Khai thác hiệu quả tiềm năng nuôi cá lồng trên lòng hồ Hòa Bình

Sau hợp nhất đơn vị hành chính, xã Đà Bắc, tỉnh Phú Thọ đang từng bước hình thành diện mạo mới với không gian phát triển mở rộng, quy mô dân số tăng lên và nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy kinh tế - xã hội.

Trong bước phát triển chung, nghề nuôi cá lồng trên lòng hồ sông Đà tiếp tục khẳng định vai trò là sinh kế chủ lực của người dân vùng ven hồ, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương theo hướng bền vững.

*Phát huy tiềm năng

Nằm trong vùng lòng hồ thủy điện Hòa Bình, xã Đà Bắc sở hữu diện tích mặt nước rộng lớn, nguồn nước trong sạch cùng điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nuôi trồng thủy sản. Những năm qua, tận dụng lợi thế này, người dân địa phương đã mạnh dạn đầu tư phát triển nghề nuôi cá lồng, từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ sang hướng hàng hóa, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm.

Dọc các xóm ven hồ như: Ké, Mó Hém, Đá Bia, xóm Sèo… những dãy lồng cá nổi san sát đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm cho thị trường, nghề nuôi cá lồng còn tạo sinh kế ổn định cho hàng trăm hộ dân vùng lòng hồ, nơi điều kiện sản xuất nông nghiệp còn nhiều hạn chế.

Là một trong những hộ tiên phong phát triển nghề nuôi cá lồng tại địa phương, gia đình ông Xa Văn Chính, ở xóm Ké đã hàng năm gắn bó với nghề, ông Chính cho biết, đầu những năm 2010, khi nghề nuôi cá lồng còn khá mới mẻ, nhiều hộ dân trong khu vực còn e dè vì thiếu vốn, thiếu kỹ thuật và chưa có đầu ra ổn định.

Tuy nhiên, nhận thấy tiềm năng từ lòng hồ sông Đà, gia đình ông mạnh dạn đầu tư những lồng nuôi đầu tiên. Trước đây cuộc sống chủ yếu dựa vào làm nương, khai thác rừng và lao động thuê nên thu nhập bấp bênh. Từ khi chuyển sang nuôi cá lồng, kinh tế gia đình dần ổn định hơn. Hiện gia đình duy trì hơn 20 lồng cá, mỗi năm cho thu nhập khá, đời sống được cải thiện rõ rệt.

Theo người dân vùng lòng hồ Hòa Bình khu vực xã Đà Bắc để nuôi cá hiệu quả, người dân phải thường xuyên theo dõi chất lượng nguồn nước, chủ động phòng bệnh và lựa chọn các giống cá phù hợp với điều kiện tự nhiên. Ngoài các loại cá truyền thống như cá rô phi, cá trắm, nhiều hộ đã đưa vào nuôi các loại cá đặc sản có giá trị kinh tế cao như cá lăng, cá bỗng, cá ngạnh, cá tầm… nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của thị trường.

Không chỉ dừng ở quy mô hộ gia đình, trên địa bàn xã đã hình thành nhiều mô hình sản xuất theo hướng liên kết, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm và tăng hiệu quả kinh tế. Tiêu biểu là mô hình của anh Xa Văn Huy, Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ sản xuất kinh doanh nông, lâm nghiệp Hiền Lương.

Hiện hợp tác xã của anh Huy duy trì hơn 40 lồng nuôi các loại cá đặc sản, doanh thu đạt trên 500 triệu đồng mỗi năm. Theo anh Huy, việc liên kết sản xuất theo mô hình hợp tác xã giúp các hộ dân giảm chi phí đầu vào, thuận lợi hơn trong tiếp cận kỹ thuật và chủ động hơn trong khâu tiêu thụ sản phẩm. Trước đây các hộ nuôi riêng lẻ nên khó tìm đầu ra ổn định, giá bán phụ thuộc thương lái. Khi tham gia hợp tác xã, người dân có điều kiện liên kết sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm và cùng quảng bá sản phẩm. Nhờ vậy, hiệu quả kinh tế được nâng lên rõ rệt.

*Phát triển bền vững

Xã Đà Bắc có khoảng 320 lồng nuôi cá với sản lượng đạt khoảng 2.250 tấn mỗi năm. Các loại thủy sản chủ lực gồm cá rô phi, cá trắm, cá lăng, cá bỗng, cá ngạnh, cá tầm… Đây đều là những loại cá có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện mặt nước lòng hồ Hòa Bình.

Nguồn thu từ nghề nuôi cá lồng đã giúp nhiều hộ dân ổn định cuộc sống, từng bước phát triển kinh tế gia đình. Sản phẩm thủy sản của địa phương hiện chủ yếu được tiêu thụ tại các chợ đầu mối trong vùng, phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại chỗ và cung cấp cho các đô thị lớn như Hà Nội. Đặc biệt, một lượng lớn thủy sản được phục vụ nhu cầu ẩm thực của khách du lịch khi đến tham quan hồ Hòa Bình.

Không chỉ dừng lại ở hoạt động nuôi trồng, nhiều hộ dân tại xã Đà Bắc đã chủ động kết hợp phát triển du lịch sinh thái gắn với nghề nuôi cá lồng. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh địa phương đang đẩy mạnh khai thác tiềm năng du lịch hồ Hòa Bình.

Thực hiện Quyết định số 966/QĐ-UBND ngày 5/6/2024 của UBND tỉnh Hòa Bình (cũ) về phê duyệt Đề án phát triển thủy sản hồ chứa thủy điện Hòa Bình gắn với du lịch đến năm 2030, nhiều hộ dân đã đầu tư thuyền phục vụ khách tham quan, tổ chức các hoạt động trải nghiệm trên lòng hồ, đưa du khách đến tham quan khu nuôi cá và thưởng thức các món ăn chế biến từ cá đặc sản ngay trên bè hoặc trên thuyền.

Theo nhiều hộ dân, mô hình kết hợp nuôi cá với du lịch không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn góp phần quảng bá sản phẩm địa phương, mở rộng đầu ra cho thủy sản. Du khách khi đến trải nghiệm có thể trực tiếp tham quan quy trình nuôi, lựa chọn và thưởng thức các loại cá đặc sản ngay tại lòng hồ, qua đó nâng cao giá trị sản phẩm.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc khai thác tiềm năng mặt nước hồ Hòa Bình để phát triển thủy sản gắn với du lịch tại xã Đà Bắc vẫn còn không ít khó khăn. Hạ tầng phục vụ nuôi trồng thủy sản còn thiếu và yếu; chưa có hệ thống cảng cá, bến cá, cơ sở sơ chế, chế biến đáp ứng yêu cầu sản xuất hàng hóa. Một số khu vực giao thông đi lại còn khó khăn, điện lưới chưa ổn định, ảnh hưởng đến việc đầu tư mở rộng quy mô sản xuất.

Bên cạnh đó, hoạt động nuôi cá vẫn chủ yếu mang tính nhỏ lẻ, phân tán, chưa hình thành rõ nét các vùng sản xuất tập trung gắn với quy hoạch đồng bộ. Việc áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất an toàn như VietGAP còn hạn chế, dẫn đến khả năng cạnh tranh của sản phẩm chưa cao.

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Đà Bắc Quản Hoàng Nam, để nghề nuôi cá lồng phát triển bền vững trong thời gian tới, địa phương sẽ tập trung rà soát, quy hoạch lại vùng nuôi theo hướng tập trung, khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế của từng khu vực lòng hồ. Cùng với đó, xã tiếp tục vận động người dân tham gia các tổ hợp tác, hợp tác xã nhằm tăng cường liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

Địa phương cũng chú trọng hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật, chuyển giao công nghệ nuôi tiên tiến, tạo điều kiện vay vốn ưu đãi để đầu tư cơ sở hạ tầng, con giống và thiết bị phục vụ sản xuất. Việc xây dựng thương hiệu, phát triển sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) đối với cá lồng hồ Hòa Bình được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Song song với phát triển kinh tế, việc bảo vệ môi trường vùng lòng hồ được địa phương đặc biệt quan tâm. Chính quyền khuyến cáo người dân kiểm soát chặt chẽ mật độ lồng nuôi, không phát triển ồ ạt nhằm bảo đảm chất lượng nguồn nước và duy trì sự phát triển lâu dài, bền vững của nghề nuôi cá lồng trên hồ Hòa Bình.