Khi làng quê bước vào không gian số: Từ mã QR đến cộng đồng số

Người giao hàng tìm được tận cổng nhà, lái xe thu mua lúa không cần người dẫn đường, người dân có thể gửi vị trí để xe cấp cứu nhanh chóng tiếp cận. Từ những tiện ích đời thường, mô hình đang được mở rộng theo hướng hình thành cộng đồng số ở cơ sở.

* Khi mã QR đi vào đời sống

Một ngày, anh Nguyễn Như Khoa gửi cho phóng viên TTXVN mã QR trên điện thoại và cho biết đó là vị trí nhà mình. Chỉ với thao tác quét mã, phóng viên có thể xác định vị trí, tìm đến tận nhà mà không cần hỏi đường.“Có mã QR tìm đường quá dễ dàng phải không. Bây giờ, người trong thôn Hải Hòa ai cũng có mã QR trên điện thoại để khi cần là gửi ngay cho người khác, không phải hỏi đường, không phải dừng xe mà cứ thế đi đến tận cổng nhà”, anh Nguyễn Như Khoa nói.

Ở thôn Hải Hòa, với những con ngõ nhỏ, đường giao thông đan xen, việc mô tả địa chỉ bằng lời đôi khi không dễ dàng. Từ tháng 4/2025, khi mã QR được gắn tại 16 ngõ của làng Hưng Nhơn cũ, nay là thôn Hải Hòa, người dân có thêm cách chia sẻ địa chỉ trực tiếp bằng điện thoại.

Anh Nguyễn Đức Phúc, người dân thôn Hải Hòa cho biết, mã QR giúp việc chỉ đường thuận tiện hơn, nhất là đối với người giao hàng và khách lạ. Với shipper Lê Văn Duy, thay đổi dễ nhận thấy là không còn mất nhiều thời gian hỏi đường khi giao hàng vào sâu trong các ngõ, hẻm.

Không chỉ phục vụ giao nhận hàng hóa, mã QR còn được sử dụng trong những tình huống cần xác định vị trí nhanh. Anh Nguyễn Đức Dũng, người dân thôn Hải Hòa kể, có trường hợp người con đi làm xa gửi mã QR vị trí nhà cho xe cấp cứu khi bố ở quê bị bệnh giữa đêm. Nhờ đó, lái xe nhanh chóng tìm được địa chỉ.

Một người con ở Thành phố Hồ Chí Minh đặt mua tivi cho bố mẹ ở quê cũng sử dụng mã QR để gửi địa chỉ cho cửa hàng. Người giao hàng dựa vào vị trí được chia sẻ để đưa hàng đến tận nhà. Hiện nay, trên thiệp mời cưới hỏi, tiệc liên hoan của người dân thôn Hải Hòa cũng gắn mã QR để người nhận biết vị trí tổ chức.

Từ những tình huống cụ thể, người dân dần hình thành thói quen lưu và chia sẻ địa chỉ bằng mã QR. Công cụ này cũng bắt đầu được sử dụng trong sản xuất, kinh doanh. Ông Nguyễn Danh Hóa, người thu mua lúa trong vùng cho biết, trước đây, mỗi khi có hộ dân gọi bán lúa, ông phải trực tiếp tìm nhà rồi lo phương tiện vận chuyển. Nay, người bán chỉ cần gửi vị trí, ông chuyển mã QR cho lái xe. Tài xế có thể tự tìm đến nơi, cân và vận chuyển lúa.

Theo ông Hóa, sự thay đổi lớn hơn là người dân bắt đầu quen với việc sử dụng thông tin số để giải quyết công việc. Trước đây, bà con ít biết về công nghệ nhưng từ khi có mã QR, việc đưa thông tin từ không gian số vào đời sống, sản xuất, kinh doanh trở nên đơn giản và dễ thực hiện. Mã QR đã vượt khỏi chức năng ban đầu là chỉ đường, trở thành phương tiện chia sẻ thông tin mà người dân có thể chủ động sử dụng trong giao nhận, sản xuất, kinh doanh và những tình huống cần xác định vị trí. Đây cũng là cách chuyển đổi số được nhìn thấy từ những việc rất nhỏ trong đời sống. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra giá trị và lợi ích thiết thực cho người dân.

* Từ địa chỉ số đến cộng đồng số

Từ sáng kiến tạo mã QR để chỉ đường do anh Nguyễn Như Khoa khởi xướng, một số địa phương khác của tỉnh Quảng Trị đã tìm hiểu, điều chỉnh và mở rộng cách làm phù hợp với thực tế.

Tại phường Bắc Gianh, mô hình “QR số nhà - kiến tạo cộng đồng số” đã được triển khai ở tổ dân phố Minh Phượng. Phó Chủ tịch UBND phường Bắc Gianh Trần Ngọc Hương cho biết, địa phương đã tham quan, học tập cách làm tại thôn Hưng Nhơn cũ và triển khai phù hợp với địa bàn.

Theo bà Trần Ngọc Hương, mỗi hộ gia đình được gắn một mã QR duy nhất, liên kết trực tiếp với vị trí địa lý trên bản đồ số. Tổ dân phố Minh Phượng có 277 hộ dân, chia thành 3 xóm với 9 ngõ và 100% hộ dân đã được gắn mã QR, dữ liệu vị trí được xác định trên bản đồ số.

Nếu ở Hưng Nhơn, mã QR xuất phát từ nhu cầu tìm đường thì tại tổ dân phố Minh Phượng, cách làm được đặt trong bài toán rộng hơn là chuẩn hóa địa chỉ và hình thành dữ liệu số cho từng hộ dân. Khi địa chỉ của từng hộ được xác định trên bản đồ số, dữ liệu này có thể hỗ trợ tìm kiếm địa chỉ, giao nhận hàng hóa, dịch vụ bưu chính; đồng thời giúp các lực lượng chức năng xác định vị trí nhanh hơn khi cần tiếp cận người dân. Đây là bước chuyển từ một tiện ích phục vụ cá nhân sang nguồn dữ liệu có thể phục vụ cộng đồng và công tác quản lý. Những thông tin tưởng như đơn giản về vị trí từng hộ dân, nếu được chuẩn hóa và cập nhật, có thể trở thành nền tảng cho nhiều ứng dụng khác ở cơ sở.

Không dừng ở địa chỉ nhà dân, phường Bắc Gianh đang tiếp tục mở rộng ứng dụng QR trong quản lý tàu thuyền. Theo bà Trần Ngọc Hương, địa phương đang thực hiện gắn mã QR cho khoảng 500 tàu thuyền trên địa bàn, từng bước đưa việc quản lý vào hệ thống số.

Phó Chủ tịch UBND xã Nam Hải Lăng Nguyễn Dương Thanh Bình cho biết, chính quyền địa phương đánh giá cao sáng kiến tạo mã QR của anh Nguyễn Như Khoa, qua đó từng bước đưa công nghệ vào đời sống, phục vụ người dân và công tác quản lý.

Theo ông Nguyễn Dương Thanh Bình, từ mô hình mã QR tại thôn Hải Hòa, địa phương đang lên phương án ứng dụng công nghệ số rộng rãi trong chuẩn hóa tên đường, số nhà, từng bước hỗ trợ số hóa quản lý đất đai và quản trị hành chính.

Từ một mã QR ở đầu ngõ, câu chuyện vì thế không còn dừng ở việc tìm đường. Khi mỗi hộ dân có một vị trí được xác định trên bản đồ số, địa chỉ cá nhân bắt đầu trở thành một phần của dữ liệu cộng đồng. Chuyển đổi số ở nông thôn không nhất thiết bắt đầu từ những hệ thống lớn hay công nghệ phức tạp. Đôi khi, nó bắt đầu từ một nhu cầu rất cụ thể: Một đơn hàng cần giao đúng nhà, một chuyến xe thu mua nông sản cần tìm đúng ruộng, hay một xe cấp cứu cần đến đúng địa chỉ.

Từ những nhu cầu đó, một mã QR nhỏ đang tạo ra cách kết nối mới giữa người dân, cộng đồng và chính quyền. Khi những địa chỉ riêng lẻ được chuẩn hóa và kết nối thành dữ liệu chung, chuyển đổi số bắt đầu bước sang một cấp độ khác: Từ tiện ích của từng người dân đến nền tảng phục vụ cả cộng đồng.