Khơi thông hơn 1 triệu tỷ đồng đầu tư công cho tăng trưởng

Giải ngân đầu tư công đang là một trong những động lực quan trọng có thể chủ động để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế năm 2026. Với quy mô vốn hơn 1 triệu tỷ đồng - mức cao kỷ lục, yêu cầu đặt ra là khẩn trương tháo gỡ điểm nghẽn, điều chuyển vốn, thúc đẩy tiến độ tại những bộ, ngành, địa phương còn chậm, hướng tới mục tiêu giải ngân 100%, tạo thêm dư địa cho tăng trưởng hai con số.

Năm 2026, nguồn lực dành cho đầu tư công được đẩy lên quy mô rất lớn. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tổng kế hoạch đầu tư công vốn ngân sách nhà nước được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao là 1.014.234,2 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương 364.007,6 tỷ đồng và vốn ngân sách địa phương 650.226,6 tỷ đồng. Cùng với 14.709,6 tỷ đồng vốn cân đối ngân sách địa phương được giao tăng, tổng kế hoạch vốn đến ngày 6/8 đạt 1.028.943,8 tỷ đồng.

Quy mô vốn lớn tạo dư địa đáng kể cho đầu tư kết cấu hạ tầng, mở rộng không gian phát triển, đồng thời đặt áp lực rất lớn lên tiến độ thực hiện. Theo TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng và Giám đốc Viện Đào tạo, Nghiên cứu BIDV, kế hoạch đầu tư công năm nay vào khoảng 1,1 triệu tỷ đồng, tăng 31% so với năm trước. Đây là nguồn lực quan trọng nếu được chuyển hóa kịp thời thành công trình và năng lực sản xuất mới.

Cũng theo báo cáo của Bộ Tài chính, tính đến ngày 6/8, cả nước đã giải ngân 433.453,9 tỷ đồng, tương đương 42,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Nếu không tính 5% kế hoạch vốn đầu tư công ngân sách địa phương, tương đương 32.511,3 tỷ đồng thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 44,2% trên kế hoạch tương ứng 981.722,9 tỷ đồng.

Đáng lưu ý, riêng từ ngày 1-6/8, số vốn giải ngân phát sinh đạt 8.141,9 tỷ đồng, chỉ bằng 24% mức giải ngân của tuần trước đó. Trong tuần 24-31/7, số vốn giải ngân đạt 34.365 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy để hoàn thành khối lượng vốn rất lớn còn lại trong những tháng cuối năm, tốc độ giải ngân cần được đẩy mạnh hơn nữa.

Bức tranh giải ngân giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đang có sự phân hóa khá rõ. Báo cáo của Bộ Tài chính cho biết, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 22 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân từ mức bình quân chung cả nước trở lên.

 

Ở khối trung ương, Ngân hàng Chính sách xã hội đã giải ngân 100% kế hoạch; Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam đạt 84,5%; Ngân hàng Phát triển Việt Nam 78,1%; Bộ Công Thương 61,8%; Bộ Ngoại giao 54,3%; Bộ Giáo dục và Đào tạo 53,6%; Bộ Quốc phòng 53,4%; Bộ Công an 52,6%.

Ở địa phương, nhóm có tỷ lệ giải ngân khá gồm Hà Nội, Hà Tĩnh, Lạng Sơn, Bắc Ninh, Nghệ An, Điện Biên, Tây Ninh, Thái Nguyên, Đồng Nai, Đà Nẵng, Quảng Ninh, Hải Phòng, Khánh Hòa, Lào Cai cùng một số địa phương khác.

Tuy nhiên, khoảng cách giữa các đơn vị vẫn khá lớn. Có 25 bộ, cơ quan trung ương và 12 địa phương có tỷ lệ giải ngân chưa đạt mức bình quân chung. Ở khối trung ương gồm: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam; Văn phòng Trung ương Đảng; Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Tài chính; Đài Tiếng nói Việt Nam; Bộ Tư pháp; Đại học Quốc gia Hà Nội; Tòa án nhân dân tối cao; Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh; Bộ Y tế; Văn phòng Chính phủ; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Nội vụ; Bộ Xây dựng; Đài Truyền hình Việt Nam… Trong đó, Bộ Khoa học và Công nghệ mới đạt 4,6%; Kiểm toán Nhà nước 0,6%; Liên minh Hợp tác xã Việt Nam và Bộ Dân tộc và Tôn giáo chưa giải ngân.

12 địa phương thuộc nhóm chưa đạt mức bình quân gồm Lai Châu, Gia Lai, An Giang, Hưng Yên, TP. Huế, Vĩnh Long, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Ninh Bình, TP. Cần Thơ và Cao Bằng.

Đặt trong mục tiêu tăng trưởng cao của năm 2026, việc đưa lượng vốn đầu tư công còn lại vào nền kinh tế có ý nghĩa lớn hơn câu chuyện hoàn thành kế hoạch ngân sách.

TS. Cấn Văn Lực cho rằng đầu tư công tiếp tục là một động lực tăng trưởng then chốt, nếu thực hiện được mục tiêu giải ngân 100% theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ, kinh tế Việt Nam có thể được cộng thêm khoảng 1,8 điểm phần trăm tăng trưởng.

Con số 1,8 điểm phần trăm cho thấy tác động của đầu tư công không chỉ nằm ở quy mô vốn. Khi các dự án hạ tầng được triển khai, vốn ngân sách tạo thêm nhu cầu đối với vật liệu, xây dựng, máy móc, vận tải và nhiều ngành dịch vụ; đồng thời hạ tầng mới tiếp tục tạo điều kiện cho hoạt động đầu tư, sản xuất trong những năm sau.

Cùng quan điểm này, TS. Lê Duy Bình - Giám đốc Economica Việt Nam - cho rằng trong bối cảnh những động lực từ bên ngoài còn khó dự báo, đầu tư công là một trong những động lực mà Việt Nam có khả năng chủ động kiểm soát. GDP 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,18%, nhưng để duy trì tốc độ cao trong nửa cuối năm, dư địa sẽ phụ thuộc đáng kể vào giải ngân đầu tư công, thúc đẩy đầu tư tư nhân và tháo gỡ các điểm nghẽn của nền kinh tế.

Đặc biệt, nguồn vốn đầu tư công quy mô hàng 1 triệu tỷ đồng nếu được giải ngân hiệu quả sẽ trực tiếp tạo thêm tổng cầu, nhưng quan trọng hơn là tạo nền tảng hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh. Vì vậy, cần giải ngân được ít nhất là 99% và đến thậm chí 100%" để hỗ trợ tốc độ tăng trưởng cao của nền kinh tế năm 2026.

Để mục tiêu này khả thi, trước hết cần xử lý ngay lượng vốn chưa được phân bổ chi tiết. Đến ngày 6/8, vẫn còn 19.860,8 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa phân bổ, chiếm 2% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, liên quan đến 7 bộ, cơ quan trung ương và 28 địa phương. Một phần nguyên nhân là các đơn vị mới được giao bổ sung vốn trong tháng 6 và tháng 7 nên cần thời gian hoàn thiện thủ tục đầu tư; một số đơn vị đề xuất giảm kế hoạch vì không còn nhu cầu.

Cùng với đó, việc sử dụng công cụ KPI để theo dõi, giám sát giải ngân vốn đầu tư công cũng cần gắn trực tiếp với trách nhiệm và kết quả thực hiện của từng đơn vị. Khoảng cách lớn giữa nhóm đã giải ngân trên 50-60% với những đơn vị mới đạt dưới 10%, thậm chí chưa giải ngân, cho thấy cùng một cơ chế nhưng năng lực tổ chức thực hiện đang rất khác nhau.

Cùng với đó, giải ngân đầu tư công cần đi song song với tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế và thúc đẩy đầu tư tư nhân. Khi đầu tư công được tăng tốc và dòng vốn tư nhân được khơi thông, hai nguồn lực này có thể tạo thành lực kéo kép cho tổng cầu. Đồng thời cũng mở ra những dư địa rõ nhất để tạo thêm lực đẩy cho tăng trưởng năm 2026.