỉ đạo) đã chủ trì phiên họp trực tuyến lần thứ 29 của Ban Chỉ đạo.

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà ghi nhận nỗ lực của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành, địa phương thời gian qua trong triển khai nhiệm vụ chống khai thác IUU.

Kết quả nổi bật là: Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký Báo cáo kết quả thực hiện chống khai thác IUU và phát triển bền vững ngành thủy sản Việt Nam gửi EC, ghi nhận và biểu dương Bộ Công an trong việc triển khai nhiệm vụ đấu tranh, triệt phá các đường dây đưa người Việt Nam ra nước ngoài khai thác trái phép, đã phá một chuyên án, bắt giữ đối tượng là người Việt Nam thường xuyên sinh sống ở Malaysia, cầm đầu đường dây tổ chức đưa người Việt Nam sang khai thác trái phép tại vùng biển Malaysia.

Tuy nhiên, công tác thống kê, tổng hợp và báo cáo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các địa phương cần rút kinh nghiệm, chưa phản ánh đúng thực trạng, đặc biệt là tình trạng chênh lệch số liệu tàu cá ra/vào cảng, tàu vi phạm vùng biển nước ngoài, tình hình xử phạt vi phạm hành chính (khép hồ sơ).

Bộ Nông nghiệp và Môi trường báo cáo Ban Chỉ đạo chỉ dựa trên báo cáo của địa phương mà chưa kiểm tra xác suất để kết luận số liệu là chính xác hoặc không phù hợp.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nghiêm túc chấn chỉnh tình trạng báo cáo số liệu chung chung, báo cáo phải rõ số liệu theo từng nhóm việc, cập nhật tiến độ, so sánh kết quả theo tuần, làm rõ nguyên nhân, tránh cách báo cáo lặp số liệu cũ gây hiểu nhầm, đặc biệt là số tàu cá/ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài, số tàu cá mất tín hiệu giám sát hành trình (VMS).

Bên cạnh đó, công tác thanh tra, kiểm tra phải được thực hiện kịp thời, thực chất, không hình thức. Thủ tướng Chính phủ đã giao nhiệm vụ thì các Bộ phải triển khai ngay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần rút kinh nghiệm không để tình trạng họp xong nhưng chậm tổ chức triển khai thực hiện; các đoàn đi thanh tra, kiểm tra tại các địa phương phải có kết quả rõ ràng, có số liệu và kết luận cụ thể, xác định rõ trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật. Các bộ, ngành và địa phương phải chịu trách nhiệm đối với báo cáo của mình.

Phó Thủ tướng cũng giao một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới:

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ tiếp tục cập nhật dữ liệu, kết quả thực hiện theo tiến độ triển khai, thể hiện rõ các chuyển biến rõ rệt, phải công khai phần mềm/ứng dụng và đường dẫn truy cập (app, cổng dữ liệu, chức năng truy xuất…), để EC có thể vào kiểm chứng các nội dung, thông tin, dữ liệu đã báo cáo. Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh chịu trách nhiệm về số liệu: tự rà soát, đối chiếu, cập nhật và bảo đảm số liệu đúng - đủ - sạch - sống; báo cáo thống nhất, có căn cứ, gắn với kết quả xử lý.

Giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành hướng dẫn kỹ thuật/quy trình sử dụng hệ thống (dễ hiểu, thao tác được trên điện thoại; có tài liệu “bước 1–2–3”). Đồng thời, tăng cường tổ chức các buổi tập huấn/hướng dẫn cho địa phương, chủ tàu, thuyền trưởng, cảng cá, lực lượng kiểm soát để thống nhất cách hiểu, cách sử dụng, bảo đảm hệ thống được vận hành thực chất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phục vụ công tác chống khai thác IUU.

Rà soát, quy định các biểu mẫu/tiêu chí kê khai điện tử bảo đảm dễ thực hiện, khả thi, đủ thông tin cốt lõi, cho phép khai báo offline, lưu dữ liệu và đồng bộ khi có kết nối, phù hợp điều kiện hoạt động trên biển nhằm tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản, bảo đảm truy xuất nguồn gốc sản phẩm thủy sản khai thác hợp pháp, phục vụ công tác chống khai thác IUU và nỗ lực gỡ bỏ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Trong tháng 01 năm 2026, Phó Thủ tướng yêu cầu rà soát, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để đẩy nhanh việc triển khai áp dụng nhật ký khai thác điện tử áp dụng với tất cả các chủ tàu, thuyền trưởng, quy định chế tài xử phạt kèm theo. Việc xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm này được triển khai theo lộ trình: áp dụng xử phạt sau 45 ngày kể từ ngày văn bản có hiệu lực thi hành, bảo đảm tính khả thi; đồng thời siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong tổ chức thực hiện.

Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp Tập đoàn VNPT, Viettel: Kiểm tra, xác nhận mức độ sẵn sàng của hệ thống (liên thông dữ liệu, truy cập, vận hành chức năng). Nguyên tắc: “mở ra phải vào được – ấn thử phải chạy được – quy trình phải thực hiện được”; Hỗ trợ Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật, tài liệu tập huấn, cơ chế hỗ trợ người dùng; bảo đảm ứng dụng có phương án offline/lưu tạm khi không có sóng và đồng bộ khi có tín hiệu.

Đồng thời, rà soát, đánh giá độc lập mức độ đáp ứng kỹ thuật/ứng dụng/dịch vụ của hệ thống so với nội dung Việt Nam đã cung cấp/giải trình với EC; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15 tháng 01 năm 2026.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh phối hợp triển khai số hóa: tham gia rà soát, chuẩn hóa dữ liệu tàu cá; tổ chức tập huấn/hướng dẫn để chủ tàu, thuyền trưởng thực hiện nhật ký điện tử, quy trình liên thông phục vụ quản lý, truy xuất nguồn gốc theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Về quản lý tàu cá “ba không”, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Quốc phòng (Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển), Bộ Công an và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố ven biển khẩn trương rà soát, thống kê và làm rõ: Số lượng tàu cá đã bị thu hồi/hủy đăng ký; Tình trạng thực tế của từng tàu (tàu đang ở đâu, còn tồn tại hay không, do tổ chức/cá nhân nào đang quản lý); Các trường hợp đã hủy đăng ký nhưng vẫn hoạt động hoặc không đủ điều kiện hoạt động. Báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 15 tháng 01 năm 2026.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương nghiên cứu, đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật liên quan để quy định rõ trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm cá thể của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong quản lý, kiểm soát tàu cá đã thu hồi/hủy đăng ký; xử lý nghiêm các hành vi buông lỏng quản lý, báo cáo không trung thực/sai lệch số liệu làm ảnh hưởng kết quả thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường hoàn thiện quy định về lắp thiết bị giám sát hành trình tàu cá VMS tại dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản theo hướng: tối đa 02 thiết bị được lắp đặt trên một tàu cá như Thông báo kết luận số 01/TB-VPCP ngày 01 tháng 01 năm 2026 của Văn phòng Chính phủ.

Về quy định về lắp thiết bị giám sát hành trình tàu cá (VMS), Phó Thủ tướng chỉ đạo việc thiết kế quy định phải vừa nghiêm để ngăn gian lận, vừa không gây phiền hà cho ngư dân, không nên quy định máy móc buộc tàu “chạy vào bờ” trong tình huống khách quan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp Bộ Quốc phòng (Biên phòng) các địa phương thay đổi cách thống kê và khớp số liệu tàu ra/vào trên phạm vi toàn quốc theo nguyên tắc: Thống kê theo định danh từng tàu, tàu “vào - ra” trên phạm vi toàn quốc; Đồng bộ dữ liệu giữa bến - cảng - biên phòng; giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm trên hồ sơ điện tử; làm rõ nguyên nhân chênh lệch và có giải pháp kỹ thuật/quy trình để khớp số liệu.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh tiếp tục chỉ đạo các lực lượng chức năng kiểm soát chặt tàu cá hoạt động trên địa bàn, nhất là tàu không đủ điều kiện, tàu đã thu hồi/xóa đăng ký, tàu “3 không”; không để tàu không đủ điều kiện xuất bến/ra khơi; rà soát, làm rõ nguyên nhân chênh lệch số liệu tàu ra/vào giữa cảng - biên phòng và biện pháp khắc phục.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Ngoại giao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng và các địa phương chuẩn hóa lại hoàn toàn số liệu tàu/đối tượng vi phạm: làm rõ tàu nào đã đủ thông tin - đã xử lý, tàu nào chưa đủ thông tin - đang bị giữ ở nước ngoài (bất khả kháng), tàu nào người đã về Việt Nam nhưng địa phương chưa quản lý được (trách nhiệm thuộc địa phương).

Bộ Ngoại giao tiếp tục cập nhật, xác nhận tình trạng tàu/thuyền viên (đã về hay còn bị giữ) làm căn cứ cho địa phương xử lý; trường hợp chưa thể xử lý do tàu/thuyền viên còn bị giữ, phải xác định rõ nguyên nhân khách quan và báo cáo riêng theo nhóm “chưa đủ điều kiện xử lý”.

Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang, Cà Mau và các địa phương có liên quan tập trung xử lý dứt điểm các trường hợp tàu vi phạm vùng biển nước ngoài đã đủ điều kiện xử lý; trường hợp thuyền viên/thuyền trưởng đã về Việt Nam nhưng không xác minh, truy tìm được thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh chịu trách nhiệm, sử dụng đầy đủ thẩm quyền và phối hợp lực lượng công an để quản lý công dân, truy tìm đối tượng vi phạm; Hoàn thành trước ngày 12 tháng 01 năm 2026.

Các địa phương tổ chức tự rà soát, cập nhật, chuẩn hóa số liệu theo nguyên tắc trung thực, khách quan. Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm toàn diện trước Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về việc rà soát, “khép hồ sơ” xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác thủy sản, bảo đảm đúng quy định, có thể giải trình và chứng minh khi kiểm tra.

Thanh tra Chính phủ: Tiếp tục chủ trì, phối hợp với các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Quốc phòng, Công an, Tư pháp tổ chức các đoàn thanh tra về công tác chống khai thác IUU tại tỉnh Cà Mau và những địa phương có tỷ lệ “khép hồ sơ” cao trên 90%.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn bộ quy định hiện hành (Luật, Nghị định, Thông tư, biểu mẫu), đánh giá tính khả thi; đề xuất hoàn thiện quy định để quản lý nhóm tàu có hoạt động thu mua/mua bán thủy sản trên biển tương tự như tàu khai thác (về khai báo, ghi chép, báo cáo, theo dõi hành trình, kiểm soát hoạt động…). Hoàn thành trước ngày 30 tháng 01 năm 2026.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Hiệp hội VASEP và các địa phương đôn đốc 100% doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản sang châu Âu thực hiện tự kê khai - tự rà soát - tự khắc phục - tự chịu trách nhiệm, báo cáo Thủ tướng Chính phủ trước ngày 12 tháng 01 năm 2026; trường hợp doanh nghiệp không tự báo cáo mà khi các đoàn kiểm tra của Trung ương kiểm tra phát hiện vi phạm thì xử lý nghiêm, kể cả xử lý hình sự nếu đủ dấu hiệu.

Hiệp hội VASEP tiếp tục phát huy vai trò, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu thủy sản có nguy cơ tiếp tay vi phạm. Trường hợp phát hiện hành vi gian lận (ví dụ khai báo xuất xứ không đúng, lợi dụng cơ chế để trốn thuế…), Hiệp hội phải kịp thời thông tin, phối hợp cơ quan chức năng và áp dụng chế tài nội bộ phù hợp, kể cả loại trừ khỏi Hiệp hội và công bố thông tin theo quy định.