Khi nhân sự ngân hàng bước vào “kỷ nguyên chọn lọc” của AI

Bước sang năm 2026, nhu cầu tuyển dụng nhân sự ngân hàng đang đổi chiều. Thay vì làn sóng cắt giảm mạnh trong năm qua, một nửa số tổ chức tín dụng theo khảo sát của Ngân hàng Nhà nước dự kiến sẽ tuyển thêm lao động. Sự dịch chuyển này phần nào đến từ kỳ vọng tăng trưởng tín dụng tiếp tục duy trì ở mức cao, buộc các ngân hàng phải mở rộng quy mô và năng lực vận hành.

Nhưng đây không phải sự trở lại của tuyển dụng đại trà. Ngành ngân hàng đang bước vào “kỷ nguyên chọn lọc” của trí tuệ nhân tạo (AI), nơi công nghệ, dữ liệu và tự động hóa trở thành thước đo mới. Ngân hàng không còn tuyển nhiều người hơn, mà tuyển những con người có thể làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị cao hơn.

*Tuyển dụng trở lại

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tại thời điểm cuối quý IV/2025, dù dư âm của làn sóng tinh giản nhân sự vẫn còn, nhưng đã có 23% tổ chức tín dụng cho biết đang thiếu lao động, tăng so với cuối quý III. Nghe qua tưởng như mâu thuẫn, bởi ngành ngân hàng vừa trải qua một năm cắt giảm hàng nghìn nhân sự. Nhưng thực chất đây là hệ quả của sự dịch chuyển trong cấu trúc nhu cầu nhân lực.

Khoảng trống không nằm ở số lượng, mà nằm ở năng lực công nghệ, dữ liệu và tư duy số. Và điều đó thể hiện rất rõ trong cơ cấu tuyển dụng hiện nay. Nhu cầu đang nghiêng mạnh về các lĩnh vực như AI, an ninh mạng, phân tích dữ liệu, quản trị rủi ro, tuân thủ pháp lý và phát triển khách hàng số, thay vì các vị trí giao dịch hay tác nghiệp thuần túy.

Nhìn lại năm 2025, ngành ngân hàng đã chứng kiến làn sóng tinh giản nhân sự mạnh nhất trong nhiều năm. Đã có 15 ngân hàng cắt giảm gần 7.500 nhân viên chỉ trong 9 tháng năm 2025; trong đó, 11 ngân hàng giảm từ 200 nhân sự trở lên. Ngân hàng TMCP Lộc Phát (LPBank) dẫn đầu về quy mô cắt giảm khi giảm 1.773 lao động, đưa tổng số nhân sự xuống còn 9.416 người. Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) cũng thu hẹp bộ máy với 1.354 nhân sự, còn 16.734 người. Ngân hàng TMCP Quốc tế (VIB) giảm 1.096 người, xuống 10.640 lao động...

Nếu nhìn bề ngoài, đây có thể bị hiểu là thắt lưng buộc bụng. Nhưng ở chiều sâu, đó là hệ quả tất yếu của quá trình chuyển dịch sang mô hình ngân hàng số, nơi AI và tự động hóa thay thế dần lao động thủ công. Nhiều ngân hàng thu hẹp mạng lưới chi nhánh truyền thống, đẩy nhanh ngân hàng số, tự động hóa quy trình và đưa AI vào các khâu như xử lý hồ sơ, nhận diện khách hàng, phòng chống gian lận, phân tích dữ liệu. Những công việc mang tính lặp lại như nhập liệu, xử lý thủ công, giao dịch cơ bản dần được phần mềm thay thế. AI không chỉ giúp giảm chi phí mà còn tái thiết toàn bộ cách thức vận hành ngân hàng.

Chính quá trình tinh gọn này tạo nền tảng cho một chu kỳ nhân sự mới từ năm 2026 với bộ máy gọn nhẹ hơn để mở không gian cho lực lượng lao động chất lượng cao.

Điều này thể hiện rất rõ ở chỗ dù cắt giảm số lượng nhân sự, nhiều ngân hàng vẫn tăng chi phí cho người lao động và ghi nhận thu nhập bình quân nhân viên đi lên. Đơn cử như LPBank, Sacombank và VIB đều ghi nhận thu nhập bình quân nhân viên tăng từ 15-23%. Đồng thời, vẫn có những ngân hàng tiếp tục tuyển thêm lao động trong năm 2025. Con người đang được “định giá lại”, tuy ít hơn về số lượng, nhưng cao hơn về chất lượng, chuyên môn và năng lực số. Điều đó cho thấy ngân hàng đang chuyển từ chiến lược sử dụng lao động đại trà sang chiến lược đầu tư chiều sâu vào nhân lực.

Việc tái cấu trúc nhân sự cũng gắn chặt với triển vọng kinh doanh. Khi tín dụng được dự báo tiếp tục mở rộng, nhất là ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), với dư nợ toàn hệ thống có thể tăng tới 18,1% trong năm 2026, quy mô hoạt động ngân hàng sẽ lớn hơn. Điều đó kéo theo nhu cầu bổ sung nhân sự ở các mảng kinh doanh, tín dụng, quản trị rủi ro và phát triển sản phẩm, nhưng là những con người có khả năng làm việc cùng công nghệ, AI và dữ liệu.

Song song với đó, chuyển đổi số toàn ngành đang bước sang giai đoạn tăng tốc. Mục tiêu đến năm 2030, ngành ngân hàng đặt mục tiêu 60% tổ chức tín dụng có doanh thu từ kênh số chiếm trên 30% và 45% giao dịch tài chính được thực hiện hoàn toàn trên nền tảng số. Khi doanh thu và giao dịch ngày càng dịch chuyển sang nền tảng số, nhân lực AI, dữ liệu và công nghệ không còn là bộ phận hỗ trợ, mà trở thành trụ cột vận hành của ngân hàng hiện đại.

*Kỷ nguyên chọn lọc

AI đang hiện diện ngày càng sâu trong hoạt động ngân hàng Việt Nam và trực tiếp làm thay đổi cấu trúc công việc cũng như nhu cầu nhân lực. Từ chatbot, trợ lý ảo hỗ trợ khách hàng 24/7, tổng đài thông minh tự động phân loại và xử lý cuộc gọi, đến các công nghệ định danh điện tử (eKYC), nhận dạng ký tự quang học (OCR) giúp xác minh danh tính và trích xuất dữ liệu nhanh chóng; từ phát hiện gian lận, chấm điểm tín dụng, phân tích hành vi khách hàng đến cá nhân hóa sản phẩm tài chính… AI đang dần thay thế những khâu tác nghiệp mang tính lặp lại và tiêu tốn nhiều nhân lực.

Dù vậy, ranh giới giữa vai trò của AI và con người vẫn rất rõ ràng. Theo ông Đinh Đức Quang, Giám đốc Khối Kinh doanh tiền tệ UOB Việt Nam, tự động hóa giúp ngân hàng giảm chi phí và nâng cao hiệu quả, nhưng những công việc cần tư vấn, tương tác, thấu hiểu tâm lý và xây dựng quan hệ khách hàng vẫn khó có thể thay thế hoàn toàn bằng máy móc. AI là công cụ hỗ trợ, không phải là “người thay thế tuyệt đối”.

Tuy nhiên, mặt trái của quá trình này là những áp lực ngày càng lớn lên thị trường lao động ngân hàng. AI tạo ra một “thách thức kép” - một mặt, nhiều vị trí truyền thống có nguy cơ bị thu hẹp hoặc biến mất do tự động hóa; mặt khác, ngành ngân hàng lại rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhân lực công nghệ. Theo TS Phan Thanh Đức, Giảng viên cao cấp, Trưởng khoa Công nghệ thông tin và Kinh tế số, Học viện Ngân hàng, mỗi năm Việt Nam thiếu từ 150.000 - 200.000 nhân lực công nghệ, trong đó nhân lực AI là nhóm thiếu hụt nặng nề nhất. Giai đoạn 2025-2030, nhu cầu nhân lực AI có thể tăng tới 74%.

Trong ngành ngân hàng, khoảng trống này thể hiện rất rõ ở các vị trí như kỹ sư dữ liệu, chuyên gia học máy, chuyên gia GenAI, chuyên gia AI rủi ro, AI tuân thủ và an ninh AI. Điều đó lý giải cho nghịch lý mà TS Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (Agribank) chỉ ra rằng ngân hàng tiếp nhận rất nhiều hồ sơ ứng tuyển, nhưng lại thiếu trầm trọng những ứng viên đáp ứng được yêu cầu về năng lực số và chuyên môn công nghệ. Thị trường không thiếu người nộp hồ sơ, mà thiếu những con người đạt chuẩn của kỷ nguyên số.

Khi nguồn nhân lực đạt chuẩn trở nên khan hiếm, cuộc cạnh tranh nhân tài không chỉ diễn ra giữa các ngân hàng với nhau, mà còn mở rộng sang cuộc đua với các công ty công nghệ tài chính (fintech), thương mại điện tử và các tập đoàn công nghệ lớn. Ngân hàng buộc phải cạnh tranh bằng môi trường làm việc, cơ hội phát triển và khả năng tiếp cận công nghệ hiện đại.

Ở chiều ngược lại, AI cũng mở ra không gian nghề nghiệp hoàn toàn mới. Những vị trí như nhà khoa học dữ liệu, kỹ sư AI, chuyên gia an ninh mạng, chuyên viên trải nghiệm số (UX Digital), chuyên gia đạo đức AI… đang dần hình thành và mở rộng. Khi lao động truyền thống thu hẹp, khoảng 65% công việc mới được dự báo sẽ xuất hiện trong tương lai.

Để thích ứng với “kỷ nguyên chọn lọc” này, TS Nguyễn Thị Thu Hà kiến nghị Ngân hàng Nhà nước xây dựng khung năng lực số chung cho ngành, hình thành các quỹ hỗ trợ đào tạo AI và công nghệ, đồng thời có cơ chế thu hút chuyên gia nước ngoài thông qua chính sách visa và thuế thu nhập phù hợp.

Về phía ngân hàng, ông Trần Công Quỳnh Lân, Phó Tổng giám đốc Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) cho rằng AI là công nghệ mới nên luôn đi kèm rủi ro, nhưng nếu không thử nghiệm thì sẽ không thể nhận diện rủi ro để phòng ngừa. Với một lĩnh vực nhạy cảm như tài chính – ngân hàng, việc áp dụng AI cần thận trọng, có quản trị rủi ro và hành lang pháp lý rõ ràng. Tại VietinBank, AI được triển khai theo hướng “thử nghiệm có kiểm soát”, song song với đào tạo nhân viên làm chủ công nghệ và phân loại rõ nhóm công việc bị thay thế hay hình thành mới nhờ AI, từ đó xây dựng chính sách nhân sự và phân bổ nguồn lực phù hợp.

Ở góc độ đào tạo, PGS. TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng cho biết chiến lược của Học viện là trở thành đại học đa ngành, liên ngành và “đại học thông minh”, với các chương trình đào tạo được tái cấu trúc theo hướng kết hợp tài chính - ngân hàng với công nghệ số, dữ liệu và AI. Bà nhấn mạnh, những công việc thuần túy sẽ tiếp tục thu hẹp, nhưng các vị trí ứng dụng số chất lượng cao vẫn cần số lượng rất lớn, cho thấy thị trường đang thiếu nhân lực chất lượng hơn là thiếu việc làm.

Từ tinh giản sang tái cơ cấu, nhân sự ngành ngân hàng đang bước vào “kỷ nguyên chọn lọc” với công nghệ, dữ liệu và tư duy số là điều kiện “đầu vào” bắt buộc./.